نجف دریابندری

زبان‌شناس، نویسنده، و مترجم ایرانی

نجف دریابندری (زادهٔ شهریور ۱۳۰۸ در آبادان – درگذشتهٔ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ در تهران) مترجم و نویسنده ایرانی بود.[۲] برگردان کتاب وداع با اسلحه نوشته ارنست همینگوی، مانند از جمله برگردان‌های شناخته شده او هستند.[۳]

نجف دریابندری
در مرداد ۱۳۹۳
در مرداد ۱۳۹۳
زادروز شهریور ۱۳۰۸[۱]
آبادان، استان خوزستان
مرگ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ (۹۰ سال)
تهران
ملیت ایرانی
پیشه مترجم، نویسنده، مقاله‌نویس
همسر(ها) ژانت د. لازاریان
فهیمه راستکار
فرزندان آرش و فرزندی دیگر از ژانت لازاریان
سهراب از فهیمه راستکار

سرگذشتویرایش

آغاز زندگیویرایش

سال تولد نجف دریابندری، ۱۳۰۸ در آبادان آورده شده‌است. به گفته خودش در سال ۱۳۰۷ در محله حمام جرمنی آبادان زاده شده، اما سال تولد در شناسنامه‌اش ۱۳۰۸ ثبت شد.[۴] دورهٔ ابتدایی را در مدرسه ۱۷ دی گذرانده و وارد دبیرستان رازی آبادان شد.[۵] او در سال سوم دبیرستان تحصیل را رها کرد و به دنبال کار رفت.[۶]

حضور انگلیسی‌ها در تأسیسات نفتی آبادان و رفت و آمد آنان در سطح شهر و کاربرد آن زبان، وی را به یادگیری زبان انگلیسی علاقه‌مند ساخت و به‌طور خودآموز[۷] با تماشای فیلم‌های زبان اصلی برای کارمندان انگلیسی شرکت نفت و گفتگو با انگلیسی‌ها آموخت.

نخستین برگردانویرایش

نجف دریابندری در سال ۱۳۳۱ نخستین اثر خود را که برگردان کتاب وداع با اسلحه، نوشتهٔ ارنست همینگوی بود، برای چاپ به تهران فرستاد. او این این کتاب را از ابراهیم گلستان گرفته و دیگر به او پس نداده بود.[۸]

زندانویرایش

نجف دریابندری همزمان با چاپ این کتاب در سال ۱۳۳۳ به دلیل عضویت در حزب توده ایران در آبادان دستگیر شد. او تا پای اعدام رفت اما در نهایت به زندان محکوم شد. و پس از یک سال به زندان تهران منتقل شد. نجف دریابندری در زندان به مسائل فلسفی علاقه‌مند شد و در آن مدت، کتاب تاریخ فلسفه غرب اثر برتراند راسل را برگردان کرد که بعدها توسط انتشارات سخن به چاپ رسید. وی پس از تحمل چهار سال زندان، در سال ۱۳۳۷ آزاد شد و به کارهای گوناگونی روی آورد.[۹] پس از زندان، رابطه او با حزب توده پایدار نماند.[۸]

آزادی و کارویرایش

نجف دریابندری در نهایت به عنوان سردبیر در مؤسسه انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. در آنجا به برگردان آثار ادبی رمان‌نویسان و نمایشنامه‌نویسان سرشناس آمریکایی پرداخت و کتاب‌هایی همچون پیرمرد و دریا اثر ارنست همینگوی و ماجراهای هاکلبری فین اثر مارک توین را برگردان کرد.[۱۰]

دریابندری مدت ۱۷ سال با مؤسسهٔ فرانکلین همکاری کرد و در حدود سال ۱۳۵۴ همکاری خود را با این مؤسسه قطع کرد. پس از آن برای برگردان متون فیلم‌های خارجی با سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران قرارداد بست. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران از این کار نیز کناره گرفت و به‌طور جدی به برگردان و نویسندگی پرداخت. از جمله نوشته‌های وی می‌توان به برگردان کتاب‌های یک گل سرخ برای امیلی و گوربه‌گور نوشته ویلیام فاکنر، رگتایم و بیلی باتگیت نوشته ئی.ال. دکتروف، معنی هنر از هربرت رید و پیامبر و دیوانه نوشته جبران خلیل جبران اشاره کرد.[۱۰]

سبک کارویرایش

نگارش روان و خوشخوان و سبک منحصر به فرد دریابندری، به ویژه در برگردان، او را به یکی از محبوب‌ترین برگردانان ایرانی تبدیل کرده بود.[۸]

دریابندری به غیر از برتراند راسل، نوشته‌های فیلسوفان دیگری همچون آیزایا برلین را نیز برگردان کرد.[۸]

طنز از درونمایه‌های نوشته‌های نجف دریابندری بود. کتاب مستطاب آشپزی، کار مشترک نجف دریابندری و همسرش فهیمه راستکار، با سبک طنز یکی از محبوب‌ترین کتاب‌های آشپزی ایران تبدیل شد تا جایی که ۳۰بار دوباره چاپ شد.[۸]

برگردان کتاب بازمانده روز نوشته کازو ایشی گورو و لحن و زبانی که نجف دریابندری در برگردان ادبیات انگلیسی به کار برده یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های روش یگانه او در برگردان است.[۸]

دریابندری از فارسی به انگلیسی هم برگردان‌هایی دارد. از جمله برگردانِ نیمی از نسخه‌ای از اشغال بهرام بیضایی[۱۱] و برگردان بیشتر کتابِ درد بی‌خویشتنِ خودش[۱۲] که هیچ‌کدام هنوز منتشر نشده‌اند.

جایزهٔ برگردانیویرایش

دریابندری به مناسبت برگردان آثار ادبی آمریکایی جایزه تورنتون وایلدر از دانشگاه کلمبیا گرفت.[۱۳]

ثبت ملّیویرایش

در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۳۹۶ کمیته ملی ثبت میراث فرهنگی ناملموس در سالن کانون فرهنگی فجر تشکیل جلسه داد و در این جلسه نجف دریابندری به‌عنوان گنجینه زنده بشری در میراث خوراک در فهرست حاملان میراث ناملموس (نادره‌کاران) به‌ثبت رسید.[۱۴]

زندگی شخصیویرایش

همسر نخست دریابندری، ژانت د. لازاریان از روزنامه‌نگاران پرآوازه و گالری‌داران ارمنی‌تبار و همسر دوم او فهیمه راستکار از هنرپیشگان سینما و تئاتر و از دوبلورهای سرشناس بود. او دو فرزند از همسر نخست و یک پسر از همسر دوم خود داشت.[۱۵]

بیماریویرایش

نجف دریابندری در ۲۳ آبان ۱۳۹۳ در پی سکته مغزی در آی سی یو بستری شد[۱۶][۱۷] و پس از بهبودی حالش در ۳ آذر ۱۳۹۳ از بیمارستان مرخص شد.[۱۸]

درگذشتویرایش

نجف دریابندری در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ پس از یک دورهٔ طولانی بیماری در سن ۹۰ سالگی در تهران درگذشت.[۱۹][۲۰]

نوشته‌هاویرایش

این جدول بیشترِ نوشته‌ها و برگردان‌های دریابندری را دربرمی‌گیرد.[۲۱]

کتاب‌های منتشرشده
نام نویسنده مترجم ناشر فارسی سال انتشار فارسی توضیحات
از این لحاظ آری کارنامه ۱۳۸۹ ۴۸۰ صفحه، (مجموعهٔ مقدمه‌های دریابندری بر برگردان‌هایش)
افسانه اسطوره آری شرح چند نظریه در افسانه‌شناسی و نقد یک اصطلاح
کتاب مستطاب آشپزی آری کارنامه با همکاری فهیمه راستکار
به عبارت دیگر: مجموعه مقاله‌ها آری
در عین حال: مجموعه مقاله‌ها آری
درد بی‌خویشتنی: بررسی مفهوم الیناسیون در فلسفهٔ غرب آری نشر پرواز
نشر نو
یک گفتگو آری نشر کارنامه ۱۳۷۶ با ناصر حریری، ۲۱۹ صفحه
گفتگو با نجف دریابندری آری با مهدی مظفر ساوجی
وداع با اسلحه ارنست همینگوی آری ۱۳۳۳
پیرمرد و دریا ارنست همینگوی آری انتشارات خوارزمی ۱۳۶۳
سرگذشت هاکلبری فین مارک توین آری انتشارات خوارزمی ۱۳۶۶
بیگانه‌ای در دهکده مارک توین آری ۱۳۴۰
گور به گور ویلیام فاکنر آری نشر چشمه ۱۳۷۱
یک گل سرخ برای امیلی ویلیام فاکنر آری نیلوفر ۱۳۸۲ ۲۴۵ صفحه
رگتایم ای.ال. دکتروف آری انتشارات خوارزمی ۱۳۶۱
بیلی باتگیت ای.ال. دکتروف آری انتشارات طرح نو ۱۳۷۷
پیامبر و دیوانه جبران خلیل جبران آری نشر کارنامه ۱۳۷۸
بازماندهٔ روز کازو ایشی‌گورو آری نشر کارنامه ۱۳۷۵
آنتیگونه سوفوکل آری ۱۳۵۵
چنین کنند بزرگان ویل کاپی آری ۱۳۵۱ عنوان اصلی: انحطاط و سقوط تقریباً همهٔ افراد
قدرت برتراند راسل آری ۱۳۶۱
تاریخ فلسفه غرب برتراند راسل آری ۱۳۴۰
عرفان و منطق برتراند راسل آری ۱۳۴۹
افسانه دولت ارنست کاسیرر آری ۱۳۶۲
فلسفه روشن‌اندیشی ارنست کاسیرر آری ۱۳۷۲
کلی‌ها هیلری استنیلند آری کارنامه ۱۳۸۳ ۲۰۸ صفحه
معنی هنر هربرت رید آری انتشارات علمی و فرهنگی ۱۳۵۱
تاریخ سینما آرتور نایت آری ۱۳۴۱
متفکران روس آیزایا برلین آری ۱۳۶۱
قضیهٔ رابرت اوپنهایمر هاینار کیپهارت آری ۱۳۴۹
در انتظار گودو، دست آخر: نمایشنامه‌های بکت ساموئل بکت آری ۱۳۵۶ دو جلد
تاریخ روسیهٔ شوروی، انقلاب بلشویکی، ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۳ ادوارد هلت کار آری ۱۳۷۱ سه جلد
برف‌های کلیمانجارو ارنست همینگوی آری
خانه برناردا آلبا فدریکو گارسیا لورکا آری کارنامه ۱۳۹۲ ۱۷۴ صفحه

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. نجف دریابندری، مترجم و نویسنده، در آی سی یو بستری شد بی‌بی‌سی فارسی، ۲۳ آبان ۱۳۹۳
  2. «نجف دریابندری نویسنده و مترجم درگذشت». خبرگزاری فارس. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  3. «نجف دریابندری درگذشت». ایرنا. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  4. ۱۰۸۶ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹). «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).
  5. «آبادان بار ديگر رونق می گيرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ اسفند ۱۳۸۱.
  6. «زندگینامه: نجف دریا بندری (۱۳۰۹–۱۳۹۹)». همشهری‌آنلاین. ۳ مهر ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  7. سیروس علی نژاد (۱۱ مهر ۱۳۸۸). «کتاب گفتگو با نجف دریابندری». بی‌بی‌سی فارسی.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ «نجف دریابندری، نویسنده و مترجم ایرانی درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  9. «نجف دریابندری درگذشت». رادیو زمانه. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ سیروس علی‌نژاد (۱۴ مهر ۱۳۸۵). «آثار نجف دریابندری». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  11. مظفری ساوجی، «یادداشت‌های روزانه»، ۷۱–۷۳.
  12. مظفری ساوجی، «یادداشت‌های روزانه»، ۳۸.
  13. «نجف دریابندری، مترجم و نویسنده سرشناس، درگذشت». رادیو فردا. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  14. ««نجف دریابندری» ثبت ملی شد». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۱ مرداد ۱۳۹۶.
  15. ۲۰۳۳ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹). «نجف دریابندری در کنار همسرش در کرج به خاک سپرده می‌شود». خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).
  16. «نجف دریابندری به آی‌سی‌یو رفت». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۲۳ آبان ۱۳۹۳.
  17. علی‌نژاد، سیروس (۷ آذر ۱۳۹۳). «نجف دریابندری؛ کسی که بیش از یک آدم است». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  18. «نجف دریابندری از بیمارستان مرخص شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۳ آذر ۱۳۹۳.
  19. «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  20. «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری مهر. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  21. «نجف دریابندری: باید گلستان سعدی را بارها بخوانیم». خبرگزاری میراث فرهنگی. خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۴ اوت ۲۰۰۹.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش