باز کردن منو اصلی

گاز خردل (1,5-dichloro-3-thiapentane) ترکیبی شیمیایی دارای عنصرهای کلر و گوگرد است که به عنوان سلاح شیمیایی در جنگ جهانی اول و نیز جنگ ایران و عراق به کار رفت. هر چند این ماده در دمای معمولی به صورت مایع است اما معمولاً از آن به عنوان گاز خردل نام برده می‌شود.

گاز خردل
Sulfur-mustard-2D-skeletal.png
Sulfur-mustard-3D-balls.png
Sulfur-mustard-3D-vdW.png
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 505-60-2 ✔Y
کم‌اسپایدر 21106142 ✔Y
KEGG C19164 ✔Y
ChEBI CHEBI:25434 ✔Y
ChEMBL CHEMBL455341 ✔Y
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی C۴H۸Cl۲S
جرم مولی ۱۵۹٫۰۸ g mol−1
شکل ظاهری بدون رنگ اگر خالص باشد.
معمولا رنگی بین زرد کرنگ تا قهوه‌ای تیره دارد.
بویش مانند سیر یا ریشه ترب کوهی است.[۱]
چگالی 1.27 گرم بر میلی‌لیتر (در حالت مایع)
دمای ذوب 14.4 °C 287.6 K 57.9 °F
دمای جوش
‎217 °C, 490 K, 423 °F در واقع تجزیه می‌شود
انحلال‌پذیری در آب ناچیز
خطرات
MSDS External MSDS
خطرات اصلی بسیار سمی (T+)
خطرناک برای محیط‌زیست (N)
تاول زا
لوزی آتش
Flammability code 1: Must be pre-heated before ignition can occur. Flash point over 93 °C (200 °F). E.g., canola oilHealth code 4: Very short exposure could cause death or major residual injury. E.g., VX gasReactivity code 1: Normally stable, but can become unstable at elevated temperatures and pressures. E.g., calciumSpecial hazards (white): no codeNFPA 704 four-colored diamond
1
4
1
نقطه اشتعال 105 °C
ترکیبات مرتبط
ترکیبات مرتبط نیتروژن موستارد
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 ✔Y (بررسی) (چیست: ✔Y/N؟)
Infobox references

این گاز جزو عوامل تاول‌زا طبقه‌بندی می‌شود و دارای اثرات مخرب و دراز مدت بر روی پوست، چشم، سیستم تنفسی و دستگاه گوارشی است. گاز خردل عامل آلکیله‌کننده و سرطان‌زا نیز هست.

تاریخچهویرایش

گاز خردل نخستین بار در سال ۱۹۱۷ به عنوان سلاح شیمیایی در جنگ جهانی اول به کار گرفته شد. پس از جنگ جهانی اول وسیعترین مورد کاربرد این سلاح شیمیایی در جنگ ایران و عراق بود.[۲] بر اساس گزارش‌های بازرسان سازمان ملل متحد، عراق از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۷ در موارد متعددی از بمبهای حاوی گاز خردل علیه رزمندگان ایرانی و نیز افراد غیرنظامی ساکن روستاها و شهرهای مرزی ایران و حمله شیمیایی به حلبچه استفاده کرد.[۳]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. FM 3–8 Chemical Reference handbook; US Army; 1967
  2. "Sulfur mustard-induced poikiloderma: A case report". imforma healthcare. 2011.
  3. شهریار خاطری-احمد جنتی محب (۱۳۸۶جنگ شیمیایی عراق علیه ایران به روایت اسناد سازمان ملل متحد، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۶۶۶۰-۵۲-۶