تفت

شهری در استان یزد، ایران


تَفْت شهری است در بخش مرکزی شهرستان تفت که در استان یزد ایران واقع شده است. شهر تفت در جنوب غربی استان یزد و در فاصله ۱۰ کیلومتری شهر یزد واقع شده و به دلیل قرار گرفتن در دامنه‌های شیر کوه از آب و هوایی خنک نسبت به دیگر شهرهای استان یزد برخوردار است. شهر تفت به‌طور کلی از دو بخش تشکیل می‌شود: بخش شمالی و بخش جنوبی که به ترتیب گرمسیر و سردسیر نامیده می‌شوند. دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تاریخ‌شناس معاصر و نویسنده سرشناس تاریخ که اکثر نوشته‌هایش دربارهٔ تاریخ کویر ایران است، نام شهر تفت را منسوب به گرمای کویری آن می‌داند. تفت منطقه‌ای ییلاقی و تابستانی با پیشینه‌ای بلند مدت است که با توجه به موقعیت منطقه و کشفیات تاریخی، احتمال داده می‌شود که منطقه عمومی تفت از زمان قبل از اسلام وجود داشته‌است. واژه تفت، به معنی گرم شدن یا به معنی سبد و طبق میوه آمده‌است. مساحت شهر تفت ۲۰۰۰ هکتار و جمعیت آن طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ نزدیک به ۱۸٬۴۶۴ نفر می‌باشد.[۲] تفت در بلندترین نقطه استان قرار دارد و از آن می‌توان به عنوان بام استان یاد کرد، این شهر در کنار ارتفاعات شیرکوه بین ارتفاع ۱۲۰۰ تا ۴۰۷۵ متر از سطح دریا واقع شده که به دلیل نزولات جوی و ارتفاع مناسب و واقع شدن در بین کویرهای مروست و ابرکوه، به عنوان یکی از مناطق ییلاقی استان یزد معرفی می‌شود.

تفت
Abshar Yazd.jpg
کشور ایران
استانیزد
شهرستانتفت
بخشمرکزی
مردم
جمعیت۱۸٬۴۶۴ نفر در سال ۱۳۹۵[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱٬۵۵۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۶ درجه سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه۱۴۳ میلی‌متر
اطلاعات شهری
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۳۵
وبگاهشهرداری تفت

با توجه به استعداد ناحیه، بیشتر مردم تفت کشاورز و باغ دار هستند.از فراورده‌های کشاورزی این منطقه می‌توان گندم، جو، بنشن، تره بار، انار، هلو، زردآلو، گوجه و گردو را نام برد، که انار تفت فراوان و به علت آبدار بودن و قابلیت نگهداری بالای آن از کیفیت خوبی برخوردار بوده و به نقاط دیگر کشور و خارج از کشور صادر می‌شود. مردم این شهر همراه کشت به دامداری نیز می‌پردازند.[۳]

جغرافیاویرایش

 
سراسرنمای شهر تفت در شب، بام تفت

مسیرهای ارتباطی این منطقه به اطرافویرایش

- راه تفت – یزد به سوی شمال شرقی و به درازای ۲۰ کیلومتر - راه تفت – نصرآباد به درازای ۳۴ کیلومتر - راه تفت – ده نو – دهشیر به سوی غرب و سپس به سوی جنوب - راه تفت – ده بالا - طزرجان به درازای ۲۴ کیلومتر و سپس منشاد - راه تفت – ابرکوه به درازای ۱۵۰ کیلومتر فاصله هوایی شهر تفت تا تهران، ۵۲۰ کیلومتر است.

شاخصه‌های مهم گردشگریویرایش

شاخصه‌های مهم این دیار قنات، آسیاب آبی، آب‌انبار، کوچه آشتی کنان، ساباط، باغ، قالی بافی، گیوه چینی و تخته کشی، آیینهای سوگواری همچون نخل برداری، مراسم برداشت محصول چون انارچینی و برگزاری مراسم مذهبی زرتشتیان مثل جشن سده است. آبشار درگاهان در جنوب غربی این شهر قرار دارد.

صنایع دستیویرایش

مهم‌ترین صنایع دستی این منطقه را گیوه دوزی و قالی بافی و کاشیکاری تشکیل می‌دهد که توسط زنان و دختران در داخل کارگاه‌ها یا در منازل مسکونی تهیه می‌شود. اما گیوه دوزی آن در حال منسوخ شدن است.


غذاهای سنتیویرایش

آش گندم، آش کدو، آش کلم، سوروک (کلوچه محلی برای خیرات)، انواع اشکنه، انواع شولی

بازی‌های محلیویرایش

چوب پله، هفت سنگ، کامست، درنگ درنگ شاه و وزیر، کولو غوک، ترترک بازی، بازی هرشو (بازی مختص روستای نصراباد می‌باشد) سوغات: انواع محصولات کشاورزی، انار دانه، رب انار، توت خشک، آلبالو خشکه، محصولات منبت کاری، انواع عرقیجات

سازمحلیویرایش

اربونه

ملودی محلیویرایش

صلات، پامنبری، توجوشی، ذکر، لالایی، چوپانی

مراسم‌های معروفویرایش

مراسم عزاداری و نخل‌گردانیجشن سده در روستاهای چم و محله راحت آباد تفت - انار چینی - گلاب‌گیری

محله‌های تفتویرایش

هم‌اکنون تفت دارای ۱۷ محله است، از آن جمله می‌توان به باغ گلابدان، گرمسیر و سردسیر (سرده)، غیاث آباد ، باغ موردان (باغ مورتین) ، باغ خندان، باغ گلستان و راحت آباد که محل سکونت اقلیت زرتشتی تفت است اشاره کرد. هر محله دارای حداقل یک حمام عمومی، مسجد، حسینه و آب‌انبار بوده که امروزه آب‌انبارها و حمام‌ها به عنوان آثار تاریخی کاربرد دارند.

بناهای تاریخیویرایش

مجموعه تاریخی شاه‌ولیویرایش

مجموعه تاریخی « شاه نعمت الله ولی» شامل حسینیه، مسجد، بقعه شاه خلیل ثانی (موزه مردم‌شناسی تفت)، زورخانه، مدرسه، بازار، میدان،آب‌انبار و نخل می باشد که به صورت متمرکز در مرکز شهر تفت قرار دارد. این مجموعه یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری تفت و جزو دیدنی ترین بناهای به یادگار مانده تاریخ در دل کویر می باشد که در تاریخ ۸ خرداد ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۳۴۲ به ‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. [۴]

بنای اولیه حسینه در قرن نهم هجری ساخته شده‌است، حسینه شاه‌ولی در ضلع جنوبی میدان امام قرار دارد کاشیهای مسدس که در قرن نهم هجری در یزد مرسوم بوده از زیبایی‌های عزاخانه این حسینه‌است.آب‌انبار در ضلع شرقی حسینه و در مجاورت تکیه و کوچه حوض بلبل واقع است و در قدیم آب خنک این محل را تأمین کرده‌است.بازار شاه ولی در اصل بازار خان است که به دستور امیر چخماق ساخته و یکی از کانون‌های تجاری تفت است.

باغ‌ها و عمارت‌های تاریخیویرایش

با توجه به آب و هوای خنک این شهر نسبت به بقیه مناطق استان و باغ‌های انبوه آن، عمارت‌های زیادی توسط اعیان و اربابان یزد در این شهر ساخته شده است. یکی از باغ‌های بزرگ و معروف آن عمارت و باغ صدری (نمیر) است. از دیگر باغ‌عمارت‌های شهر می‌توان این موارد را نام برد: خانه و باغ داد - باغ علی نقی خان - خانه باغ کاکا

حمام‌های قدیمیویرایش

در تفت حمام‌های قدیمی زیادند، به‌طوری‌که برای هر هفده محله تفت حداقل یک حمام ساخته بودند اما امروزه اغلب آن‌ها نیمه فعال یا تعطیل هستند. حمام باغ گلابدان ، حمام شوده و حمام دربند میرزا از جمله این حمام‌ها هستند.

قلعه‌هاویرایش

قلعه گرمسیر و قلعه پهلوان بادی از جمله قلعه‌های به جا مانده از تاریخ شهر هستند. از قلعه گرمسیر خشتی منحصراً دو بدنه دیوار قسمتی از برج باقی است. این قلعه بر سر کوهی در کنار مسجد کبیرالتوبه و مشرف به محله گرمسیر بنا نهاده شده و از بناهای دوره قاجاریه می‌باشد. می‌گویند از این قلعه راه زیر زمینی تا مجموعه شاه ولی بوده اما تخریب شده‌است.

آسیاب‌های آبیویرایش

تفت را می‌توان به لحاظ تعداد آسیاب‌ها شهر آسیاب‌ها نامید که تعداد آن به بیش از ۱۸ عدد می‌رسد و نشان از آن دارد که تفت روزی صادرکننده آرد بوده‌است. از مهم‌ترین آسیاب‌های آبی تفت: گرمسیر (هم‌اکنون نیز فعال است)، بی غم، صدری، باغ گلابدان، نوابی، سرده، و آسیاب بادی شواز است.

آب‌انبارهاویرایش

در تفت، با توجه به جغرافیای آن، تعداد زیادی آب‌انبار ثدیمی وجود دارد. از جمله این آب‌انبارها را می‌توان نام برد: آب‌انبار باغ گلابدان - آب‌انبار چهار بادگیری - آب‌انبار پیر بابا شرف‌الدین- آب‌انبار شاه علی - آب‌انبار برالسویه


دیگر بناهای مهم تاریخی شهرویرایش

مسجد باغ گلابدان - حسینیه باغ گلابدان - مدرسه کمالیه - زیارتگاه پیربابا شرف‌الدین - خانه رزاقیان - کاروانسرای اعلایی - مدرسه علمیه جعفری - مسجد ملاحیدر - حسینیه محله گرمسیر

مشاهیر تفتیویرایش

دکتر هاشم اخوان تفتی - دکتر احمد علی نوربالا تفتی - دکتر فلاح تفتی - امیر محمد تفتی - پهلوان یزدی بزرگ - شرف‌الدین علی یزدی - عبدالحسین آیتی - نورالدین شهنازی‌زاده - علیرضا روشن - عمار دهقانی تفتی - محمد احمدی

منابعویرایش

  1. درگاه ملی آمار
  2. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲.
  3. ، کتاب تفت
  4. مجموعه شاه ولی تفت - سفر به یزد