چناران

شهری در استان خراسان رضوی

چناران مرکز شهرستان چناران و از شهرهای استان خراسان رضوی می‌باشد که در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غربی مشهد واقع شده‌است. این شهر و شهرستان میان کوه‌های بینالود و در شمال شرق ایران و در استان خراسان رضوی قراردارد.

چناران
چِنارون
Radkan Tower 2015-01-26.jpg
Chenaran - panoramio.jpg
کوه اخلمد.JPG
نما داخلی برج اسجیل.jpg
نما داخلی حمام رادکان.jpg
[[File:||266px]]
کشور ایران
استانخراسان رضوی
شهرستانچناران
بخشبخش مرکزی
نام(های) دیگرچِنارون
سال شهرشدن۱۳۴۷
مردم
جمعیت۵۳٬۸۷۹
رشد جمعیت۱۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۰۸۵
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۲/۵
میانگین بارش سالانه۲۸۵
روزهای یخبندان سالانه۶۱
اطلاعات شهری
تأسیس شهرداری۱۳۴۶
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۱
شناسهٔ ملی خودرو ایران۴۲ (ط)
کد آماری۱۳۸۶
چناران بر ایران واقع شده‌است
چناران
روی نقشه ایران
۳۶°۳۸′۳۴″شمالی ۵۹°۰۷′۱۱″شرقی / ۳۶٫۶۴۲۸۱۸°شمالی ۵۹٫۱۱۹۶۵۸°شرقی / 36.642818; 59.119658

پیشینهویرایش

نام این ناحیه در گذشته‌های بسیار دور «رادکان» بوده و سپس «ارداک» خوانده شده و ظاهراً از سال ۱۳۳۸ هـ. ش، به چناران تبدیل یافته و مرکز آن رادکان تعیین شده‌است. از آن‌جا که در دوران پیش از اسلام و هم چنین سده‌های نخست اسلامی «رادکان» بسیار آباد و پررونق بوده و یکی از شهرهای چهارگانه توس به‌شمار می‌رفته و مردانی جوانمرد، نیک‌اندیش و شجاع داشته‌است، آن را «رادکان» به معنی جایگاه جوانمرد خوانده‌اند. واژه «ارداک» نیز دارای معانی گوناگونی چون مکان مردان بزرگ، قرارگاه سپاهیان و نیز نام شخصی خاص است. بنای ارداک (چناران) را به اردا، موبد اردشیر بابکان، که پارسیان او را پیامبر دانسته‌اند و پدرش ویراف بوده نسبت می‌دهند. شاید این موبد، موکل آتشکده این ناحیه بوده و به همین جهت به آن ارداک گفته‌اند. چناران به شکل جدید در دههٔ ۱۳۳۰ پس از ساخته شدن کارخانه قند چناران و بر گرد آن شکل گرفت. پیش از آن، ناحیه چناران بیشتر به نام رادکان شناخته می‌شد. رادکان که یکی از قریه‌های توس قدیم بوده امروزه بخشی از شهرستان چناران است. نام این شهرستان بر گرفته شده از دو درخت چنار بزرگ که در ورودی روستای حاج نصیر بوده‌است (که هم‌اکنون نام محله‌ای در این شهرستان است) می‌باشد. به علت وجود کارخانه قند در چناران روستای رادکان کنونی که در آن زمان قرار بود شهرستان شود نشد و شهر به چناران رسید.

جغرافیاویرایش

آب و هوای آن در تابستان گرم و در زمستان سرد می‌باشد. همچنین آب و هوای آن در فصل بهار اغلب بسیار بارانی و همراه با باد شدید می‌باشد. با توجه به فاصله نسبتاً نزدیک تا مشهد به عنوان ییلاقات مشهد شناخته می‌شود.[۱]

مردم‌شناسیویرایش

تنوع گونه‌های قومی ساکن در این شهرستان شامل بیشتر جمعیت کرد کرمانج، فارس، ترک و خاوری می‌باشد.[۲][۳]

جمعیتویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۳٬۸۷۹ نفر (در ۱۵٬۶۰۹ خانوار) بوده‌است.[۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۵۵۸٬۵۰۳—    
۱۳۶۵۱۹٬۷۲۰+۱۳۱٫۹٪
۱۳۷۰۲۷٬۱۰۱+۳۷٫۴٪
۱۳۷۵۳۲٬۰۶۴+۱۸٫۳٪
۱۳۸۵۴۱٬۷۳۵+۳۰٫۲٪
۱۳۹۰۴۸٬۵۶۷+۱۶٫۴٪
۱۳۹۵۵۳٬۸۷۹+۱۰٫۹٪

موقعیتویرایش

چناران در محور شمال به کلانشهر مشهد قرار دارد و از جاده ۲۲ یا بزرگراه آسیایی می‌توان به این شهر وارد شد. با تکمیل متروی مشهد گلبهار چناران، دسترسی‌های این سه شهرستان به یکدیگر آسانتر می‌شود.

اقتصادویرایش

از محصولات عمده کشاورزی این شهرستان سیب، گندم، چغندر، گوجه فرنگی و ذرت را می‌توان نام برد. شهرک صنعتی چناران که در سمت جنوبی شهر و فاصله ۵کیلومتری قرار دارد یکی از قطبهای صنعتی استان خراسان رضوی می‌باشد و دارای تعداد بسیار زیادی کارخانه که اکثراً تولیدشان مواد غذایی و صنایع بسته‌بندی می‌باشد فعالیت دارند. اصولاً اقتصادچناران متکی به کشاورزی است چون ۶۰٪شاغلان چناران دربخش کشاورزی مشغول بکاربوده وسهم صنعت حدود۲۵٪ازکل شاغلان می‌باشد هرچندبااحداث شهرک صنعتی درجنوب آن برتعدادشاغلان این بخش افزوده شده وبقیه شاغلان، (۱۵٪)دربخش خدمات مشغول بکارهستند.

از جمله مهمترین کارخانه ها:

۱)شرکت عالیس

۲)شرکت سیرنگ

۳)شرکت رُب امیننت

۴)شرکت فراورده های خوراکی سیمرغ

۵)شرکت فراورده های خوراکی تی تی کا(TTK)

روستاهاویرایش

 
روستای دلمه

از روستاهای چناران می‌توان به بهمن جان علیا (روستای کردنشین در شمال غربی چناران که در فاصله ۳۵ کیلومتری چناران قرار دارد، این روستا دارای باغ‌های انبوه گیلاس بوده و دارای رودخانه‌ای دائمی از سرشاخه‌های رود کشف رود می‌باشد. خیراباد، گلمکان، اخلمد، کاهو و فریزی که با توجه به فاصله نسبتاً نزدیک تا مشهد به عنوان ییلاقات مشهد شناخته می‌شود.

روستاهای نظیر گهوه خالصه، حکیم آباد بقمچ، اندیشش، شترپا و چمبر غربال، کبیر و (زندان لاجوردی) از روستاهای هم مسیر رشته کوه‌های هزار مسجد می‌باشد. نزدیک‌ترین روستا به این شهرستان روستای سرک و (حسین‌آباد) است.خرابه‌های شهرمنیجان منسوب به منیژه دخترافراسیاب که یکی ازقدیمی‌ترین آثارتاریخی چناران وخراسان حتی کشوراست درحاشیه شمالی این روستا قراردارد، این روستادارای قناتی تاریخی وزیباست که قدمت آن به دوره صفویه می‌رسد ودراکثراوقات سال دارای آب گوارایی است، منطقه تفریحی چشمهٔ دژنوه، درکوه‌های جنوب روستا ودردره ای به همین نام ودرفاصله ۴کیلومتری روستاقراردارد، وازدیگرآثارتاریخی آن می‌توان به قلعه یالان تش خان، خانه دختره (قلعه ای کوهستانی، درجنوب غرب روستا) اشاره نمود، سردارشهید سپاه اسلام حسین خوشرو، ازفرماندهان ۸سال دفاع مقدس متولدشده این روستاست.

اماکن دیدنیویرایش

 
میل تاریخی رادکان

بند تاریخی اخلمد مربوط به میل رادکان، بازمانده از دوره ایلخانان (مغول)و ساخته وطراحی دانشمند خواجه نصیر الدین طوسی از جمله بناهای تاریخی آن است. همچنین چشمه سبز گلمکان و آبشار اخلمد ازجمله مناطق زیبای چناران است. بند جمعاب و روستای فریزی و کوه های زیبای هزار مسجد از دیگر مکان‌های تفریحی است.

امکاناتویرایش

پمپ بنزین و گاز، مهمان‌پذیر، پارک ملت، سایر امکانات شهری

پوشش شبکه‌های ارتباطی تلفن و اینترنت

شبکه گاز شهری

از لحاظ سیستم شبکه آب شرب شهری دارای ده هزار انشعاب آب خانگی می‌باشد.

دانشگاه‌هاویرایش

  1. دانشگاه پیام نور واحد چناران[۵]
  2. دانشگاه علمی و کاربردی
  3. دانشگاه علمی کاربردی عالیس
  4. مجتمع_آموزشی_امام_رضا (ع) «دبیرستان»
  5. دبیرستان شاهد امام حسین(ع)

منابعویرایش

  1. چناران
  2. A. Manafy. The Kurdish Political Struggles in Iran, Iraq, and Turkey: A Critical Analysis (illustrated ed.). University Press of America, 2005. p. 6. ISBN 0-7618-3003-0.
  3. فرهنگستان زبان کردی
  4. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۹.

قنبری، احمد، جغرافیای شهرستان چناران، ۱۳۸۱،انتشارات جام آپادانا