زبان قرقیزی

زبانی در قرقیزستان

زبان قرقیزی (به انگلیسی: Kyrgyz language) (به قرقیزی: Кыргыз тилиØŒ قیرعیز تیلی‎ØŒ Kyrgyz tili) زبان رسمی کشور قرقیزستان است ضمناً در چین نیز با آن تکلم می‌شود.

قرقیزی
кыргызча
قیرعیزچا
qırğızça
кыргыз тили
qırğız tili
بیان[qɯɾʁɯzˈtʃɑ]
[qɯɾˈʁɯz tiˈli]
زبان بومی درقرقیزستان (رسمی), افغانستان، سین‌کیانگ (چین), تاجیکستان، روسیه، پاکستان
قومیتقرقیزها
شمار گویشوران
۴٫۳ million  (2009 census)e18
ترکی
الفبای قرقیزی (خط سیریلیک، الفبای فارسی-عربی، formerly لاتین، Kyrgyz Braille)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 قرقیزستان

 چین

Collective Security Treaty Organization
کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹ky
ایزو ۲–۶۳۹kir
ایزو ۳–۶۳۹kir
گلاتولوگkirg1245[۱]
زبان‌شناسی44-AAB-cd
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

تاریخچهویرایش

این زبان که دارای حدود ۷ میلیون گویش‌ور در قرقیزستان و افغانستان و ترکیه و قزاقستان و روسیه می‌باشد و از خانواده زبان‌های ترکی بوده و با زبان قزاقی نزدیکی بسیاری دارد. قرقیزی در قزاقستان و قرقیزستان با الفبای سیریلیک (دارای سه حرف بیشتر از سیریلیک روسی) و در چین با الفبایی برگرفته از الفبای عربی نوشته می‌شود. پیش‌تر با الفبای لاتین نوشته می‌شد. زبان فارسی در سال‌های نه‌چندان دور در قرقیزستان رایج بوده‌است و هم در دانشگاه‌ها و هم در تعداد زیادی از مدرسه‌ها تدریس می‌شده‌است. بیشتر واژگان مربوط به دین و تجارت در قرقیزستان از واژگان فارسی گرفته شده‌است. برخی از زبان شناسان تعداد واژگان فارسی در زبان قرقیزی را مشتمل بر ۱۲۰۰ واژه می‌دانند ولی به نظر می‌رسد که بسیار بیشتر از این مقدار باشد.

الفباویرایش

زبان قرقیز ، مانند دیگر زبان‌های ترکی آسیای میانه ، با الفبای فارسی و تحت تأثیر فارسی نوشته شده بود. با فتح ترکستان توسط اتحاد جماهیر شوروی ، همراه با تحمیل الحاد دولتی بر مردم قرقیزستان و آزار و اذیت ایمان مسلمان آنها ، آنها مجبور شدند الفبا را از فارسی به لاتین اول و در کنار سیریلیک تغییر دهند. بسیاری از روشنفکران قرقیز که ابتدا قوانین دستوری زبان قرقیزستان را اصلاح کردند و الفبای آن را در خطوط آوایی بیشتری اصلاح کردند ، در پاکسازی های سال 1937 از پارانویای شوروی تیرباران و کشته شدند تا روزی مردم قرقیز را علیه شوروی تجمع کنند. اتحاد داشته باشند و به دنبال استقلال باشند. اگرچه حافظه فرهنگی نوشتار سنتی در قرقیزستان از بین رفت ، اما کار روشنفکر قرقیز ، قاسم تینیستان اوغلی ، همچنان ادامه داشت.


اگرچه الفبای سیریلیک در حال حاضر در قرقیزستان استفاده می شود ، اما حافظه فرهنگی مردم قرقیزستان توسط کسانی که در زمان سرکوب های اتحاد جماهیر شوروی به چین گریخته بودند حفظ شد. به طرز عجیبی ، دولت چین با مردم قرقیز مدارا کرد و به آنها اجازه داد تا شیوه زندگی اسلامی خود ، فرهنگ قرقیزستان و الفبای خود را حفظ کنند.

پانویسویرایش

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kyrgyz language». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۲۰.

منابعویرایش

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Kirghiz". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.