موسیقی بخشی‌های خراسان شمالی

موسیقی بخشی‌های خراسان که مجموعه‌ای از شعر، ادبیات، عرفان و اخلاق را دربر می‌گیرد به کوشش هوشنگ جاوید و مجتبی قیطاقی در تاریخ یکم تیرماه ۱۳۹۰ به عنوان میراث فرهنگی معنوی یونسکو به ثبت رسید.[۱]

موسیقی بخشی‌های خراسان
QorbanSoleimani.jpg
حاج قربان سلیمانی از بخشی‌های خراسان
کشورایران ایران
منبع۰۰۳۸۱
اطلاعات ثبت
ثبت۲۰۱۰
موسیقی در ایران
تاریخ
پیش از اسلامهخامنشیانساسانیان
پس از اسلامصدر اسلاممروگی
معاصرقاجارپهلویلس‌آنجلسیزیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌هانظریهٔ ادواردستگاه‌هاتحول مقام به دستگاهردیففواصل موسیقی ایرانیگوشهآوازهاسازهافرم‌ها
دیگر سبک‌ها
پاپرپراکسمفونیکجازمتالکرال
نواحی
آذربایجانیشوشتریایلامیباصریبختیاریبخشی‌های خراسان شمالیبلوچیبندریترکمنیجنوبیخراسانیعلوانیهکردیکرمانیگیلکیلریمازندرانی
مناسبتی
زرتشتینوروزخوانیتعزیهرمضانصلوات‌خوانیمداحی

معنای لغوی

بخشی لقبی است که به برخی از نوازندگان دوتار در شمال خراسان و ترکمن‌صحرا داده می‌شود. بخشی‌ها نوازندگان دوتار، آوازخوان، داستان گو، سراینده و سازنده ساز -دوتار-هستند.[۲]

بخش‌های خراسان

بخشی‌های خراسان که در مناطق شمالی این استان زندگی می‌کنند و شغل اصلی آنها کشاورزی است در زمره اصیل‌ترین دوتار نوازانی هستند که به‌طور شفاهی و سینه به سینه انواع داستانها، حماسه‌ها را برای مردم روایت می‌کنند.[۳]

اصلی‌ترین مراکز بخشی‌ها قوچان، بجنورد و شیروان است.[۲]

زوال

کارشناسان بر این باورند که مرگ یک نوازنده همچون زوال ساز و موسیقی اش است که اگر ثبت و اهتمام برای حفظ آن صورت نگیرد در بین نسل‌های آینده نیز هنر وی رواج پیدا نخواهد کرد.

هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی نواحی معتقد است: هنر بخشی‌ها اکنون روبه زوال بوده و در معرض خطر جدی قرار دارد. [۴]

حاشیه‌ها

به این دلیل اینکه خوانندگان علاوه بر زبان کرمانجی به زبان ترکی شمال خراسان نیز تکلم می‌کردند کشور آذربایجان قصد ثبت موسیقی مقامی خراسان را داشت؛ که در پی دریافت نامه‌ای از یونسکو ایران مدارک مورد نیاز را آماده کرد و آن را به ثبت رساند.[۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. «تنها ۵ نفر از بخشی‌های خراسان باقی مانده‌اند». دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تنها ۵ نفر از بخشی‌های خراسان باقی مانده‌اند». دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۲.
  3. «حفاظت و احیای موسیقی بخشی‌های خراسان شمالی ضروری است». دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۲.
  4. «بخشی‌های خراسان؛ سایه‌های موسیقایی که از زوال آفتاب دم می‌زند». دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۲.[پیوند مرده]
  5. «حفاظت و احیای موسیقی بخشی‌های خراسان شمالی ضروری است». دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۱۲.[پیوند مرده]