یونس امره

شاعر اهل ترکیه

یونس امره (؟- ۸۴۸) از مردم بولی و از عرفا و از اهل الله در آناتولی به شمار می‌رفت. وی زاویه‌ای داشت و پیوسته در آن به عبادت و ریاضت مشغول بود. به سال ۸۴۸ هجری قمری درگذشت . یونس با اینکه بی‌سواد بود مناجات‌های صوفیانه و الهیات عارفانه دارد.[۱]

یونس امره
Yunus Emre
نام اصلی
یونس امره
زادهآناتولی
درگذشتهنامشخص
زمینه کاریشاعر، تصوف
ملیتعثمانی

در باب محل وفات وی روایت‌های مختلف وجود دارد. روستاهایی هم که به عنوان محل درگذشت در اسناد و وثایق بکتاشیه آمده است. گرچه یونس امره در ترکیه بیش از ایران معروف شده‌است، اما هنوز هم طائفه‌های مختلف طرائق صوفیه در ایران، او را از شاعران مکتب مولویه به حساب می‌آورند و اشعارش را در مجالس آئینی با شور و جذبهٔ خاصی به آواز می‌خوانند.[۲]

چامه‌های او تأثیر بسزایی در ادبیات ترک از گذشته تا به امروز داشته‌است. او پس از بزرگانی چون خواجه احمد یسوی و سلطان ولد می‌زیست و هم‌گام با ایشان از نخستین کسانی بود که به‌جای زبان عربی و فارسی، زبان ترکی را برای کتاب‌هایش برگزید.

زندگی اوویرایش

 
تصویر منقش به یونس امره در پشت اسکناس ۲۰۰ لیره ترکیه

درویشی مشهور اهل آناطولی بوده‌است که اشعار ترکی وی مشهور است. روایتهای زندگی او در مکتوبات غالباً با افسانه سازی همراه بوده و کتب تراجم و تذکره‌ها غالباً او را از دراویش قرن نهم شمرده‌اند ولی محمد فؤاد کوپرولو از محققان ادبیات ترکی که دربارهٔ زندگی و اشعار او تحقیقاتی داشته، مدعی است که او جزء صوفیان نیمه دوم قرن هفتم و نیمه اول قرن هشتم دانسته‌است. طبق مناقب مکتوب، وی مرید درویشی به نام طپدوق امره بوده و خود در اشعارش مکرر به او ابراز علاقه نموده‌است. دیوان اشعارش نشانگر آن است که اهل سیر و سیاحت بوده و به سرزمین‌های بسیاری سفر کرده‌است. به تعبیر کوپرولو اهل حال بوده و نه اهل قال. مزارهای چندی در سراسر آناطولی بدو منسوب است. پیروان ادبی مانند عاشق پاشا و قایغوسوز ابدال داشته‌است و بر شعر ترکی پس از خود تأثیر ژرفی گذاشته‌است. دیوان او مجموعه ده دوازده هزار مصراع شعر است که به الهی مشهور است و اکثراً نه بر وزن عروضی که بر وزن هجایی (وزن شعر باستانی و فولکوریک ترکی) است و ویژگی‌های زبانی شیاد حمزه و اشعار ترکی سلطان ولد و گلشهری و عاشق پاشا را به یاد می‌آورد.[۳]

نگارهٔ او از سال ۲۰۰۹ میلادی بر پشت اسکناس‌های ۲۰۰ لیره‌ای ترکیه به چاپ رسیده‌است.

از شعرهای اوستویرایش

تقدیر ما چنان شد که از این دنیا برویم. ,Biz dünyadan gider olduk
سلام و درود بر آنانکه مانده‌اند. .Kalanlara selam olsun
بر کسانی که دعای خیر از برای ما Bizüm içün hayır-dua
می‌فرستند، سلام و درود باد. .Kılanlara selam olsun
اجل آن زمان که کمر ما را خم کند Ecel büke belimüzi
و زبانمان را از تکلم بازدارد Söyletmeye dilümüzi
بر آنان که حال خسته ما را Hasta iken halümüzi
جویا شوند، درود باد. .Soranlara selam olsun
آن زمان که تنم در میانه پهن شده. Tenüm ortaya açıla
و آن زمان که لباسی بدون یقه بدوزند Yakasız gönlek biçile
بر کسانی ما را به طرز ملایمی Bizi bir arı vech ile
شستشو می‌دهند سلام و درود باد. .Yuyanlara selam olsun
Sala verile kastımıza
راهی شدیم به سوی دوست Gider olduk dostumuza
بر آنانکه جهت ادای نماز بر سر ما Namaz içün üstümüze
حاضر می‌شوند سلام و درود باد. .Duranlara selam olsun
درویش یونس آنگاه که سخن می‌گوید Derviş Yunus söyler sözü
هردو چشمانش پر از اشک است. .Yaş doludur iki gözü
آنان که نمی‌دانند چه سان ما را درک توانند کرد؟ Bilmeyen ne bilsin bizi
سلام و درود بر آنانکه می‌دانند. .Bilenlere selam olsun

همان‌گونه که بعد از سید عمادالدین نسیمی، نسیمی‌های دیگری پیدا شدند و به سبک و شیوهٔ وی شعر سرودند، پس از یونس امره نیز یونس‌های چندی ظهور کردند و اشعاری یونس‌وار سرودند. این است که کسی تاکنون نتوانسته‌است تعداد واقعی اشعار خود یونس امره را تعیین کند. ۱۳۳ قطعه شعر از چاپ مرحوم گول‌پینارلی در چاپ مرحوم تیمورتاش وجود ندارد و ۲۶ قطعه شعر چاپ او نیز در چاپ گول‌پینارلی نیامده است. دیگر چاپ‌ها که فاقد صبغهٔ علمی هستند، اغلب نوعی گردآوری و تنظیم به حساب می‌آیند.

بر پایه متن چاپ گول‌پینارلی قطعه شعر موجود در چاپ تیمورتاش و نیز ۳ قطعه شعری را که در دستنویس پیرداوری آمده‌است، و نیز رسالة النصحیه را که مصطفی تاتچی تصحیح و چاپ کرده‌است.[۴]

پانویسویرایش

  1. قاموس الاعلام ترکی.
  2. «انتشار دیوان کامل «یونس امره» به تصحیح دکتر ح.م. صدیق». سایت دوستداران دکتر حسین محمدزاده صدیق (دوزگون). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۱۰. کاراکتر soft hyphen character در |نشانی= در موقعیت 88 (کمک)
  3. صوفیان نخستین در ادبیات ترک، پروفسور محمد فؤاد کوپریلی، ترجمه توفیق. ه. سبحانی. انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.1385 صص 310،316،342)
  4. [۱]

منابعویرایش

  • صوفیان نخستین در ادبیات ترک، پروفسور محمد فؤاد کوپریلی، ترجمه توفیق. ه. سبحانی. انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ۱۳۸۵
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Yunus_Emre

Wikipedia contributors, "Yunus Emre," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed September 9, 2009).

http://www.drsadigh.ir/اخبار/898-انتشار-دیوان-کامل-%C2«ÛŒÙˆÙ†Ø³-امره%C2»-به-تصحیح-دکتر-Ø­-م-صدیق