آرادان

شهری طبری‌نشین در استان سمنان

آرادان یا اَرادان یکی از شهرهای ایران در استان سمنان است. از نام‌های قدیمی این شهر می‌توان به «اردهان» و «اَردوان» اشاره کرد و در زبان محلی به نام «اَرادون» نامیده می‌شود. محمود احمدی‌نژاد، ششمین رئیس‌جمهور ایران، در این شهر به دنیا آمده‌است.

آرادان
ارادان
نمایی قدیمی از شهر آرادان.jpg
کشور ایران
استانسمنان
شهرستانآرادان
بخشمرکزی
نام(های) دیگراَرادون
نام(های) پیشیناردهن-اردوان[۱]
سال شهرشدن۱۳۳۹[۲]
مردم
جمعیت۲۶٬۲۵۷ نفر (۱۳۹۵)[۳]
تراکم جمعیت۲٫۷ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۸۷۳متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۷٫۸ سانتی گراد[۴]
میانگین بارش سالانه۱۴۱میلی‌متر[۴]
اطلاعات شهری
شهردارعباس صادقی
ره‌آوردپنبه، خَربُزه، گندم، خیار رویال، انار، انجیر، نان تفتان و فتیر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۳
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۹۶د
کد آماری۱۵۴۹
آرادان بر ایران واقع شده‌است
آرادان
روی نقشه ایران
۳۵°۱۵′۰۰″شمالی ۵۲°۲۹′۴۶″شرقی / ۳۵٫۲۵۰۰°شمالی ۵۲٫۴۹۶۱°شرقی / 35.2500; 52.4961

پیشینه نام شهرویرایش

آرادان در گذشته مرکز گرمسار یا به اصطلاح آن زمان حکومت‌نشین خوار بود و در این ناحیه عده‌ای از خوانین ایل پازوکی با اطرافیان خود ساکن بودند و اینک نیز بازماندگان آن‌ها در این شهر به سر می‌برند. این شهر در دوران پارت‌ها هم جزو مناطق مهم آن‌ها به‌شمار می‌رفته و در تاریخچه گرمسار در دوره امپراطوری اشکانیان نام آرادان آمده‌است. این احتمال وجود دارد که تعریف شده نام اردوان بوده باشد و به قول احمد کسروی در کتاب اسامی شهرها نام آرادان بمعنی جایگاه رادان آمده‌است. در سفرنامه ناصر الدین شاه «اردوان» و نام اصیلش «اردون» آمده و از عهد اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باید باقی‌مانده باشد. قلعه آرادان که امروزه خرابه‌ای از آن باقی مانده‌است، طبق احتمالاتی به دوران اشکانیان تخمین زده می‌شود و نشان از بنیاد این شهر به قبل از اسلام به ایران دارد.[۵]

در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران در وصف آرادان چنین آمده‌است:

«آرادان- قصبه مرکز دهستان ارادان- بخش گرمسار- شهرستان دماوند. ۱۴ ک شمال خاور گرمسار-۲ک جنوب راه شوسه شمال راه‌آهن گرمسار به سمنان- درجلگه معتدل- سکنه ۲۵۰۳- شیعه- فارسی. رودخانه حبله رود- غلات پنبه، بن شن، انار، انجیر، انگور، شغل زراعت. راه فرعی به ایستگاه یاتری و راه شوسه دارد. شعبه بهداری-دبستان-صندوق پست- تلفن دارد. از آثار قدیمی قلعه خرابه و ساختمان امامزاده سلطان شاهنظر است. مزارع-سرآسیاب- میرزا علی آقا- امیرمحمدی- امامزاده خلیل‌الله- ماشین خانه- جز این ده میباشد»[۶]

در کتاب وجه تسمیه شهرها و روستاهای ایران در وصف آرادان آمده‌است:

«آرادان در ۱۴ کیلومتری مشرق گرمسار واقع شده و باید از زمان اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باقیمانده باشد. در مورد نام آن دو روایت مشاهده گردیده‌است: الف - شاید تحریف شده اردوان باشد. ب - ارادان بمعنی جایگاه رادان می‌باشد».[۷]

محله‌های آرادانویرایش

  • علی‌آباد؛ بزرگترین محله شهر آرادان است. این محله در نقشه‌های مختلف به نام «علی‌آباد پایین» شناخته می‌شود. این محله در روز هشتم محرم الحرام، میزبان عزاداران حسینی است.
  • جلیل‌آباد؛ که سابقاً با نام «جمال آباد» شناخته می‌شده‌است. از نامهای دیگر این محله، «علی‌آباد بالا» می‌باشد. این محله در روز نهم محرم الحرام، میزبان عزاداران حسینی است.
  • سرآسیاب؛ در حال حاضر این محله، کوچکترین محله این شهر است. این محله در روز ششم محرم الحرام، میزبان عزاداران حسینی است.
  • مهدی‌آباد؛ این محله بین بخش مرکزی شهر و علی‌آباد پایین قرار دارد.
  • ماشین خانه؛ سابقاً با نام نظام آباد شناخته می‌شده اما با ورود اولین دستگاه پنبه پاک کنی در منطقه و وجود آن در این محله، امروزه ماشین خانه نامیده می‌شود. با توجه به نزدیکی محله ماشین خانه به بخش مرکزی، این محله همراه با آرادان در روز عاشورا، میزبان عزاداران حسینی است.

ارتفاعات آرادانویرایش

گررجه

ارتفاع آن ۲۷۵۰ متر است و در فاصله ۴۵ کیلومتری شمال شرقی آرادان واقع شده‌است. جهت کوه شمال شرقی-جنوب غربی است.

سنگاب

این کوه با ارتفاع ۳۲۲۴ متر، در ۳۵ کیلومتری شمال شرقی آرادان قرار دارد. جهت کوه شمالی-جنوبی است.

آتشگاه

ارتفاع آن ۲۹۸۵ متر است و در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی آرادان واقع شده‌است. جهت کوه شمال شرقی-جنوب غربی است.

تلخاب

این کوه با ارتفاع ۲۲۹۰ متر، در ۸ کیلومتری شمال شرقی آرادان قرار دارد. جهت کوه شمالی-جنوبی است.

سَرحُر

ارتفاع آن ۲۳۶۵ متر است و در شمال آرادان قرار دارد. جهت کوه شرقی-غربی است.

کوه گچ

این کوه با ارتفاع ۲۷۴۵ متر، در ۳۰ کیلومتری شمال شرقی آرادان قرار دارد. جهت کوه شمال شرقی-جنوب غربی است.

سرآسیاب

ارتفاع آن ۱۳۵۷ متر است و در ۳۰ کیلومتری شمال شرقی آرادان (در شمال روستای ده نمک) واقع شده‌است. جهت کوه شرقی-غربی است.[۸]

موقعیت جغرافیاییویرایش

این شهرستان از شمال به فیروزکوه، از غرب به گرمسار، از شرق به سرخه و از جنوب به اردستان (اصفهان) منتهی می‌شود.[۹]

 
یخچال آرادان؛ واقع در آرادان

زبانویرایش

 
نقشهٔ زبانی استان سمنان: رنگ آبی زبان‌های کومشی (سمنانی، سنگسری، افتری و سرخه‌ای) - رنگ سبز تیره زبان مازندرانی (الیکایی، شهمیرزادی، دیباجی و مجنی) - رنگ نارنجی (زبان‌های فارسی، مازندرانی، آذربایجانی و لری) - رنگ سبز روشن گویش‌های فارسی-مازندرانی (ایوانکی) - رنگ زرد زبان فارسی - رنگ قرمز آذربایجانی

اکثریت مردم این شهرستان را الیکایی‌ها تشکیل می‌دهند که طبری‌تبار (مازندرانی) هستند و به گویش الیکایی که گویشی از زبان مازندرانی[۱۰][۱۱] است صحبت می‌کنند. همچنین زبان فارسی نیز در این شهر رایج است. در محله‌ای در قسمت شمال غربی شهر، ساکنان به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند که اصلیت آن‌ها از یکی از روستاهای فیروزکوه به نام رامه است.[۱۲] روستاهای آرادان را عشایر الیکایی تشکیل می‌دهند.

جمعیتویرایش

سال‌خورشید ۱۳۵۵ ۱۳۶۵ ۱۳۷۵ ۱۳۸۵ ۱۳۹۰ ۱۳۹۵
جمعیت ۱۸۲۲۸ ۱۳۲۵۱ ۱۶۶۲۷ ۱۵۵۱۷ ۱۵۵۷۵ ۲۳۸۸۴

[۱۳][۱۴][۱۵]

 
تکیه حضرت ابوالفضل (ع) آرادان

آب و هواویرایش

این شهرستان دارای آب و هوایی کوهپایه‌ای در مرکز، ییلاقی در شمال و کویری در جنوب شهرستان می‌باشد.

کمترین میزان بارش در ژوئن رخ می‌دهد. میزان متوسط در این ماه ۱ میلی‌متر است. بیشترین میزان بارش متعلق به ماه ژانویه که به‌طور میانگین به ۲۹ میلی‌متر می‌رسد. دما در ماه ژوئیه در حدود ۳۰٫۴ درجه سانتی گراد است که در بالاترین میزان خود قرار دارد. در ژانویه، متوسط دما ۴٫۹ درجه سانتی گراد است. این میزان کمترین میانگین دما در تمام سال است. میانگین سالانه دما ۱۷٫۸ سانتی گراد است. در سال میانگین میزان بارش به ۱۴۱ میلی‌متر می‌رسد.[۴][۱۶][نیازمند منبع]

تقسیمات کشوریویرایش

بخش آرادان که تا پیش از این جزء تقسیمات شهرستان گرمسار به‌شمار می‌رفت در مردادماه سال ۱۳۹۰ با تصویب هیئت وزیران ششمین شهرستان استان سمنان شد.[۱۷] آرادان دارای ۱۳۰ آبادی می‌باشد.[۱۸]

 
بازار آرادان

اماکن تاریخی و جاذبه‌های دیدنیویرایش

در نگاه افرادویرایش

«در آرادان هفته‌ای سه روز تدریس می‌کردم. سه روز دیگر هم در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران تحصیل می‌کردم. در آرادان و در حین رفت‌وآمدی که با ماشین‌های متفرقه به آنجا داشتم با انواع و اقسام آدم‌ها و تیپ‌ها آشنا شدم و تا زمانی که از ایران رفتم. آنجا ماندم و درس دادم. زندگی در آرادان به من فرصت نقاشی، مطالعه، تنهایی و گاه گم شدن را می‌داد.»

مراکز آموزشیویرایش

  • دانشکده بهداشت و پیراپزشکی
  • دانشگاه پیام نور آرادان
  • مرکز آموزش علمی – کاربردی جهاد کشاورزی مستقر در داورآباد (کوه سنگی)

غذاهای محلیویرایش

  • ته چین کشمش، از غذاهای مخصوص این شهرستان است که به‌خصوص در مراسم محرم و مهمانی‌های ویژه مردم محلی تهیه و پخت می‌شود.
  • آبگوشت (سوپ) خربزه.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. عبدالرفیع حقیقت، ناحیه تاریخی ورن (ورنه)، گوهر، مهر 1355، شماره 34 http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/ آدرس ثابت: 445755
  2. تاریخ شهرداری استان‌های کشور به تفکیک استان، وزارت کشور
  3. پرش به بالا ↑ https://www.amar.org.ir/portals/0/census/1395/results/Census95_Khanevar_Jameiyat.xlsx
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ climate-data.org
  5. «ثبت 6 اثر تاریخی دیگر سمنان در فهرست میراث ملی». ایسنا. ۲۰۱۸-۱۰-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۳.
  6. حاج علی رزم آرا، فرهنگ جغرافیای ایران، ص7.
  7. حسینعلی نوبان، وجه تسمیه شهرها و روستاهای ایران، ص12.
  8. شاهحسینی، علیرضا. کتاب شهرستان آرادان سرزمین کهن. حبله رود.
  9. http://www.denamak.ir
  10. گویش الیکایی، علیرضا شاه حسینی، انتشارات بوستان اندیشه، سمنان، 1384
  11. http://www.bandpay.ir/گستره-زبان-مازندراني-،-از-ایران-تا-افغا/
  12. «گرمسارنیوز». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۸ مارس ۲۰۰۸.
  13. سازمان آمار ایران
  14. Census95_Khanevar_Jameiyat
  15. سالنامه آماری استان سمنان بخش جمعیت
  16. پورتال سازمان هواشناسی کشور ایستگاه هواشناسی گرمسار
  17. خبرگزاری فارس
  18. خبرگزاری فارس

پیوند به بیرونویرایش

شهر آقای رئیس‌جمهور