باز کردن منو اصلی

سلیم یکم، (زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۴۷۰ _ فوت ۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰؛ به ترکی عثمانی؛ سلطان یاوُز سلیم اول) سومین پسر، بایزید دوم از همسرش گلبهار سلطان بود. او پس از کشتن ولیعهد و برادر دیگرش، پدرش را به دنبال کودتایی از سلطنت خلع کرد و در سال ۱۵۱۲ به‌جای پدرش سلطان امپراتوری عثمانی شد و تا پایان سلطنت هشت ساله خود، سرزمین عثمانی را که وسعتش ۲٫۳۷۵٫۰۰۰ کیلومتر مربع بود. بعد از هشت سال به وسع ۶٫۵۵۷٫۰۰۰ کیلومتر مربع رساند. وی بسیار مستبد و خون‌ریز بود و تاریخ نگاران ترک او را «یاووز (یاوُز)» یعنی بُرنده و قاطع و ثابت‌قدم لقب داده‌اند. اروپاییان او را «سهمناک» خوانده‌اند.

Osmanli-nisani.svg   
غازی یاوُز سلطان سلیم خان اول
سلیم ظالم
سلیم شاه
سلطان امپراتوری عثمانی
خادم الحرمین الشریفین
خلیفهٔ مسلمین
پادشاه
فاتح مصر
نگاره‌ای از سلطان سلیم یکم
Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png
سلطنت ۲۶ مه ۱۵۱۲–۲۱/۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰
نام کامل سلیم یکم
زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۴۷۰
زادگاه آماسیه
درگذشتهٔ ۲۱/۲۲ سپتامبر ۱۵۲۰
مکان مرگ استان تکیرداغ، چورلو
مدفون در مسجد یاووز سلیم، فاتح، قسطنطنیه(استانبول کنونی)
پیشین بایزید دوم
پسین سلیمان یکم
همسر حفصه سلطان
عایشه خاتون
خاندان سلطنتی خاندان عثمانی
خاندان دودمان عثمانی
پدر بایزید دوم
والده سلطان گلبهار سلطان
فرزندان سلیمان قانونی
خدیجه سلطان
بیخان سلطان
شاه سلطان
فاطمه سلطان
حفصه سلطان
شاهزاده سلطان
گوهرخان سلطان

محتویات

دوران شاهزادگیویرایش

شاهزاده سلیم درسن ۱۱ سالگی به فرمان پدرش به ترابزون رفت و تاسال ۱۵۱۰ فرماندار ترابزون بود. او در سال ۱۴۹۳ با عایشه حفصه خانم، دختر منیلی گیرای خان کریمه ازدواج کرد و در سال ۱۴۹۴ پسرشان شاهزاده سلیمان به دنیا آمد. سلیم در سال ۱۵۱۰ مادرش را از دست داد. سلیم بر خلاف برادر بزرگترش که خویی نرم داشت و از جنگ دوری می‌جست، جنگ جو و شجاع بود به همین دلیل سپاه ینی‌چری به طرفداری از وی پرداختند و خواستار سلطنت سلیم شدند و او در سال ۱۵۱۱ علیه پدر و برادرش شورش کرد، او سرانجام در سال ۱۵۱۲ برادرش شاهزاده احمد را شکست داد سپس وارد استانبول شد و پدرش را از سلطنت خلع کرد و خود جانشین او شد، سلیم بعد از به حکومت رسیدن به جنگ با شاهزاده کرکود، برادر دیگر خود پرداخت و در سال ۱۵۱۳ او را شکست داد و پسر خود، شاهزاده سلیمان را به حکمرانی مانیسا منسوب کرد.

سلطنتویرایش

سلیم در آغاز حکومت خود قصد گسترش حکومت داشت، اما در ابتدا باید تشکیلات داخلی‌اش را سازماندهی می‌کرد به‌همین دلیل به تقویت ینی‌چری‌ها پرداخت سپس برای اینکه تهدیدی از جانب اروپا او را تهدید نکند با دولت ونیز و مجارستان پیمان تجاری بست سپس به سمت ایران لشکر کشی کرد و با شکست حکومت صفوی توانست سرزمین‌های عراق و بخش بزرگی از کردستان را به قلمرو خود اضافه کند سپس به سمت شام لشکر کشید و با تصرف شام در سال ۱۵۱۴ به‌سمت مصر روانه شد و در سال ۱۵۱۷ مصر را نیز تصرف کرد. سلطان سلیم با پایان دادن به تصرفاتش، خود را حاکم مطلق جهان اسلام می‌دانست و اولین سلطان امپراتوری عثمانی بود که خود را خلیفه مسلمین خواند.

توجه به فرهنگ و ادبویرایش

سلیم، با همهٔ سنگدلی‌اش، از دانش و ادب بی‌بهره نبود و از تشویق شاعران فارسی‌گوی دریغ نمی‌کرد. خود به فارسی شعر می‌سرود و «سلیم» یا «سلیمی» تخلص می‌کرد. دیوانی مشتمل بر دو هراز بیت فارسی دارد، اما گویا تنها یک بیت شعر به ترکی از او بر جای مانده‌است.[۱] وی علمای دینی و اهل فضل و ادب را گرامی می‌داشت و در مذهب تسنن سخت‌گیر و زودکُش بود.

سلیم، به تاریخ نیز علاقه‌مند بود و به‌رغم سنگ‌دلی، به مصاحبت با عالمان علاقه داشت، به آنان احترام فراوان می‌گذاشت و بسیاری از آنان را به مسئولیت‌های مهم می‌گماشت. وی شاعران و نویسندگان را همراه خود به میدان‌های نبرد می‌برد تا شرح صحنه‌های جنگ را بنویسند یا به نظم درآورند و اشعاری بسرایند تا اخبار و رویدادها را در آن بگنجانند و برای نسل بعد به یادگار بگذارند.

جنگ با صفویانویرایش

سلطان سلیم یکم که شیعیان را کافر می‌دانست و خود را نیز خلیفه تمامی مسلمانان جهان می‌خواند به قصد اشغال کامل ایران با لشکری عظیم به این کشور لشکرکشی کرد. شاه اسماعیل به قصد دفع حمله عثمانیان که پس از فتح دیاربکر مستقیم راه تبریز را در پیش گرفته بودند با جمع‌آوری حدود ۵۰ هزار سرباز در مقابل ۲۰۰ هزار سپاه عثمانی به غرب لشکر کشید و به رغم کمبود نیرو و استفاده سپاه مهاجم از توپخانه در نبرد چالدران (۸۹۳ ه‍. ق) آن چنان دلیرانه فرماندهی کرد و خود در میدان نبرد جنگید که به‌رغم شکست خوردن، نبرد او در زمره نبردهای بزرگ تاریخ و از افتخارات ایرانیان محسوب می‌شود. شایان ذکر است که مطابق شواهد تاریخی، سلیم علاقه و ارادت خاصی به ایران داشته و آن سرزمین را مقدس می‌پنداشته و هنگام مخاطب قرار دادن سربازان خود، از آنان می‌خواهد که آهسته قدم بردارند، زیرا ایران سرزمین بزرگان است.

در این جنگ ۴۹۰۰۰ سرباز ایرانی که تنها از سلاح‌های سرد مانند شمشیر و نیزه استفاده می‌کردند در برابر سپاه دویست هزار نفری عثمانی که مجهز به توپ و تفنگ بود به سختی ایستادگی کرد . کشته شدگان سپاه ایران که 27000 تن تخمین زده شده‌اند در شهر اردبیل در کنار بقعه شیخ صفی الدین به خاک سپرده شدند .ترکان عثمانی در این جنگ قسمت بزرگی از آذربایجان را به اشغال خود درآورند. اشغال بخش‌هایی از آذربایجان توسط عثمانی تا زمان شاه عباس اول ادامه داشت.[۲]

خانوادهویرایش

همسرانویرایش

  • حفصه سلطان، وی اولین همسر سلطان سلیم و اولین زن در تاریخ عثمانی بود که والده سلطان گرفت و مادر سلیمان قانونی بود.
  • عایشه خاتون، وی دومین همسر سلطان سلیم و پیش از آن همسر برادر متوفی وی شاهزاده محمد بود.

فرزندانویرایش

  • سلطان سلیمان قانونی (۱۵۹۴–۱۵۶۶) پسر حفصه سلطان که در سال ۱۵۲۰ جانشین سلیم شد. وی ۴۶ سال سلطنت کرد.
  • گوهرخان سلطان (تولد ترابزون – مرگ در استانبول در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) در سال ۱۵۰۹ با پسر عمه‌اش سلطانزاده محمد پاشا اسفندیار ازدواج کرد.
  • بیخان سلطان، (تولد ترابزون – مرگ ۱۵۵۹ استانبول، در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) در سال ۱۵۱۳ با داماد فرهاد پاشا و در سال ۱۵۲۶ با محمد پاشا ازدواج کرد.
  • خدیجه خانم سلطان، (تولد ترابزون– ۱۵۴۴ استانبول در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) در سال ۱۵۱۶ با داماد اسکندر پاشا و درسال ۱۵۲۴ با داماد ابراهیم پاشا ازدواج کرد.
  • فاطمه سلطان (تولد ترابزون– ۱۵۵۷ استانبول در آرامگاه احمد پاشا دفن شد) در سال ۱۵۱۶ با داماد مصطفی پاشا، در سال ۱۵۳۰ با کارا احمد پاشا و در سال ۱۵۵۶ با خادم ابراهیم پاشا ازدواج کرد.
  • حفصه سلطان (تولد ترابزون– ۱۵۳۸ استانبول در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) در سال ۱۵۱۶ با داماد بوسنی مصطفی پاشا ازدواج کرد.
  • شاهزاده سلطان (تولد ترابزون – مرگ در استانبول، در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) با چوپان مصطفی پاشا ازدواج کرد.
  • شاه سلطان، (تولد ترابزون – ۱۵۷۲ استانبول، در مسجد یاوز سلطان سلیم دفن شد) در سال ۱۵۲۲ با داماد چلبی لطفی پاشا ازدواج کرد.

نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

منابعویرایش

  • ریاحی، محمدامین (۱۳۶۹). زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی. تهران: پاژنگ.
  • «جنگ‌های ایران و عثمانی». روزنامهٔ شرق. دریافت‌شده در ۴ شهریور ۱۳۸۶.
  • سیوری، راجر (۱۳۹۱). ایران عصر صفویه. ترجمهٔ کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
  • کتاب تاریخ عثمانی، نوشتهٔ سبحان پاکپور