باز کردن منو اصلی

پیام‌رسانی یاخته‌ای بخشی از سامانهٔ پیچیدهٔ ارتباط و داد و ستد پیام در یاخته‌ها است که بر کارها و عملکردهای یاخته فرمانروایی و کنش‌های یاخته را هماهنگ و سازماندهی می‌کند. توانایی یاخته‌ها در دریافتن و شناخت خرده‌پیرامون خود و همچنین دادن پاسخ درست و واکنش بجا به آن، پایه و بنیاد رشد، بازسازی بافت، ایمنی، و همچنین هم‌ایستایی بافت‌های سالم است. عناصر گوناگونی توانایی تحریک یاخته‌ها را دارند، از جمله: مواد شیمیایی و ضربه مکانیکی. بعنوان مثال، در بدن پستانداران، هورمون‌ها (مواد شیمیایی) قادر به فعال‌سازی نشانه‌گذاری‌های مرتبط به خود هستند که در نهایت می‌تواند رفتار یاخته‌های تحریک شده را تنظیم کند.[۱] همچنین یاخته‌ها برای پاسخ به سیگنال‌های محیطی، رشد و تمایز، تولید و ترشح پروتئین‌ها و هورمون‌ها، تنظیم بیان ژن‌ها و ... باید بتوانند به پیام‌های خارجی پاسخ بدهند. [۲] اشتباه در پردازش داده‌های یاخته‌ای به بیماری‌هایی مانند سرطان و بیماری قند می‌انجامد.[۳]

مولکول پیام‌رسان از محیط خارج یا یاخته‌ی پیام دهنده‌ی دیگر تولید می‌شود و توسط گیرنده‌ی یاخته‌ی هدف تشخیص داده می‌شوند. گیرنده‌ی یاخته‌ی هدف، پیام خارج یاخته‌ای را دریافت می‌کند و آن را به پیام درون‌یاخته‌ای تبدیل می‌کند که بر رفتار یاخته اثر می‌گذارد. هر یاخته در معرض مولکول‌های پیام‌رسان زیادی قرار می‌گیرد اما به طور انتخابی به این پیام‌ها پاسخ می‌دهد. حال این انتخاب، وابسته به‌نوع گیرنده‌هایی که بر سطح یاخته وجود دارند است.

راه‌های ارتباط یاخته‌ایویرایش

برای برقراری ارتباط بین یاخته‌ها، روش‌های متفاوتی وجود دارد. در این‌جا چند مورد آورده شده و برای هر یک مثالی ذکر شده‌است. [۱]

ترشح پیام به داخل خون توسط یاخته‌های اندوکرینیویرایش

در این روش، به عنوان مثال، انسولین ترشح شده توسط پانکراس باعث جذب گلوکز توسط یاخته های بدن می‌گردد.

پیام‌رسانی پاراکرینیویرایش

مولکول پیام‌رسان تولید شده توسط یاخته‌ها به طور موضعی در مایع خارج یاخته‌ای منتشر شده و به عنوان میانجی موضعی عمل می کند. به عنوان مثال، در محل زخم یاخته‌ها با ترشح مولکول‌های پیام‌رسان تکثیر یاخته‌ای را تنظیم می‌کنند. مانند فاکتور رشد اپیدرمی، فاکتور رشد مشتق از پلاکت و ...

پیام‌رسانی نورونیویرایش

پیام به صورت سریع و اختصاصی بین یاخته‌ها منتقل می شود. در پایانه آکسونی پیام الکتریکی به شیمیایی تبدیل می‌شود.

مولکول های پیام‌رسان در پوسته‌ی یاخته‌هاویرایش

این مولکول‌ها که در پوسته‌ی یاخته‌ها قرار گرفته‌اند، با اتصال به گیرنده‌ی یاخته هدف پیام را منتقل می‌کنند.

چگونگی پیام‌رسانیویرایش

زمانی که یک مولکول پیام‌رسان به گیرنده‌ی یاخته هدف متصل می‌شود، انتقال‌دهنده‌های درون یاخته‌ای و همچنین هدف‌های آن در یاخته‌های مختلف متفاوت است. بنابراین، هر پیام‌رسان اثرات مختلفی را در یاخته‌های مختلف ایجاد می‌کند. از طرف دیگر، هر یاخته تعداد زیادی گیرنده دارد و بنابراین همزمان نسبت به چند پیام‌رسان برون‌یاخته‌ای پاسخ می‌دهد.بنابراین، ترکیب پیام‌رسان‌های مختلف، پاسخ‌های مختلفی را ایجاد می‌کند. چرا که ترکیبات درون‌یاخته‌ای منتقل‌کننده‌ی پیام‌های مختلف با هم برهم کنش دارند. بنابراین وجود یک پیام‌رسان، می‌تواند پاسخ‌های دیگر پیام‌رسان‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.[۱]

همین‌طور سرعت پاسخ یاخته به پیام‌های مختلف متفاوت است. اگر پیام بر فعالیت پروتئین‌ها و مولکول‌هایی اثر بگذارد که از قبل داخل یاخته هدف هستند، پاسخ سریع القا می‌شود. به عنوان مثال، تغییر در حرکت یاخته‌ای، ترشح یاخته‌ای و یا انقباض عضله‌ی اسکلتی. حال اگر پاسخ نیاز به تغییراتی در بیان ژن و تولید پروتئین جدید داشته باشد پاسخ به زمان بیشتری نیاز دارد. مانند افزایش رشد و تقسیم یاخته‌ای.

انواع مولکول‌های پیام‌رسانویرایش

آب‌دوستویرایش

این مولکول‌ها به گیرنده‌های سطح یاخته متصل می شوند و سپس پیام به داخل یاخته منتقل می شود.

کوچک و آب‌گریزویرایش

این نوع مولکول‌ها، دو نوع دارند که روش‌های مختلفی برای عبور از سطح سلول دارند. دسته‌ی اول، به گیرنده های درون سلول متصل می‌شود. مانند هورمون‌های استروئیدی شامل کورتیزول، استرادیول و تستوسترون. هورمون های تیروئیدی شامل تیروکسین. به‌گیرنده‌های هستهای متصل می‌شوند که با اتصال هورمون فعال شده و با اتصال به جایگاه‌های تنظیمی در DNA به عنوان تنظیم‌کننده (فعال‌کننده یا مهار کننده) برای رونویسی عمل می‌کنند.

دسته‌ی دوم، پروتئین ها و آنزیم‌های درون سلولی روی گیرنده تاثیر می‌گذارند. به عنوان مثال، بعضی گازهای محلول مانند اکسید نیتریک. این گاز به عنوان میانجی عصبی عمل می‌کند و از سلولی که آن را تولید می‌کند منتشر شده و وارد سلول همسایه می‌شود.

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Bustin, Stephen (2015-11-26). "Molecular Biology of the Cell, Sixth Edition; ISBN: 9780815344643; and Molecular Biology of the Cell, Sixth Edition, The Problems Book; ISBN 9780815344537". International Journal of Molecular Sciences. 16 (12): 28123–28125. doi:10.3390/ijms161226074. ISSN 1422-0067. PMC 4691023.
  2. http://www.nature.com/scitable/topicpage/cell-signaling-14047077. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  3. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cell signaling». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ مرداد ۱۳۹۸.