شَهداد مرکز بخش شهداد در استان کرمان ایران می‌باشد. این منطقه در ۸۷ کیلومتری (فاصله هوایی ۵۸ کیلومتر) شمال شرق شهر کرمان جای دارد. شهداد از جنوب غرب به مناطق کوهستانی و سردسیر سیرچ از شمال شرق به مناطق کویری و گردشگری بِکر کلوتهای شهداد و دریاچه جوان شهداد منتهی می شود.شهداد پیشینه تاریخی بسیار طولانی دارد و از نخستین سکونتگاه ها و تمدن ها در ایران باستان با حدود ۶۰۰۰ سال قدمت بوده است. گرم ترین نقطه جهان با دمای بیش از هفتاد درجه سانتیگراد بر اساس یافته های ناسا در کویر لوت قرار دارد.این شهر در گذشته مرکز ایالت باستانی و کهن آراتا بوده‌است، همچنین درفش شهداد کهن‌ترین پرچم فلزی یافت شده در جهان است که اکنون در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود، کهن ترین موزائیک جهان نیز از کاوش های شهداد به دست آمده، بزرگ‌ترین نبکاهای جهان با ارتفاع ۱۲ متر در شهداد وجود دارد، عظیم ترین کلوت یا یاردانگ های جهان نیز در کلوت های شهداد جای دارد.کویرلوت از جمله جاذبه های گردشگری شهداد است که به ثبت جهانی رسیده است. نام این شهر در زمان پادشاهی رضا شاه از خبیص به شهداد تغیر کرد، در زبان فارسی شهداد به عنوان اسم پسرانه کاربرد دارد و به معنای داده‌ای از سمت شاه یا هدیه شاه می‌باشد.این بخش از نظر مساحت بزرگ ترین بخش کشور است که از این نظر دو برابر کشور قطر می باشد که بخش اعظم آن را کویر لوت پوشش می دهد. در نزدیکی شهداد مجموعه روستاهای کوچک زیادی وجود دارد که روی هم به دهستان تکاب معروف است. در این بخش تعداد زیادی اقامتگاه بومگردی کویری وجود دارد که برای اسکان مسافران ایرانی و خارجی خدمات ارائه می دهند.

شهداد
شهداد
کشور ایران
استانکرمان
شهرستانشهداد
بخششهداد
نام(های) دیگرآراتا
نام(های) پیشینآراتا،خبیص،هبیج
سال شهرشدنسال ۱۳۳۶
مردم
جمعیت۲۴۰۰۰نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت۲۶۰۰۰ کیلومتر مربع
ارتفاع۴۰۰متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۳۳درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه۳۰ میلیمتر
اطلاعات شهری
پیش‌شمارهٔ تلفن۳۳۷۵
شناسهٔ ملی خودرو ایران
شهداد بر ایران واقع شده‌است
شهداد
روی نقشه ایران
۳۰°۲۵′۰۲″شمالی ۵۷°۴۲′۲۲″شرقی / ۳۰٫۴۱۷۰۹۳۶۷°شمالی ۵۷٫۷۰۶۱۳۴۶۷°شرقی / 30.41709367; 57.70613467

تاریخچه

 
پرچم برنزی کشف شده در منطقه شهداد نزدیک کرمان، ایران

شهداد با نام تاریخی خبیص و جمعیت ۲۴۰۰۰ نفری، در ۷۰ کیلومتری شمال شرق کرمان، در حاشیه باختری لوت مرکزی قرار گرفته‌است و بزرگ‌ترین بخش استان کرمان به‌شمار می‌رود. شهر باستانی شهداد با دیرینگی ۶۰۰۰ ساله در سال ۱۳۴۷ خورشیدی توسط کاوشگران سازمان میراث فرهنگی ایران کشف شد. این محوطه به نام محوطه تاریخی، باستانی و صنعتی آراتا نام‌گذاری شده‌است. این ناحیه از کرمان، هیچگاه مورد توجه باستان شناسان نبود، زیرا تصور وجود تمدن باستانی در صحرای لوت غیرممکن بود. اولین هیئت کاوش در سالهای ۱۳۴۶ به سرپرستی دکتر احمد مستوفی- از مؤسسه جغرافیایی دانشگاه تهران – برای بررسی موقعیت جغرافیایی دشت لوت و اطراف آن وارد آنجا شدند و در حین اکتشافات خود «چاله تکاب» به تعدادی سفال برخورد کردند که قسمتی از آن‌ها از زمین بیرون و این آثار نشان از وجود تمدنی پیشرفته در این ناحیه بود.

گروهی از باستان شناسان، شهداد را کلیدی برای شناخت فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی تمام منطقه جنوب شرقی ایران در هزاره سوم ق. م می‌دانستند. عده‌ای هم آن را با شهر گمشده سومری آراتا منطبق می‌دانستند (آراتا: در گل نوشته سومری نام آراتا بسیار به کار رفته‌است. طبق متون سومری آراتا سرزمینی بود در شرق انشان. هانسمن انگلیسی، سرزمین انشان را همان فارس می‌داند و شهر سوخته واقع در استان سیستان و بلوچستان را شهر حماسی آراتا می‌دانست. نظریه‌ای شهداد را مرکز ایالت آراتا می‌داند که یکی از چند ایالات خود مختار امپراتوری عیلام به‌شمار می‌رفته و دارای اجتماعی شکل یافته و منسجم بود. علاوه بر حاکم و حکومت، دارای طبقات اجتماعی و اصناف بوده‌است. کشف گورستان شهداد از مهم‌ترین اکتشافات باستان‌شناسی دوران معاصر است. از آنجاییکه پیشینیان، بنا بر اعتقادشان به اینکه بعد از مرگ در دنیایی دیگر محتاج آب و غذا و مسکن خواهند بود، تمامی متعلقات خود، از ظرف و لباس گرفته تا زیورآلات را با خود به گور می‌بردند. به علت جهت گردش خورشید گورستانهای شهداد اغلب شرقی، غربی هستند. ساکنان شهداد، از افراد بزرگ و سرشناس خود از جمله حکمرانان، کاهنان، مجسمه‌هایی می‌ساختند و پس از فوت آن‌ها در هنگام تدفین آن را با اشیای دیگر در گور جای می‌دادند. در بین مجسمه‌ها، تعداد زیادی مجسمه زن نیز وجود دارد. همچنین قدیمی‌ترین درفش فلزی کشف شده در جهان با عنوان درفش شهداد در این منطقه بوده‌است. [نیازمند منبع]

جاذبه‌های گردشگری

از دیدنی‌های شهداد می‌توان به قلعه کهنه، قلعه رموک، قلعه چغوکی، قلعه بهرام، گورستان‌های باستانی، آب انبار حاج محمد تقی، کارگاه فلز کاری باستانی ( محوطه باستانی شهداد) ، نبکا، کویر لوت، آسیاب آبی دوقلو، باغ شهرداری، باغ کشاورزی و امام زاده زید اشاره کرد.

بیابان لوت

بیابان لوت در بخش شهداد و ۱۰۰ کیلومتری مرکز استان کرمان قرار گرفته‌است. بیابان لوت لقب زیباترین و در عین حال گرمترین نقطه جهان را به خود نسبت داده‌است سرزمینی با پدیده‌ها و شگفتی‌های ناشناخته که می‌تواند پنجره ای نو به صنعت طبیعت گردی ایران بگشاید، در ۸۰ کیلومتری کویر شهداد منطقه ای به نام گندم بریان یا «ریگ سوخته» وجود دارد که در تابستان با دمای نزدیک به ۱۰۰ درجه سانتی گراد رکورد دار گرمترین نقطه جهان شده‌است، به دلیل نداشتن جاده و راه مشخص دستیابی به آن به سختی و تنها با همراهی تعداد معدودی که آشنا به مسیرها هستند امکان‌پذیر است. بعد از اعلام نظر دکتر کردوانی پدر کویرشناسی ایران و تأیید ناسا، پرچم ایران به عنوان گرمترین نقطه جهان در این منطقه برافراشته شد.[۱][۲][۳]

دریاچه جوان شهداد کرمان کویر لوت

 
نمایی از دریاچه فصلی (جوان) لوت
 
نمایی از دریاچه فصلی (جوان) لوت

دریاچه جوان یا دریاچه جوان شهداد همچنین دریاچه کلوت نیز مشهور است، یکی از جوان‌ترین دریاچه‌های ایران است. دریاچه جوان کرمان در میان کلوت‌های دشت لوت متولد شده‌است. این پدیده در دل این چنین کویری که حیات در آن به ندرت دیده می‌شود خود به تنهایی معجزه است. این دریاچه طبیعی در اثر طغیان رودخانه شور که از ارتفاعات استان خراسان جنوبی سرچشمه می‌گیرد و سیلابی که در بهار سال ۱۳۹۸ در استان کرمان رخ داد، ایجاد شد. این سیلاب، جاده شهداد نهبندان را تخریب کرد. این بخشی از پیامدهای ناگوار این سیلاب بود. از منظری دیگر که به این سیلاب بنگریم خواهیم دید که در نتیجه آن، دریاچه‌ای بسیار زیبا در دل کویر لوت و کلوت شهداد پدیدار شد. پس از پیدایش این دریاچه، پرنده‌های مهاجر بسیاری به این منطقه جذب شده‌اند. پیدایش دریاچه جوان در میان کلوت‌ها، سبب ایجاد منظره و چشم‌اندازی بی‌نظیر در این منطقه شده‌است. در این مقاله، قصد داریم به معرفی دریاچه جوان کرمان، چگونگی پیدایش آن، پوشش گیاهی و جانوری اطراف آن و دسترسی به آن را بررسی کنیم. با ما همراه باشید. عمر دریاچه جوان کرمان، کمی بیش از ۱ سال است. این دریاچه به عنوان پدیده‌ای طبیعی در مجاورت کلوت‌های زیبای کویری ایجاد شده‌است. گستردگی و پهنای دریاچه به طرز شگفت‌آوری بسیار زیاد است. این پهنا به‌قدری است که مسیر جاده‌ای شهداد به نهبندان را که ۴۰ کیلومتر بود، مسدود کرد. در سفر به کویر لوت و بازدید از دریاچه صحنه‌ای جالب از بقایای جاده خواهید دید. در اینجا شما شاهد تیرهای برقی خواهید بود که در میان آب این دریاچه جذاب قرار دارند. کلوت‌هایی که سر از آب دریاچه برآورده‌اند، مانند جزیره‌هایی بسیار زیبا هستند. بگونه‌ای که شاید نظیر آن را در پوسترها و تصاویر خیالی دیده باشید. پیدایش دریاچه، علاوه بر آبیاری لب تشنه کویر، این منطقه را تبدیل به یکی از بهترین جاذبه‌های طبیعی ایران کرده‌است. پدید آمدن دریاچه ای در مجاور گرم‌ترین نقطه جهان، کمی از معجزه ندارد.[۴] دریاچه جوان در استان کرمان درست در میان کویر لوت و در جوار کلوت‌های استوار و سربرافراشته شهداد به‌وجود آمده‌است. گویی این دریاچه برای تکمیل زیبایی شهداد و گواه قدرت رود شور در دل کویر متولد شده‌است. همانگونه که می‌دانید کویر لوت کرمان، گرم‌ترین نقطه در جهان است. به تبعیت از این گرما حیات چندانی در این منطقه به چشم نمی‌خورد. پیدایش این دریاچه در این منطقه، احتمالاً باعث ایجاد تغییراتی در آب و هوای کویر خواهد شد. به بیانی دیگر این تغییرات به شکل زنجیروار سبب تغییر و به‌وجود آمدن اکوسیستمی جدید در این قسمت از کویر شود. در حال حاضر، دریاچه، بسیار گسترده شده‌است. لازم است ذکر شود نام گذاری این دریاچه توسط کوهسار [۵] مدیر رسانه استان کرمان [۶] [۷] [۸] فعال گردشگری و اهل رسانه استان کرمان انجام شده‌ است.[۹]

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

منابع

  1. http://www.persian-star.org/کویر-شهداد-با-کلوت‌های-اسرارآمیز،-گرم/
  2. https://www.mehrnews.com/news/4246580/بومگردی-در-گرمترین-نقطه-دنیا-آرامش-را-در-کویر-شهداد-بیابید
  3. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ اوت ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۹ اوت ۲۰۱۸.
  4. https://www.didarnews.ir/fa/news/58504/حضور-پرندگان-مهاجر-در-میانه-کویر-لوت-دریاچه-جوان-جان-دوباره-گرفت
  5. «در مورد دریاچه کویر لوت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». www.tabnak.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۲۲.
  6. «نام گذاری دریاچه جوان توسط کوهسار». www.vilajar.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۱۸.
  7. «کوهسار نام گذاری دریاچه ای در دل کویر». PANA.IR. ۲۰۲۱-۰۴-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۱۸.
  8. «نام گذاری دریاچه جوان شهداد توسط کوهسار». سایت گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۱۸.
  9. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/01/17/2236873/خود-نمایی-دریاچه-شهداد-کرمان-در-دل-کویر-لوت-از-نگاه-دوربین

بختیاری، سعید (۱۳۸۳ خورشیدیاطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، شابک شابک: &#۸۲۰۶;۹۶۴–۳۴۲–۱۶۵–۱&#۸۲۰۷; مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک) تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)