سمنان

شهری در استان سمنان، ایران

سمنان یکی از شهرهای بزرگ ایران، مرکز استان سمنان و شهرستان سمنان است. این شهر، در جنوب رشته کوه البرز و شمال دشت کویر، در فاصله ۲۱۶ کیلومتری تهران و در راه تهران به خراسان، در مسیر جاده ۴۴ قرار گرفته‌است.

سمنان
سِمَن
Arg-semnan.jpg
[[File:||266px]]
گرمابه پهنه سمنان.jpg
گرمابه پهنه 03.jpg
کشور ایران
استانسمنان
شهرستانسمنان
بخشمرکزی
مردم
جمعیت۱۸۵٬۱۲۹ نفر (۱۳۹۵)[۱]
رشد جمعیت۴٫۱٪+ (طی ۵ سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱٬۲۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۰۱, ۱۷[۲]
میانگین بارش سالانه۱۴۰ میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردارسید محمد ناظم رضوی[۳]
ره‌آوردگل نرگس، گل یاس (رازقی)، شیرمال، کماچ
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۳
وبگاهشهرداری سمنان

این شهر از سوی خاور با شهرستان‌های دامغان و شاهرود، از شمال به درجزین، مهدی‌شهر و شهمیرزاد، و از باختر با سرخه همسایه است. در طول جغرافیایی ۵۳ درجه و ۲۳ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقه، واقع شده و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا، ۱۱۳۰ متر است. همچنین، فاصله آن تا تهران، ۲۱۶ کیلومتر است و به راه‌آهن سراسری تهران_مشهد، متصل می‌باشد و دارای فرودگاه است. سمنان پرجمعیت‌ترین شهر استان می‌باشد.[۴] آب و هوای آن، خشک و معتدل است. مردم سمنان کومشی‌تبار هستند و به زبان سمنانی و زبان فارسی سخن می‌گویند. زبان سمنانی یکی از گویش‌های کومشی به‌شمار می‌آید.

سمنان یکی از گزینه‌های انتقال پایتخت سیاسی کشور در سال ۱۳۹۲ بود.[۵]

تاریخچهویرایش

سمنان، در دوران باستان، بخشی از چهاردهمین ایالت تاریخی ورن (ورنه)، از تقسیمات شانزده‌گانه اوستایی بود.[۶] بنای اولیه شهر سمنان را به طهمورث دیوبند از پادشاهان پیشدادی نسبت می‌دهند سمنان، در طول دوران امپراتوری هخامنشی پارس، شهر مهم و دارای شکوه و بزرگی بود. پس از حمله اسکندر-که منجر به سقوط امپراتوری هخامنشی و ایجاد امپراتوری سلوکی در ایران شد-، منطقه‌ای که سمنان را رهبری می‌کرد، به عنوان کومش، شناخته شد. آغاز دوران باشکوه‌تر و رونق شهر سمنان، پس از روی کار آمدن امپراتوری اشکانیان بود.

نام‌گذاریویرایش

بارتولد، بر این باور بود که لویزان، همان سرزمینی است که ایزیدور خاراکسی به نام «قومیسینه» از آن، یاد کرده‌است.[۷]

مردم کومشیویرایش

 
نقشهٔ زبانی استان سمنان : رنگ آبی زبان‌های کومشی (سمنانی، سنگسری، افتری و سرخه‌ای) - رنگ سبز تیره زبان مازندرانی (الیکایی، شهمیرزادی ،دیباجی و مجنی) - رنگ نارنجی (زبان‌های فارسی، مازندرانی ، آذربایجانی و لری) - رنگ سبز روشن گویش های فارسی-مازندرانی(ایوانکی) - رنگ زرد زبان فارسی - رنگ قرمز آذربایجانی

مردم کومشی یا کومشی یا قومسی به مردم بومی شهرستان‌های سمنان، سرخه، دامغان و شاهرود گفته می‌شود که به یکی از گویش‌های زبان کومشی گویش می‌کنند.[۸] امروزه گویش کومشی تنها در شهرستان سمنان و سرخه و مهدی‌شهر گویش می‌شود و در دیگر نواحی آن زبان فارسی و تاتی و مازندرانی رایج است. به اعتقاد زبانشناسان از منطقه سمنان تا گرمسار هیچ گونه بومی از زبان فارسی شناخته نشده‌است و شهر سمنان و روستاهای اطراف سمنان گویش کومشی خود را حفط نموده‌اند.[۹] عبدالله مقدسی مردم کومش را نه فارس و نه تازی می‌داند و در وصف زبان مردم کومش چنین می‌گوید: «زبان کومش و گرگان به هم نزدیک است. ها بکار می‌برند و می‌گویند هاکن و هاده و آن را حلاوتی‌ست، و زبان مردم طبرستان بدانها نزدیک است مگر در آن شتاب است».[۱۰] پس از فتح ایران توسط اعراب لفظ کومش به قومس تغییر کرد و از آن پس به ولایت کومش قومس گفته می‌شد و به مردم بومی آن قومسی گفته می‌شد.[۱۱] امروزه مردم مازندران و گیلان و گلستان به اهالی سمنان کومشی می‌گویند.[۱۲] اکثر مردم سمنان خود را قومسی و کومشی می‌نامیدند.[۱۳]

آب و هواویرایش

آب و هوای این شهر در تابستان، گرم و در زمستان، سرد می‌باشد. بارندگی‌های این شهر، اکثراً در فصول سرد سال، صورت می‌گیرد و میزان متوسط بارندگی سالانه آن، ۱۴۰ میلی‌متر می‌باشد. متوسط درجه حرارت سالانه ۰۱/۱۷ درجه سانتیگراد است و این، در حالی است که حداکثر، مطلق حرارت ۵/۴۳ درجه سانتیگراد و حداقل مطلق ۴/۸- درجه سانتیگراد، گزارش شده‌است. همچنین، متوسط تعداد روزهای یخبندان در طول سال در حدود ۴۸ روز است.[نیازمند منبع] بادهای کویری و غربی نیز، در آب و هوای سمنان، تأثیر دارند.[۱۴]

عوارض طبیعیویرایش

در جنوب سمنان، مناطقی چون دشت کویر، ریگ جن، تپه دلازیان، و تپه‌های میرک دلازیان از مهم‌ترین ویژگی‌های جغرافیایی به‌شمار می‌روند. رودخانه فصلی گل رودبار در شمال غرب این شهر و با سرچشمه گرفتن از رشته کوه‌های البرز و گذر از شهر درجزین به دشت کویر می‌ریزد. رود گل رودبار از سه کیلومتری باختر مهدی‌شهر سرچشمه گرفته و شاخابه رودهای ده‌صوفیان و شهمیرزاد و کاریزهای روستای درجزین به این رود می‌پیوندند. رود گل رود در شمال سمنان در جایی به نام «آب پخش کن» به ۵ شاخه بخش می‌شود.[نیازمند منبع]

جمعیتویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۸۵٬۱۲۹ نفر (در ۴۹٬۱۲۴ خانوار) بوده‌است.[۱۵]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۳۵۲۹٬۰۳۶—    
۱۳۴۵۳۱٬۰۵۸+۷٪
۱۳۵۵۳۸٬۷۸۶+۲۴٫۹٪
۱۳۶۵۶۴٬۸۹۱+۶۷٫۳٪
۱۳۷۰۷۵٬۱۳۱+۱۵٫۸٪
۱۳۷۵۹۱٬۰۴۵+۲۱٫۲٪
۱۳۸۵۱۲۴٬۹۹۹+۳۷٫۳٪
۱۳۹۰۱۵۳٬۶۸۰+۲۲٫۹٪
۱۳۹۵۱۸۵٬۱۲۹+۲۰٫۵٪

محله‌هاویرایش

شهر سمنان ۷ محله معروف قدیمی دارد به نام‌های:

گردشگریویرایش

جاذبه‌های تاریخی و باستانیویرایش

 
مسجد جامع سمنان
 
نمایی از ارگ سمنان در شب

مهم‌ترین آثار تاریخی سمنان عبارتند از:

موزه‌هاویرایش

جاذبه‌های مذهبیویرایش

رسانه‌هاویرایش

صدا و سیمای استانی مرکز سمنانویرایش

صدا و سیمای مرکز استان سمنان فعالیت خود را ابتدا با نصب دو فرستنده رادیویی به قدرت ۱۰کیلووات (سمنان) و یک کیلووات (دامغان) در سال ۱۳۵۵ برای رله برنامه‌های شبکه سراسری آغاز نمود که به تدریج بردامنه و بعد این فعالیت افزوده شد. اولین قدم برای توسعه مرکز در سال ۱۳۶۰ و با تشکیل دفتر خبری در شهر سمنان برداشته شد که وظیفه کسب و انعکاس اخبار استان را به عهده داشت. در حال حاضر تمامی نقاط استان تحت پوشش شبکه‌های سراسری رادیویی و شبکه استانی صدا و شبکه اول، دوم، سوم، چهارم سیما، شبکه خبر و همچنین شبکه استانی سیما می‌باشد.[۱۷]

نشریه‌ها و مطبوعاتویرایش

سایت‌های خبری و اطلاع‌رسانیویرایش

دانشگاه‌هاویرایش

بیمارستان‌هاویرایش

  • شفا وابسته به تأمین اجتماعی[۲۵]
  • مرکز آموزشی پژوهشی درمانی کوثر[۲۶]
  • مرکز آموزشی درمانی امیرالمؤمنین[۲۷]
  • بیمارستان سینا (خصوصی)

معادنویرایش

در اطراف شهر سمنان معادن گچ، نمک، زئولیت، بنتونیت، سلستین و غیره وجود دارند. از موارد مهم منابع زیرزمینی شهر سمنان به چاه نفت خوریان دلازیان در جنوب این شهر می‌توان اشاره نمود. مواد معدنی موجود در این معادن عبارتند از: سنگ گچ، نمک، سنگ آهن، سنگ لاشه، سنگ آهک، سنگ تزئینی، سنگ چینی، زغال سنگ، سولفات سدیم، میکا، بنتونیت، زئولیت، کائولن، بوکیست، خاک صنعتی، سیلیس، دولومیت، فلدسپات، فیروزه، سلستین، سرب، مرمریت، تراورتن، فلورین و منگنز و…[۲۸]

راه و ترابریویرایش

شهر سمنان در ۲۱۶ کیلومتری تهران و در مسیر جاده ۴۴ قرار گرفته و فاصله زمینی آن با آب‌های آزاد خلیج فارس و دریای خزر به ترتیب ۱۶۰۰ و ۴۰۰ کیلومتر می‌باشد. این شهر دارای ۲ فرودگاه است که یکی از آن‌ها نظامی و دیگری تجاری و فعال است، همچنین به راه‌آهن سراسری تهران_مشهد، متصل می‌باشد.

جاده‌های شهر سمنانویرایش

ردیف جاده شهرستان مقصد مسیر
۱ ۳۶۳ ساری درجزین، مهدی‌شهر، شهمیرزاد، فولادمحله
۲ ۴۴ (شرق) مشهد دامغان، شاهرود، میامی، سبزوار، نیشابور
۳ ۳۶ (جنوب) پایگاه هوایی سمنان علاء
۴ ۴۴ (غرب) تهران سرخه، آرادان، گرمسار، ایوانکی، شریف‌آباد، پاکدشت
۵ ۳۶ (شمال) فیروزکوه مؤمن آباد، افتر

پایگاه فضاییویرایش

سمنان از آغاز دهه ۱۳۵۰ هجری خورشیدی تاکنون مرکز فضایی ایران بوده‌است. سازمان صنایع هوافضا در ۴۵ کیلومتری جنوب خاوری (شرقی) سمنان دارای پایگاه هوایی و در ۸۰ کیلومتری جنوب خاوری (شرقی) این شهر دارای پایگاه فضایی است، که پرتاب ماهواره سفیر امید و دیگر ماهواره‌ها و موشک‌های دوربرد از این پایگاه و مرکز انجام می‌گیرد. از سال ۱۳۸۷ هجری خورشیدی جاده نظامی راه مواصلاتی سمنان به پایگاه‌های هوا، فضا به بلوار سفیر امید تغییر نام یافت. همچنین پایگاه فضایی سمنان از پانزده خرداد ۱۳۹۱ به نام پایگاه فضایی امام خمینی نیز نامیده می‌شود.[۲۹]

هنرویرایش

صنایع دستیویرایش

صنایع دستی این شهر عبارت‌اند از:

منابعویرایش

  • میرباقری، محمدرضا (۱۳۸۷قومس:گذری بر تاریخ و اقلیم و ویژگی‌های فرهنگی استان سمنان، تهران: هم‌پا، شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۲۱۰-۰۹-۵
  • سالنامه آماری استان سمنان (۱۳۸۳)
  • آداب و رسوم مردم سمنان، محمد احمد پناهی سمنانی، ۱۳۸۳

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

پانویسویرایش

  1. https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_20_r.xlsx
  2. سالنامه آماری استان سمنان ۱۳۸۶
  3. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/07/20/1544012/
  4. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  6. English Tebyan. "History and Culture, Semnan".
  7. بارتولد، واسیلی. تذکره جغرافیای تاریخی ایران، رویه ۱۶۸.
  8. http://www.semnanonline.ir/post/1597
  9. حبیب برجیان، گویشهای پارسی-تبری در منطقه انتقال زبان با مرز مازندران، ۱۹۹.
  10. احسن التّقاسیم فی معرفة الاقالیم، ص ۳۶۸
  11. قومس، چاپ اول، ص ۴.
  12. http://www.semnanonline.ir/post/1597
  13. اعتماد السلطنه، مطلع الشمس جلد سوم، به کوشش تیمور برهان لیمودهی، ۲۵۶.
  14. YJC. «اقلیم آب و هوایی" استان سمنان"».
  15. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در خرداد ۱۳۹۶.
  16. حقیقت، عبدالرفیع، فرهنگ تاریخ و جغرافیایی شهرستان‌های ایران، تهران: انتشارات کومش، ۱۳۷۶، ص۲۸۵.
  17. صداوسیمای مرکز سمنان::: SEMNAN.IRIB.IR
  18. «دانشگاه سمنان».
  19. «دانشگاه علوم پزشکی سمنان».
  20. «دانشگاه پیام نور استان سمنان».
  21. «دانشگاه پیام نور مرکز سمنان».
  22. «دانشگاه فنی و حرفه ای پسران سمنان». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۳ آوریل ۲۰۱۹.
  23. «دانشگاه هنر پویان».
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ ۲۴٫۴ ۲۴٫۵ ۲۴٫۶ ۲۴٫۷ ۲۴٫۸ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵.
  25. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵.
  26. http://kosarhos.semums.ac.ir/
  27. http://amirhos.semums.ac.ir/
  28. http://fa.tpo.ir/UserFiles/File/id-SEMNAN-89.pdf بایگانی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine دبیرخانه شورای عالی توسعه صادرات غیرنفتی، شناسنامه اطلاعات استانی، به روز رسانی اسفند۱۳۸۹
  29. wHQ1IDQ6QWStVGdp9lZ8BUM4ATMApDZJ52bpR3Yh9lZ