سلیم بن قیس هلالی

سُلَیم بن قیس هِلالی یا ابوصادق سُلَیم بن قیس عامری هلالی کوفی (ولادت ۲ قبل از هجرت- وفات ۷۰ یا ۷۶ قمری) از شیعیان و از اصحاب خاصّ علی بن ابیطالب و حسن بن علی و حسین بن علی و علی بن حسین است و محضر محمد باقر را هم درک کرده‌است.

سلیم بن قیس هلالی
شخصی
تولدearly years after هجرت محمد, c.622-630
مرگc.689-709
دیناسلام
دورانRashidun and Umayyad
منطقهمیان‌رودان and Persia
عقیدهشیعه
آثار معروفکتاب سلیم بن قیس هلالی (The Book of Sulaym ibn Qays)
Muslim leader

کتاب سلیم بن قیس هلالی، که با نام اسرار آل محمد به فارسی ترجمه شده، متعلق به اوست و طبق نقل الفهرست (ابن ندیم) اولین تألیف در اسلام و نیز تنها کتاب باقی‌مانده حدیثی و تاریخی از قرن اول هجری است.[۱][۲] تاریخ نگارش کتاب به‌احتمال زیاد اوایل قرن دوم است.[۳]

نسبویرایش

نام وی سلیم، پدرش قیس و کنیه‌اش ابا صادق است.[۴] سلیم از طایفه بنی هلال بن عامر است که گویند از فرزندان اسماعیل بن ابراهیم خلیل الله بوده و در نواحی حجازساکن بودند و بعدها به شام و عراق رفته اند.[۵] ولادت سلیم دو سال قبل از هجرت در منطقه کوفه بوده و او هنگام وفات پیامبر دوازده سالش بوده است.

سلیم در جنگ هاویرایش

  • در جنگ جمل

سلیم بن قیس بهمراه علی بن ابی‌طالب از مدینه به بصره آمد و از اوّل تا آخر جنگ جمل به عنوان یکی از پنج هزار فدائی امیرالمؤمنین در صفّ اوّل میدان جنگ شمشیر زد. او در کتابش تعداد افراد لشکر در جنگ جمل، و خصوصیات افراد و کیفیت جنگ و آنچه بعد از آن در بصره اتفاق افتاد و حتّی خطابه امیر المؤمنین بعد از جنگ را ثبت کرد.[۶] وی پس از پيروزى در جنگ جمل همراه امیرالمؤمنین وارد بصره شد و خطبه آن حضرت را در شهر بصره و در خانه زياد نوشت.

  • در جنگ صفین

در اواسط سال ۳۶ هجری، سلیم بهمراه امیرالمؤمنین از بصره به کوفه آمد و از آنجا در طلیعه لشکر آن حضرت عازم جنگ صفین شد، و تا سال ۳۸ که جنگ صفین هفده ماه ادامه داشت ، حاضر در جنگ بود.

  • در جنگ نهروان

سلیم در جنگ نهروان شرکت داشت و مطالبی از آن واقعه را در کتابش ثبت کرد. پس از آن، سلیم در کوفه به همراهامیرالمؤمنین برای جنگ تازه‌ای با معاویه آماده می‌شد که در ماه رمضان همان سال شهادت امیرالمؤمنین پیش آمد.

آثارویرایش

این اثر اولین کتاب شیعه در زمانامیرالمؤمنین است. کتاب سلیم بن قیس هلالی حاوی روایاتی درباره فضایل اهل بیت، امام‌شناسی، اخباری درباره حوادث پس از رحلت رسول خدا است. درباره انتساب و عدم انتساب کتاب به سلیم بن قیس بین علمای شیعه مباحث بسیاری در گرفته است. این کتاب با عنوان اسرار آل محمد به فارسی ترجمه شده و مورد اقبال زیادی قرار گرفته است.

وفاتویرایش

سلیم بعد از عمری تلاش و پیکار در میدان های جنگ و فعالیت در عرصه های فرهنگی، در سال 76 ه .ق در 78 سالگی، در شهر نوبندجان فارس به دیار باقی شتافت و ظاهراً در همان جا به خاک سپرده شد.[۷] برخی از مورخان سال وفات او را در ۹۰ هجری می‌دانند.[۸]

منابعویرایش

  • بابایی آریا، علی؛ فخلعی، محمد تقی (۱۳۸۵). «در جستجوی سلیم بن قیس هلالی». مطالعات اسلامی (۷۲): ۱۳–۵۴.
  • مقدمه کتاب اسرار آل محمد علیهم السلام، ترجمه اسماعیل انصاری زنجانی خوئینی، نشر الهادی، قم، سال ۱۴۱۶ ق، چاپ اول
  • عمادی حائری، سید محمد، «سلیم بن قیس هلالی»، دانشنامۀ جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1396، ج 24: ص 464-467.

پانویسویرایش

  1. «کتاب سلیم‌بن قیس هلالی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۸.
  2. «آبان بن ابی عیاش». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ دسامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۸.
  3. مدرسی (Tradition and Survival)، صفحهٔ ۸۳
  4. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۸.
  5. موسوعه قبائل العرب، ج 2، ص 3
  6. هلالی، أسرار آل محمد، ۱۴۱۶ق، ص۲۰
  7. همان، ص 29
  8. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷ق، ج ۱، ص۶۶

پیوند به بیرونویرایش