بانه

شهری در استان کردستان، ایران

بانه شهری در استان کردستان و از شهرهای مرزی بین ایران و عراق است. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در ۲۰ کیلومتری نوار مرزی ایران با عراق و ۶۰ کیلومتری جنوب غربی سقز و ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی سردشت قرار گرفته‌است.

بانه
بانه
AA.jpg
کشور ایران
استانکردستان
شهرستانبانه
بخشمرکزی
نام(های) دیگربه‌رۆژه ژیار
نام(های) پیشینبه‌رۆژه (رو به آفتاب)
سال شهرشدن۶۲۵ میلادی (قدمت قبل از اسلام)
مردم
جمعیت۱۱۰٬۲۱۸ نفر در سال ۱۳۹۵[۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۵۸۴٫۵ کیلومتر مربع
ارتفاع۱۵۵۴ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه۶۵۰
روزهای یخبندان سالانه۷۱
اطلاعات شهری
شهردارسروه قادر خانزاده[۳]
ره‌آوردشال و گیوه محلی
پوشاک محلی
کیف و کفش
لبنیات محلی
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۸۷–۳۴۲[۲]
وبگاهwww.banehcity.ir
شناسهٔ ملی خودرو ایران۶۱ د ، ه
کد آماری۱۴۵۴

بانه با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز و اقلیم کردستان هم‌مرز و دارای ارتباط جاده‌ای می‌باشد؛ این شهر دارای جنگل‌های طبیعی و بزرگ بلوط می‌باشد. شهر بانه و برخی از آبادی‌های اطراف آن در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی در روز ۱۵خرداد۱۳۶۳، ساعت ۱۰:۰۵ صبح روز سه‌شنبه، بمباران هوایی شد. پارکی به نام همین روز (۱۵ خرداد) در این شهر وجود دارد.[۴]

جمعیتویرایش

بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ این شهر با جمعیت ۱۱۰٬۲۱۸ بعد از شهرهای سنندج، سقز و مریوان چهارمین شهر بزرگ استان کردستان محسوب و ۱۲۹ امین شهر ایران است.

نامویرایش

نام بانه را از واژهٔ کردی-فارسی بان (همانند نردبان یا نردبام)، به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده ‌است که مردم (در محلهٔ بانه کۆن) برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعهٔ بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند. در جنگ جهانی اول که سپاه عثمانی بانه را به مدت چند ماه تسخیر کرد، نام آنرا قشله (از کلمه ترکی قشلاق به معنی گرمسیر) گذاشت.[۵]

رویدادهاویرایش

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه توسط محمدرشید خان داروخانی یا مرّانی (از کردهای روستای داروخان و مرّان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده‌ بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.[۶]

شهر بانه و پارک شهر آن (پارکی شار)، در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی روز ۱۵خرداد۱۳۶۳ (روز راهپیمائی ۱۵ خرداد)، ساعت ۱۰:۰۵ بمباران شیمیایی شد که طی آن ۶۰۵ نفر شامل ۳۹۰ نفر پرسنل نظامی و ۲۱۵ نفر بومی جان باختند.[۷]

مردمویرایش

زبانویرایش

زبان مردم بانه کردی سورانی با لهجهٔ سلیمانیه‌ای می‌باشد، همچنین شهر و شهرستان بانه (و قسمتی از شهرستان سردشت به‌غیر از خود شهر سردشت و مناطق مرزی شهرستان سقز) تنها منطقهٔ بابان‌نشین در کردستان ایران است به نحوی که تفاوت در لهجه مردم آن با شهرهای مُکریان و اردلان‌نشین کاملاً قابل لمس است و مطابق با لهجهٔ شهر سلیمانیه در عراق است که به افزودن پسوند "وانهٔ" به آخر کلماتشان معروفند. از شهرهای بانه و سلیمانیه به عنوان منطقه بابان یاد می‌شود، تمام منطقهٔ بابان تا سال ۱۲۲۴هـ.ش و در زمان محمدشاه قاجار که سلیمانیه به خاک عثمانی ملحق گردید، همواره جزء ایران بوده‌اند. [۸][۹]

در بانه، زبان کردی به عنوان زبان مادری و زبان فارسی به عنوان زبان آموزش و مکاتبات رسمی‌، توسط اهالی شهرستان استفاده می‌شود.

دین و مذهبویرایش

مردم بانه مسلمان و اهل‌سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.[۸]

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸م و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷هـ.ش به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸هـ.ش به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند.[۸] دو نظریه دربارهٔ سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد: اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶م در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده[۱۰][۱۱] و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ق.م نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.[۱۲]

موقعیت جغرافیاییویرایش

بانه از شمال به شهرستان سردشت، از شرق به شهرستان سقز، از جنوب و غرب به سلیمانیه و کشور عراق محدود می‌گردد. این شهرستان از نظر جغرافیایی در ۳۶درجه و ۶۰ دقیقهٔ عرض شمالی همچنین در ۴۵ درجه و ۵۳ دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته و ۱۵۴۰ متر از سطح دریا فاصله دارد.

جاذبه‌های گردشگریویرایش

  • روزنامهٔ علمی کانی سور: تنها روزنامهٔ علمی بانه که در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی و پایگاه علمی آن در بخش نَمَشیر در کانی سور است.
  • پارک دوکانان و پیر مراد در دامنهٔ کوه آربابا: پارک دوکانان دارای شهر بازی است که خانواده‌ها می‌توانند روزهای تعطیل را در کنار همدیگر، به شادی بگذرانند همچنین توسط شهرداری بانه در پارک دوکانان یک ایستگاه سلامت ایجاد شده ‌است که ابزارهای ورزشی برای ورزش‌های همگانی را در آن نصب کرده‌اند و افراد می‌توانند در ساعات مختلف روز به تمرین و ورزش در آنجا بپردازند. پارک پیرمراد، که در دامنهٔ کوه جنیره (جنێره) قرار دارد قبلاً به عنوان زیارتگاه بیشتر مشهور بود تا پارک جنگلی اما امروزه به عنوان یک پارک در میان اهالی و جوانان شناخته شده ‌است. این پارک یکی از مکان‌هایی است که شهرداری بودجهٔ خاصی را به آن اختصاص داده و عملیات عمرانی برای بهتر کردن نما و ظاهر این پارک هنوز هم ادامه دارد.
  • دریاچهٔ سد بانه
  • غار شْوِی (غاری شْوێ): این غار در ۱۲ کیلومتری بانه در نزدیکی روستائی به همین نام قرار دارد. بنا به گفته باستان‌شناسان دارای طول ۲۶۷ متر است و در انتهای آن دریاچهٔ کوچکی قرار دارد. طبق گفتهٔ سازمان گردشگری بازدید از این غار فقط با تجهیزات فنی میسر است اما در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد شد.
  • تفریح‌گاه سورین: این تفریح‌گاه در ۱۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر بانه قرار دارد و پوشش جنگلی و چشم‌انداز طبیعی آن در فصل بهار و حتی تابستان نیز بسیار جلب توجه می‌کند.

مراکز علمیویرایش

فهرست هتل‌های بانهویرایش

ردیف نام درجه آدرس
۱ هتل بین‌المللی هاله ۵ ستاره میدان فرمانداری
۲ هتل VIP داوینکو ۳ ستاره ممتاز بلوار دانشگاه (بلوار سقز)
۳ هتل آریان ۳ ستاره میدان شورا
۴ هتل شار ۳ ستاره بلوار حبشی
۵ هتل زانا ۳ ستاره بلور سقز
۶ هتل سامان ۲ ستاره بلوار سردشت
۷ هتل ستاره طلایی ۲ ستاره نزدیک به میدان ۱۵ خرداد

پلاک خودروویرایش

کدهای استان کردستان برای شماره‌گذاری خودرو ۵۱ و ۶۱ است که کد ۵۱ برای شهرستان سنندج و کد ۶۱ برای شهرستان‌های آن می‌باشد. پلاک خودروهای بانه (ایران ۶۱ د) و (ایران ۶۱ ه) است.

پیوند به بیرونویرایش

پانویسویرایش

  1. List of Iranian cities by population
  2. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  3. خبرگزاری کُردپرس: نخستین شهردار زن کردستان: اهل عقب‌نشینی نیستم، نوشته‌شده در ۲۳ شهریور ۱۳۹۹؛[پیوند مرده] بازدید در ۲۳ شهریور ۱۳۹۹.
  4. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۲.
  5. «تاریخچه شهر بانه». شهرداری بانه. ۹ آذر ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۹ آذر ۱۳۹۴.
  6. «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. سرواژهٔ بانه». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۹.
  7. «۱۵ خرداد خونین بانه». ایرنا. ۲۰۱۹-۰۶-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۰۷.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸)
  9. (کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او /رشید یاسمی / انتشارات ابن سینا صفحه ۱۳۵)
  10. (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸–۳۹)
  11. (تاریخ مختصر ادیان بزرگ، ص ۳۲۲، فلیسین شاله، ترجمه خدایار محبی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۶)
  12. (ایرانیان یهودی /علی اصغر مصطفوی/ تهران ۱۳۶۹ /صفحه ۲۳)
  13. «ایران در ایران». وبگاه مگ‌ایران، به نقل از روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۴۵۸۴، صفحهٔ ۲۳. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۳.
محلات شهر بانه  

آ‌ربابا | آ‌زادگان | اماکن | بیمارستان شهر | پادگان | تالار چوپی | تکیه خلیفه رضا | ثبت احوال | خوری‌آباد | دادگستری‌ | دامنه آربابا | زریزین | سات‌آ‌باد | سوغانان | شهرک توحید | شهرک فرهنگیان | شهرک گلشهر ۱ | شهرک گلشهر ۲ | شهرک نور | صالح‌آباد | عثمان‌آباد | فرهنگیان | قصاب‌خانه | کوی فرهنگیان | محله صدا و سیما | مسجد شیخ جلال | مسجد شیخ فرج | مولودی