بانه

شهری در استان کردستان، ایران


بانه شهری در استان کردستان و غرب کشور ایران است.

بانه
کشور ایران
استانکردستان
شهرستانبانه
بخشمرکزی
سال شهرشدن۱۳۰۸ شمسی[۱]
مردم
جمعیت۱۱۰،۲۱۸
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۵۵۴ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۸۷–۳۴۲[۲]
کد آماری۱۴۵۴
بانه بر ایران واقع شده‌است
بانه
روی نقشه ایران
۳۵°۵۹′۲۲″شمالی ۴۵°۵۳′۴۳″شرقی / ۳۵٫۹۸۹۴°شمالی ۴۵٫۸۹۵۳°شرقی / 35.9894; 45.8953

شهر بانه مرکز شهرستان بانه در ۶۰ کیلومتری جنوب غربی سقز و ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی سردشت قرار گرفته‌است.[۳][۴][۵][۶]

وجه تسمیه ویرایش

نام بانه را از واژهٔ کُردی (مثال نردبان یا نردبام)، به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوه استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم (در محلهٔ بانه کۆن) برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعهٔ بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند. در جنگ جهانی اول که سپاه عثمانی بانه را به مدت چند ماه تسخیر کرد، نام آنرا قشله (از کلمه ترکی قشلاق به معنی گرمسیر) گذاشت.[۷]

موقعیت جغرافیایی ویرایش

بانه از شمال به سردشت، از شرق به سقز و از جنوب و غرب به کشور عراق محدود می‌گردد.

این شهر از نظر جغرافیایی در ۳۶درجه و ۶۰ دقیقهٔ عرض شمالی همچنین در ۴۵ درجه و ۵۳ دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته و ۱۵۴۰ متر از سطح دریا فاصله دارد.

وضع طبیعی ویرایش

بانه محصور به کوه های بلندی است که دور تا دور آن را احاطه نموده است. ورود و خروج از آن مستلزم عبور از گردنه های مرتفع می باشد که در قسمت غربی از ارتفاعات کاسته می شود.

آب و هوا ویرایش

بانه زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارد . اختلاف دمای هوا از 20 درجه زیر صفر تا 36 درجه بالای صفر است . بارندگی از نیمه دوم پاییز شروع می شود و تا 2 ماه بهار به طور متناوب ادامه می یابد این بارندگی ها از ابرهایی ایجاد می شود که از دریای مدیترانه به سوی غرب ایران به حرکت در می آید . مقدار بارندگی سالانه به طور متوسط 720 میلی متر است . به طور کلی می توان گفت که آب و هوای بانه نسبتا سرد و مرطوب است.

جنگل ویرایش

این شهر دارای جنگل‌های طبیعی و بزرگ بلوط می‌باشد.[۸] تمامی ارتفاعات بانه پوشیده از جنگل طبیعی است که به جنگل های سردشت و مریوان می پیوندد.

تاریخ ویرایش

آتش زده شدن بانه توسط کوردهای عراقی‌ ویرایش

در سال ۱۹۰۵ میلادی، شهر بانه توسط حمه رشید داروخانی پسر قادر شيوه‌گويزان (از جنایت‌کاران کورد عراقی و اهل سلیمانیه) به آتش کشیده شد. در خلال آتش سوزي شهر بانه به تلي از خاكستر تبديل شد و جز چند خانه كه شمار آنها از انگشتان دست تجاوز نمي كرد، خانه اي باقي نمانده بود. در این واقعه، بیش از هزار خانه در شهر بانه توسط حمه رشید داروخانی آتش زده شدند.[۹][۱۰]

از بدبختی بانه‌ای‌ها، دهها پیت نفت متعلق به حمه امین باختری در یکی از دکان هایش موجود بود. عاملین جنایت، در دکان را شکسته و پیت های نفت را آورده و به خانه ها پاشیده و آتش می زدند. در خلال آتش سوزی، حمه رشید در تاکستان های آربابا موضع گرفته بود و با دوربین جریان حریق را نظاره می کرد.[۱۱]

چون خانه های آن زمان بیشتر به هم چسبیده و سقف آنها تماما با تیر چوبی و درگ درختان پوشیده شده بود سرعت انتقال و توسعه حریق زیاد بود. با آتش گرفتن خانه ای، محله ای طعمه حریق واقع می شد.[۱۲]

فرا رسیدن سرما و ریزش باران های پائیزی سبب شد که مردم نتوانند به موقع به شهر بازگردند. خاک بانه در برابر سرما و بارندگی چندان مقاومت نداشته و سبب شد که اکثر دیوارها در زمستان فرو بریزد و مردم از این بابت بیشتر دچار ضرر و زیان شدند.[۱۳]

جنگ عراق و ایران ویرایش

شهر بانه و برخی از آبادی‌های اطراف آن در دوران جنگ عراق و ایران توسط هواپیماهای عراقی در روز ۱۵ خرداد سال ۱۳۶۳، ساعت ۱۰:۰۵ صبح روز سه‌شنبه، بمباران هوایی شد.[۱۴] در طی این بمباران، ۶۰۵ نفر شامل ۳۹۰ نفر پرسنل نظامی و ۲۱۵ نفر بومی جان باختند.[۱۵][۱۶]

در طول جنگ عراق و ایران با توجه به موقعیت راهبردی کوه آربابا (محل استقرار ستاد امنیت منطقه غرب کشور) همواره شهر بانه تحت حملات مستقیم توپخانه‌ای و هوایی ارتش عراق قرار داشت.[۱۷][۱۸]

مردم‌شناسی‌ ویرایش

جمعیت ویرایش

شهر بانه در سرشماری سال ۱۳۹۵ دارای ۱۱۰،۲۱۸ نفر جمعیت بوده است.[۱۹]

زبان و لهجه ویرایش

مردم بانه کُرد هستند و زبان آنها کُردی با گویش سورانی می باشد و همان زبانی است که ساکنین سلیمانیه در اقلیم کردستان و ساکنان کردستان ایران (سقز، مهاباد، سردشت و سنندج) با آن صحبت می کنند و تنها کمی در لهجه با سردشت و مهاباد اختلاف دارد.[۲۰][۲۱]

دین و مذهب ویرایش

اکثریت مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.[۲۰][۲۲][۲۳][۲۴]

اقلیت یهودی ویرایش

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸م و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷هـ. ش به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸هـ. ش به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند.[۲۰] دو نظریه دربارهٔ سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد: اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶م در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده[۲۵][۲۶] و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ق. م نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.[۲۷]

جاذبه‌های گردشگری ویرایش

  • روستای دول ارزن: این روستا در ۳۰ کیلومتری شهرستان بانه واقع است و با داشتن جنگل‌های انبوه و زیبا، یکی از زیباترین روستاهای شهرستان بانه می‌باشد.
  • پارک دوکانان و پیر مراد در دامنهٔ کوه آربابا: پارک دوکانان دارای شهر بازی است که خانواده‌ها می‌توانند روزهای تعطیل را در کنار همدیگر، به شادی بگذرانند همچنین توسط شهرداری بانه در پارک دوکانان یک ایستگاه سلامت ایجاد شده‌است که ابزارهای ورزشی برای ورزش‌های همگانی را در آن نصب کرده‌اند و افراد می‌توانند در ساعات مختلف روز به تمرین و ورزش در آنجا بپردازند. پارک پیرمراد، که در دامنهٔ کوه جنیره (جنێره) قرار دارد قبلاً به عنوان زیارتگاه بیشتر مشهور بود تا پارک جنگلی اما امروزه به عنوان یک پارک در میان اهالی و جوانان شناخته شده‌است. این پارک یکی از مکان‌هایی است که شهرداری بودجهٔ خاصی را به آن اختصاص داده و عملیات عمرانی برای بهتر کردن نما و ظاهر این پارک هنوز هم ادامه دارد.
  • دریاچهٔ سد بانه
  • غار شْوِی (غاری شْوێ): این غار در ۱۲ کیلومتری بانه در نزدیکی روستائی به همین نام قرار دارد. بنا به گفته باستان‌شناسان دارای طول ۲۶۷ متر است و در انتهای آن دریاچهٔ کوچکی قرار دارد. طبق گفتهٔ سازمان گردشگری بازدید از این غار فقط با تجهیزات فنی میسر است اما در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد شد.
  • تفریح‌گاه سورین: این تفریح‌گاه در ۱۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر بانه قرار دارد و پوشش جنگلی و چشم‌انداز طبیعی آن در فصل بهار و حتی تابستان نیز بسیار جلب توجه می‌کند.

پلاک خودرو ویرایش

کدهای استان کردستان برای شماره‌گذاری خودرو ۵۱ و ۶۱ است که کد ۵۱ برای شهرستان سنندج و کد ۶۱ برای شهرستان‌های آن می‌باشد. پلاک خودروهای بانه (ایران ۶۱ د) و (ایران ۶۱ ه) است.

شهرهای خواهر ویرایش

پرچم نام کشور شهر خواهرخوانده
  ایران آستارا[۲۸]

مراکز علمی ویرایش

پیوند به بیرون ویرایش

پانویس ویرایش

  1. 913 (۲۰۲۰-۰۴-۰۵). «شهردار بانه برکنار شد». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
  2. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  3. https://ceus.indiana.edu/about/languages/kurdish.html
  4. https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/?tblang=english
  5. https://worldpopulationreview.com/countries/cities/iran
  6. http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18063
  7. «تاریخچه شهر بانه». شهرداری بانه. ۹ آذر ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۹ آذر ۱۳۹۴.
  8. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۲.
  9. https://www.tebyan.net/newindex.aspx/newindex.aspx?pageindex=656&userid=1424&pagesize=10&pid=38553
  10. http://pahlaviha.pchi.ir/show.php?page=contents&id=2790
  11. https://www.banehpedia.com/posts/about-baneh/burnbaneh
  12. https://www.banehpedia.com/posts/about-baneh/burnbaneh
  13. https://www.banehpedia.com/posts/about-baneh/burnbaneh
  14. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۲.
  15. «۱۵ خرداد خونین بانه». ایرنا. ۲۰۱۹-۰۶-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۰۷.
  16. «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. سرواژهٔ بانه». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۹.
  17. «شهید نصراللهی؛ بزرگمرد بانه». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۲۲.
  18. https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/09022020
  19. https://www.citypopulation.de/en/iran/kordestan/b%C4%81neh/1201021454__b%C4%81neh/
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸)
  21. (کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او /رشید یاسمی / انتشارات ابن سینا صفحه ۱۳۵)
  22. (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸–۳۹)
  23. (تاریخ مختصر ادیان بزرگ، ص ۳۲۲، فلیسین شاله، ترجمه خدایار محبی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۶)
  24. (ایرانیان یهودی /علی اصغر مصطفوی/ تهران ۱۳۶۹ /صفحه ۲۳)
  25. (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸–۳۹)
  26. (تاریخ مختصر ادیان بزرگ، ص ۳۲۲، فلیسین شاله، ترجمه خدایار محبی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۶)
  27. (ایرانیان یهودی /علی اصغر مصطفوی/ تهران ۱۳۶۹ /صفحه ۲۳)
  28. «ایران در ایران». وبگاه مگ‌ایران، به نقل از روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۴۵۸۴، صفحهٔ ۲۳. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۳.
  29. «ایران در ایران». وبگاه مگ‌ایران، به نقل از روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۴۵۸۴، صفحهٔ ۲۳. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۳.