باز کردن منو اصلی

سَگوند به قولی برگرفته از سَکا به معنی دلیر و شجاع[۱] یکی از بزرگترین ایل‌های لر ساکن غرب و جنوب غرب ایران است.[۲][۳][۴] گستره سکونتگاه ایل از جنوب استان کرمانشاه (منطقه سکاوند)، نواحی مرکزی استان لرستان تا شمال استان خوزستان می‌باشد.[۴] جغرافیای سکونت سکوندها در دوره قاجار تا دشت هُرو در جنوب بروجرد گسترده بوده‌است.[۱] جمعیت ایل سکوند به صورت طایفه‌های بزرگ و متعددی گسترش یافته‌است.
گویش سکوندها به عنوان بخشی از باجلان‌ها، زبان لریاست.[۴] باجلانی یکی از شاخه‌های زبان کردی است.[۵][۶] سکوندها هم‌اکنون به گویش‌های لری خرم‌آبادی و لهجه‌ی خاص سَکوَنونَه از زبان لری و زبان لکی سخن می‌گویند.[۱][۷] هنری راولینسون سکوندها را از ایل باجلان و خاستگاه آنان را به همراه ایل بیرانوند، موصل عراق می‌داند و معتقد است بیرانوندها و باجلان‌ها را در قرن دوازدهم یعنی در اواخر حکومت صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان آمدند.[۸]

طوایفی که در یک دوره خان ایل سکوند بوده‌اند شامل : علیدوست. مختوا. و پسران حاجی خداداد بوده‌[۹] افرادی که در کنار نامشان حرف خان (رئیس) قرار گرفته‌است.[۹]

طوایف ایل سگوند علاوه بر فرزندان حاجی خداداد خان، شامل ۹ طایفه اصلی دیگر نیز می‌باشد:

(مختوا، عین الوند)، (قلی)، (زینل)، (هاشم)، (پمه هر)، (علیدوست)، (فهلوان)، (سکوند خورده)، (حاجی مشه)

ایل بزرگ سکوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت
 ایران: شهرستان‌های شوش، اندیمشک، دزفول، هویزه، خرمشهر، آبادان، شوشتر و اهواز در استان خوزستان

شهرستان‌های بروجرد، دورود ،ازنا، ازنا سکوند، دلفان و خرم‌آباد در استان لرستان شهرستان‌های دهلران، آبدانان، دره شهر و ایلام در استان ایلام شهرهای کرمانشاه و نهاوند و ملایر و همدان و قزوین

 عراق: استان‌های بغداد، العماره، میسان، دیاله و موصل در کشور عراق

زبان‌های رایج

 ایران: لری، لکی و کردی

 عراق: لری، عربی
ادیان و مذاهب
اسلام: شیعه و سنی

دوره زندیه

سگوندها به عنوان بخشی از باجلوندها به همراه بیرانوندها از جمله ایل‌های لرستان بودند که در شکل‌گیری حکومت زندیان، به کریم‌خان زند کمک کرده و همراه وی به شیراز رفتند اما پس از انقراض سلسله زندیه به لرستان برگشتند و در هرج و مرج اوایل حکومت قاجار به تصرف املاک سایر ایل‌ها پرداختند.[۴]

دوره قاجار

پس از بازگشت ایل‌های باجلان (سکوندها) و بیرانوندها به لرستان، سکوندها با ایل ساکی برای تصاحب منطقه بالاگریوه وارد نبرد شدند که نتیجه آن کشته شدن حسین‌خان ساکی رئیس ایل ساکی و تصرف بالاگریوه توسط ایل سگوند بود.[۴] پس از این شکست ساکی‌ها در لرستان و خوزستان پراکنده شده و بخشی از آن‌ها به عنوان یکی از طوایف سکوند درآمدند.[۴]

دوره پهلوی

سکوندها در کنار بیرانوندها، پاپی‌ها و چگنی‌ها در شورش سال ۱۳۰۲ علیه نیروهای دولتی حکومت پهلوی شرکت داشتند که نتیجه شورش سرکوب و شکست عشایر لر بود.[۱۰]

ازنا سگوند و شهرک سگوند

مرکز ایلیاتی سکوندها که در ۲۰ کیلومتری شمال شرقی خرم‌آباد قرار دارد، طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، ۶۲۱۴ نفر جمعیت دارد؛ و به منطقه مهمیل در شمال دشت ازنا منتهی میگرد. شهرک سکوند ۲۰ کیلومتری اندیمشک و ۱۵ کیلومتری شوش که دارای جمعیت ۵۳۱۱ نفری است که باعث حماسه جنگ آهودشت شدند.[۱۱]

رؤسای ایل سگوند

  • حاجی خداداد خان کبیر
  • حاج عالی خان (حاجی وزیر)
  • حیدر خان
  • رحیم خان
  • مهدی خان
  • مهرعلی خان (سرتیپ پیشکار لرستان پیشکوه)
  • شیرمحمد خان ایلخانی
  • نامدارخان
  • عادل خان
  • اسدالله خان
  • محمودخان
  • اکبرخان
  • ایمانقلی خان
  • مرتضی خان
  • فاضل خان ایلخانی
  • صادق خان
  • محمد حسن خان
  • سردار خان
  • سرتیپ خان (تیپه)
  • داراب خان
  • عزیزالله خان
  • صیدمحمدخان
  • نصیرخان
  • محمد حسین خان (سیف نظام)
  • فتح‌الله پورسرتیپ
  • غلام حسین خان (غلام جهانشاه)
  • جهانشاه خان
  • باقر خان
  • فرج‌الله خان
  • خسرو خان
  • خانجان خان
  • حاجی خان
  • خانلر خان
  • محمد حسین خان
  • کریم خان
  • تقی خان
  • چنگیزخان
  • چراغ خان
  • حیدربک خان

ایل باجلان

سکوندها یکی از پنج ایل باجلان است که در استان‌های لرستان و خوزستان و ایلام و کرمانشاه و کشور عراق ساکن است.[۱۲] باجلان به پنج ایل عمده تقسیم می‌شود که عبارتند از:[۹]

  • سکوند
  • دالوند
  • قائدرحمت
  • آروان
  • یاراحمدی

طوایف و تیرهای سکوند

سواران جنگ آهودشت

اسامی سواران حماسه ساز جنگ آهودشت علیه مخالفان حکومت مرکزی به رهبری غلام رضا خان رحیم خانی (سواران هرموشی) -غلام رضا خان رحیم خانی. شیرمحمد خان رحیم خانی. بلی نوماله دالوند. حیدربک خان سرداری مختواعین الوند. کلی عیدی جلو مختواعین الوند. سلیمان شاپوری مختوا عین الوند. صید مراد قلی. علی مراد زارعی قلی. جمشید سکوند خورده. محمدهرگه سکوند خورده. نصرالله شنیر. عالی سکوند شنیر. نومی نظری چغاسی. پیره سکوند چغاسی. محمد بالای کاکولی. حسین خان بی کارد تجار. غلام شاه حاجی کلی. ایمانی ماکنالی. امان‌الله زارعی ماکنالی. کربعلی کرد شیخعلی کرد. (سواران عنبریه) - غلام جهانشاه رحیم خانی. مرتضی خان رحیم خانی. عضی رحیم خانی. بیرم رحیم خانی. کریم رحیم خانی. صادق رحیم خانی. نصیر رحیم خانی. ضرغام رحیم خانی. پاپی رحیم خانی. نصرالله جمعه ماکنالی. صیداحمد شیخی ماکنالی. نادعلی ماکنالی. کریم مهریجان سکوند خرده. علی خان سکوند خورده. سلطان مراد احمدخانی ساکی. مجتبی سکوند ساکی. علی حسین ماراب. هاشم هاشمی. خداداد هاشمی. محمد هیبرو پیامنی. ابراهیم سپهوند. فتعلی یعقوبی مختوا دلفان. (سواران آبادی داییت) - داوود خان رستمی مختواعین الوند. نازار رستمی مختوا عین الوند. جلال رستمی مختواعین الوند. ایلکه رستمی مختواعین الوند. هرمز رستمی مختوا عین الوند. کریم رستمی مختواعین الوند. آقا میر مختوا ورونی. (سواران روستایی دیگر) باقرخان حیدرخانی. خسروخان حیدرخانی. غافل حاجی کلی. حتیی سرخه. ویس سرخه

سکونتگاه ایل سکوند

سکونتگاه ایل سکوند در لرستان: شامل اکثریت شهر خرم‌آباد و بخش ازناسکوند، دهستان گریت، دهستان مهمیل، بخش زاغه، کیان، دهستان کرگاه، دهستان آبستان، چم انجیر، بخش چگنی و تنگ فنی پلدختر می‌باشد. از دیگر سکونتگاه‌های سکوند می‌توان به روستاهای روستاهای چزال، دیناروند، پله بابا حسین چهرضا چمشک دراشکفت کاکاشرف در میان ایل دیرکوند شمال خوزستان و منطقه کرگاه در جنوب شرقی شهر خرم‌آباد نام برد.

سکونتگاه ایل سکوند در خوزستان: شامل شهرستان هایاندیمشک، شوش، دزفول، دهستان‌ها و روستاهای بخش الوار گرمسیری و شهرک بهرام می‌شود؛ که حماسه‌های سواران آهودشت و هرموشی آن زبان زد خاص و عام است.

در استان ایلام اکثریت ایل سکوند در شهرستان‌های دره‌شهر، آبدانان، دهلران و دشت عباس سکنی گزیده‌اند.

به‌طور کلی پراکندگی نسبی سکوندها در میان مناطق سلسله و دیگر مناطق استان لرستان مشهود است.[۱۷]

جمعیت ایل سکوند

به‌صورت تخمینی و باتوجه به سرشماری سال۱۳۹۵ و با عنایت به درصد سکونت در هر منطقه مذکور جمعیت ایل سکوند و طوایف وابسته حدود۳۵۰هزار نفر تخمین زده می‌شود. لازم بذکر است با احتساب سایر ایلات و طوایف وابسته به باجول وند و با توجه به باجلان‌های ساکن کشور عراق، استان‌های کرمانشاه و کردستان تخمین جمعیت از عهدهٔ ما خارج بوده زیرا شامل جمعیت کثیری می‌شود و جمعیتی بالغ بر جمعیت ذکر شده وجود دارد.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ اردشیر سگوند. «ایل سگوند و پیوند آن با قوم باستانی سکاها». پایگاه مجلات تخصصی نور. دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
  2. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. ۱۶ ژوئن ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۵.
  3. «سگوند». لغت‌نامه دهخدا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ چگنی، فرهاد (۱۳۷۸). ایل سگوند، نام و تاریخ آن. کیهان فرهنگی. ص. ۶۶، ۶۷ پایگاه مجلات تخصصی نور. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  5. «BĀJALĀN». Encyclopædia Iranica. دریافت‌شده در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴.
  6. «Kurdish language». Britannica Encyclopedia. دریافت‌شده در ۱۱ مارس ۲۰۱۰.
  7. «ایلات وطوایف لرستان». وب سایت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹.
  8. راولینسون، سرهنری، سفرنامه راولینسون:گذر از ذهاب به خوزستان. ترجمه سکندر امان‌اللهی بهاروند. تهران:ترجمه1362. ص152
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ghbile وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. ستوده، سیدیدالله (۱۳۹۱). شورش لرستان. نخست. خرم‌آباد: شاپورخواست. ص. ۱۱۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۰۷-۷۵-۱.
  11. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.
  12. ایل باجولوند
  13. وثوقی‌منش، عباس (۱۳۹۲). گسترهٔ ایل باجول. ۱. قم: انتشارات مطیع. ص. ۲۳. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۷۱۰۷-۰۰-۳. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  14. وثوقی‌منش، عباس (۱۳۹۴). گسترهٔ ایل باجول. ۲. قم: انتشارات مطیع. ص. ۳۹. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۷۱۰۷-۰۰-۳. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  15. وثوقی‌منش، عباس (۱۳۹۲). گسترهٔ ایل باجول. ۱. قم: انتشارات مطیع. ص. ۱۲۰. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۷۱۰۷-۰۰-۳. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  16. وثوقی‌منش، عباس (۱۳۹۲). گسترهٔ ایل باجول. ۱. قم: انتشارات مطیع. ص. ۶۵. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۷۱۰۷-۰۰-۳. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  17. «ایلات و طوایف کوچنده لرستان». وب سایت اداره کل امور عشایری استان لرستان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۶ مهر ۱۳۸۹.

منابع

پیوند به بیرون

  1. دکتر معصومه ابراهیمی (۱۳۹۳). «خواستگاه ،تاریخ و فرهنگ لک ها». پژوهشگاه علوم انسانی.
  2. امیدعلی نجف‌زاده،ووسی عنبری(مقدمه) (بهمن ۱۳۹۵). مردم‌شناسی قوم لک. انتشارات واژگان.
  3. رستم رحیمی (۱۳۷۸). بومیان دره مهرگان با محوریت قوم لک. انتشارات ماهیدشت(کرمانشاه).
  4. امین گجری شاهو (۱۳۷۸). از بیستون تا دالاهو پیرامون لک و کرد. انتشارات مه(تهران).
  5. امیرشرف‌الدین بدلیسی (۱۳۴۳). شرفنامه بدلیسی. انتشارات علمی(تهران).