شیلی

کشوری در قاره آمریکای جنوبی
(تغییرمسیر از شیلیایی)

شیلی (به اسپانیایی: Chile) با نام رسمی جمهوری شیلی (به اسپانیایی: República de Chile)، کشوری است واقع در آمریکای جنوبی که پایتخت و مهم‌ترین شهر آن سانتیاگو است. شیلی در نقشهٔ آمریکای جنوبی به مانند یک نوار بلند و باریک میان رشته کوه آند در شرق و اقیانوس آرام در غرب کشیده شده‌است. اقیانوس آرام کل مرز غربی این کشور را تشکیل می‌دهد، و از شمال با پرو، از شمال شرق با بولیوی، از شرق با آرژانتین، و در پایین‌ترین نقطه جنوبی کشور با گذرگاه دریک هم‌مرز است. این کشور به همراه اکوادور تنها کشورهایی در آمریکای جنوبی هستند که با برزیل مرز مشترک ندارند. طول خط ساحلی این کشور با اقیانوس آرام ۶٬۴۳۵ کیلومتر است و طول مرز شیلی با آرژانتین بیش از ۵٬۰۰۰ کیلومتر است که یکی از ۴ مرز طولانی دنیاست.

جمهوری شیلی

República de Chile  (اسپانیایی)
شیلی
شعار: Por la razón o la fuerza
("By reason or by force")
سرود: سرود ملی شیلی
("National Anthem of Chile")
Chilean territory in dark green; قلمرو جنوبگان شیلی در light green
Chilean territory in dark green; قلمرو جنوبگان شیلی در light green
پایتختسانتیاگو
۳۳°۲۶′ جنوبی ۷۰°۴۰′ غربی / ۳۳٫۴۳۳°جنوبی ۷۰٫۶۶۷°غربی / -33.433; -70.667
بزرگترین شهرپایتخت
زبان ملیاسپانیایی شیلی
دین(ها)
(۲۰۲۰)[۱]
  • ۶۳٪ مسیحیت
  • —۴۵٪ کاتولیک
  • —۱۵٪ پروتستان
  • —۳٪ دیگر مسیحیان
  • ۳۶٪ بدون دین
  • ۱٪ دیگر
نام(های) اهلیت
حکومتحکومت متمرکز نظام ریاستی جمهوری
• رئیس‌جمهور شیلی
گابریل بوریک
• رئیس مجلس سنا
Álvaro Elizalde
• رئیس مجلس نمایندگان
Raúl Soto
• رئیس دیوان عالی
Guillermo Silva
قوه مقننهNational Congress
Senate
Chamber of Deputies
جنگ استقلال شیلی 
از اسپانیا
۱۸ سپتامبر ۱۸۱۰
• Declared
۱۲ فوریه ۱۸۱۸
• Recognized
۲۵ آوریل ۱۸۴۴
۱۱ سپتامبر ۱۹۸۰
مساحت
• کل
۷۵۶٬۰۹۶٫۳[۲] کیلومتر مربع (۲۹۱٬۹۳۰٫۴ مایل مربع) (۳۷ام)
• آبها (٪)
۲٫۱ (از ۲۰۱۵)[۳]
جمعیت
• سرشماری ۲۰۱۷
۱۷٬۵۷۴٬۰۰۳[۴] (۶۴ام)
• تراکم
۲۴ بر کیلومتر مربع (۶۲٫۲ بر مایل مربع) (۱۹۸ام)
تولید ناخالص داخلی (GDP)  برابری قدرت خرید (PPP)برآورد ۲۰۲۲ 
• کل
افزایش ۵۶۸٫۳۱۹ میلیارد دلار[۵] (۵ام)
• سرانه
افزایش ۲۸٬۵۲۶ دلار[۵] (64th)
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی)برآورد ۲۰۲۲ 
• کل
افزایش ۳۱۷٫۵۹۴ میلیارد دلار[۵] (۴۵ام)
• سرانه
کاهش ۱۵٬۹۴۱ دلار[۵] (۶۲ام)
شاخص جینی (۲۰۲۱)رشد منفی ۴۶[۶]
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱)افزایش ۰٫۸۵۵[۷]
۴۲ام
واحد پولپزوی شیلی (CLP)
منطقه زمانییوتی‌سی−۴ و−۶ (CLT and EASTc)
• تابستان (ساعت تابستانی)
یوتی‌سی-۳ و −۵
آوریل تا سپتامبر
گاه‌شماریdd/mm/yyyy
جهت رانندگیراست
پیش‌شماره تلفنی+56
کد ایزو ۳۱۶۶CL
دامنه سطح‌بالا.cl
  1. سیاست در شیلی is based in والپارایسو.
  2. Includes Easter Island and جزیره سالای گومز; does not include ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۴۸۰٬۰۰۰ مایل مربع) of territory claimed in Antarctica.

بیابان آتاکاما با وسعت ۱۰۰۰ کیلومتر در بخش شمالی این کشور واقع شده‌است. این بیابان در واقع خشک‌ترین ناحیه بر روی زمین است که با توجه به خشک بودن آن دارای ارزش اقتصادی فراوان برای کشور شیلی است. این بیابان سرشار از فلزاتی معدنی همچون مس، طلا و نقره است که در سال ۲۰۱۵ تنها ۵٬۷ میلیون تن مس از این بیابان استخراج و سپس صادر شده‌است.[۸][۹]

یکی از مهم‌ترین رویدادها در تاریخ کشور شیلی مربوط به دههٔ ۷۰ میلادی است زمانی که سالوادور آلنده از حزب مارکسیست شیلی در انتخابات این کشور پیروز و به عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شد اما پس از آن در کودتای ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ به رهبری آگوستو پینوشه و با کمک و تأثیرگذاری سازمان سیا، ژنرال پینوشه موفق به اجرای کودتا در این کشور شد.[۱۰] این کودتا تأثیری شگرف و بسیار مهم در تاریخ این کشور و روند جنگ سرد گذاشت.[۱۱] امروزه کشور شیلی با توجه به رشد و توسعه پایدار در شاخص‌هایی همانند توسعه انسانی، رقابت‌پذیری در تجارت و اقتصاد، آزادی اقتصادی و رشد درآمد سرانه یکی از با ثبات‌ترین و امن‌ترین کشورها در آمریکای لاتین به‌شمار می‌آید.[۱۲] شیلی یکی از اعضای سازمان ملل، اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی و جامعه کشورهای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب است.

تاریخویرایش

 
مپوچه‌ها ساکنان اصلی مرکز و جنوب شیلی

حدود ۱۰ هزار سال پیش، مردم سرخ‌پوست مهاجر در داخل دره‌های حاصلخیز و در امتداد ساحلی که هم‌اکنون شیلی نامیده می‌شود، ساکن شدند. اینکاها امپراتوریشان را تا آنچه امروزه شیلی شمالی خوانده می‌شود گسترش دادند، اما بایر بودن این ناحیه از گسترش اقامت آن‌ها جلوگیری می‌نمود.

فتح این سرزمین که امروزه شیلی خوانده می‌شود تنها به صورت تدریجی واقع شد، و اروپایی‌ها به دستان جمعیت محلی این نقطه متحمل عقب‌نشینی‌های مکرر شدند. قیام گسترده مپوچه که در سال ۱۵۳۳ آغاز شد به مرگ والدیویدا و تخریب بسیاری از مستعمرات اصلی در این نقطه منجر گردید. قیام‌های اصلی بعدی در سال‌های ۱۵۹۸ و ۱۶۵۵ رخ داد. هرگاه که مپوچه‌ها و دیگر گروه‌های بومی شورش می‌نمودند، مرز جنوبی این مستعمره به سمت شمال جابه‌جا می‌گردید.

لغو برده‌داری در سال ۱۶۸۳ از تنش‌ها در مرز بین مستعمره و سرزمین مپوچه‌ها تا بخش جنوب کاست، و اجازه داد تا تجارت بین استعمارگران و مپوچه‌ها افزایش یابد.

شیلی در سال ۱۵۳۶ میلادی به تصرف اسپانیا درآمد. در بیشتر دوران استعمار، شیلی جزء قلمرو نایب السلطنه اسپانیا در پرو بود. در سال ۱۷۸۸ میلادی کارلوس سوم، پادشاه اسپانیا در سازماندهی مستعمرات کشور تجدید نظر کرد و شیلی تا حدودی از پرو مستقل شد. نخستین نهضت استقلال طلبی شیلی از سال ۱۸۱۴ میلادی آغاز شد. در آن سال ملی‌گرایان در نبرد با سربازان دولتی، شکست خوردند. در سال ۱۸۱۷ میلادی خوزه سان مارتین، سردار آرژانتینی، همراه با چند هزار نیرو به متصرفات اسپانیا ازجمله پرو و شیلی حمله‌ور شد. وی با کمک آزادی‌خواهان شیلی، اسپانیایی‌ها را مجبور به عقب‌نشینی کرد و به این ترتیب شیلی در سال ۱۸۱۸ میلادی با نظام جمهوری، مستقل شد. روز هجدهم سپتامبر سال ۱۸۱۸ میلادی کشور شیلی موفق به کسب استقلال از اسپانیا شد و چنین روزی به عنوان روز ملی این کشور نام گرفت.

سیاست شیلیویرایش

قانون اساسی شیلی در شرایط غیرمعمول و در زمان زمامداری آگوستو پینوشه دیکتاتور سابق نظامی این کشور در سال ۱۹۸۰ تصویب شد. این قانون در سال ۱۹۸۱ جنبه اجرایی به خود گرفت. پس از شکست پینوشه در همه‌پرسی سال ۱۹۸۸، مفادی به این قانون اساسی اضافه شد تا روند تغییرات احتمالی آتی در این قانون اساسی تسهیل شود. در سال ۲۰۰۵، ریکاردو لاگوس رئیس‌جمهوری وقت شیلی مصوبه‌های کنگره شیلی را به عنوان الحاقیه به قانون اساسی این کشور افزود. بر اساس این تغییرات در قانون اساسی حق انتصاب سناتورها یا انتصاب سناتورهای مادام‌العمر لغو شد. همچنین حق کنار گذاشتن فرمانده نیروهای مسلح شیلی به رئیس‌جمهور این کشور واگذار شد. بر همین مبنا دوره زمامداری رئیس‌جمهوری نیز از شش سال به چهار سال کاهش یافت. در این اولین دور انتخابات ریاست جمهوری شیلی در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۵، هیچ‌یک از چهار کاندیدای ریاست جمهوری نتوانست ۵۰ درصد آرای لازم برای پیروزی را کسب کند. در دور دوم نیز میچله باچله کاندیدای ائتلاف چپ میانه با سباستیان پینیرا کاندیدای ائتلاف راست میانه به رقابت پرداخت و در نهایت باچلت از این رقابت پیروز خارج شد. باچله در ۱۱ مارس ۲۰۰۶ در مقام ریاست جمهوری شیلی سوگند خورد. این چهارمین انتخاباتی بود که پس از پایان عصر دیکتاتوری پینوشه در شیلی برگزار می‌شد. براساس قانون اساسی، رئیس‌جمهوری شیلی نمی‌تواند چندین دوره پیاپی در انتخابات شرکت کند. شیلی دارای یک کنگره دو مجلسی است؛ مجلس سنا با ۳۸ نماینده ومجلس نمایندگان با ۱۲۰ عضو. دوره نمایندگی سناتورها هشت سال و دوره حضور اعضای مجلس نمایندگان در عرصه قانونگذاری چهار سال است. ۲۰ نماینده عضو سنای شیلی از حزب حاکم ائتلاف چپ میانه هستند. حزب حاکم در مجلس نمایندگان شیلی نیز از اکثریت برخوردار است. در مجلس نمایندگان حزب ائتلاف چپ میانه دارای ۶۳ کرسی و حزب ائتلاف راست میانه دارای ۵۷ کرسی است. قوه قضایی شیلی مستقل عمل می‌کند. این قوه متشکل از یک دادگاه استیناف، دادگاه‌های نظامی، یک دادگاه قانون اساسی و دادگاه عالی است.

نام شیلیویرایش

نظریات متفاوتی راجع به ریشهٔ کلمهٔ «شیلی» وجود دارد. بر طبق یک نظریه، اینکاها در پرو، که در تسخیر سرزمین آروکانی‌ها شکست خورده بودند، دره آکنکاگوا «شیلی» را با دستکاری در نام یک رئیس قبیله‌ای («کاسیکوئه») که «تیلی» خوانده می‌شد و در زمان تسخیر اینکاها در آن ناحیه حکومت می‌کرد، انتخاب نمودند.[۱۳]

نظریهٔ دیگر به شباهت درهٔ آکنکاگوا با درهٔ کاسما در پرو اشاره می‌کند که در آن یک شهر و دره با نام «شیلی» وجود داشت.[۱۳]

جغرافیای شیلیویرایش

شیلی با مساحت ۷۵۶٬۶۲۶ کیلومتر مربع در غرب آمریکای جنوبی و در سواحل اقیانوس آرام، در همسایگی کشورهای آرژانتین، بولیوی و پرو واقع شده‌است.

به دلیل فاصله میان سرزمین اصلی و جزیره ایستر، شیلی چهار تراز متفاوت تنظیم زمان کشوری با زمان بین‌المللی (UTC) برای آن‌ها استفاده می‌نماید:

  • سرزمین اصلی از ۴- UTC، و در تابستان از نظام یکساعت جلوتر ۳- UTC استفاده می‌کند.
  • جزیره ایستر از ۶- UTC، و در تابستان از سیستم یک ساعت جلوتر ۵- UTC استفاده می‌نماید.

تقسیمات اداریویرایش

شیلی به ۱۵ منطقه تقسیم می‌شود، که هریک تحت ریاست مدیر منصوب شده از سوی رئیس‌جمهوری اداره می‌شود. هر ناحیه نیز به استان‌هایی با فرمانداران استانی تقسیم می‌شود، که فرمانداران نیز توسط رئیس‌جمهور تعیین می‌گردند. نهایتاً هر استان به شهرداریهایی تقسیم می‌گردد،[۱۴] که اغلب به شهرداری‌ها عنوان کمونا را نسبت می‌دهند و هر شهرداری یک شهردار و چند مشاور برای خود دارد، که به عنوان "concejales" از سوی ساکنان آن نقاط انتخاب می‌شوند.

برای هر ناحیه یک نام و یک عدد رومی، از سمت شمال به جنوب منظور شده‌است. کلاً، اعداد رومی بیش از اسم این نواحی مورد استفاده قرار می‌گیرند. تنها مورد استثناء در ناحیه‌ای است که سانتیاگو قرار دارد و برای آن "RM" در نظر گرفته شده‌است، که بیانگر «رخیون متروپلیتانا»، یا «ناحیه پایتختی» می‌باشد.

در سال ۲۰۰۵، کنگره شیلی اصلاحیه‌ای از تصویب گذارند تا دو ناحیه جدید یکی در شمال در اطراف شهر آریکا، و یکی در بخش مرکزی جنوب حوالی والدیویدیا (ناحیه آکا از رودخانه‌ها) ایجاد شود. با قرار دادن اعداد رومی XIV و XV در اسامی این استان‌ها، هردو ناحیه ترتیب اعداد جغرافیایی که از شمال به جنوب تنظیم شده بود را برهم زدند. تصور بر این است که نام رسمی آن‌ها جایگزین نام حاوی عددشان شود.

تقسیمات کشوری شیلی
منطقه[۱۵][۱۶][۱۷] جمعیت[۴] مساحت (km2)[۲] تراکم مرکز
منطقه آریکا و پاریناکوتا ۲۲۴ ۵۴۸ ۱۶ ۸۷۳٬۳ ۱۳٬۴۰ آریکا
منطقه تاراپاکا ۳۲۴ ۹۳۰ ۴۲ ۲۲۵٬۸ ۷٬۸۳ ایگیگه
منطقه آنتوفاگاستا ۵۹۹ ۳۳۵ ۱۲۶ ۰۴۹٬۱ ۴٬۸۲ آنتوفاگاستا
منطقه آتاکاما ۲۸۵ ۳۶۳ ۷۵ ۱۷۶٬۲ ۳٬۸۱ کوپیاپو
منطقه کوکیمبو ۷۴۲ ۱۷۸ ۴۰ ۵۷۹٬۹ ۱۸٬۶۷ لاسرنا
منطقه والپارایزو ۱ ۷۹۰ ۲۱۹ ۱۶ ۳۹۶٬۱ ۱۱۰٬۷۵ والپارایسو
منطقه کلان‌شهری سانتیاگو ۷ ۰۳۶ ۷۹۲ ۱۵ ۴۰۳٬۲ ۴۶۱٬۷۷ سانتیاگو
منطقه ا هیگینز ۹۰۸ ۵۴۵ ۱۶ ۳۸۷ ۵۴٬۹۶ رانکاگوا
منطقه مائوله ۱ ۰۳۳ ۱۹۷ ۳۰ ۲۹۶٬۱ ۳۴٬۴۹ تالکا
منطقه نوبله ۴۸۰ ۶۰۹ ۱۳ ۱۷۸٫۵ ۳۶٫۴۷ شیلان، شیلی
منطقه بیوبیو ۱ ۵۵۶ ۸۰۵ ۲۳ ۸۹۰٬۲ ۱۱۲٬۰۸ کنسپسیون، شیلی
منطقه آرائوکانیا ۹۳۸ ۶۲۶ ۳۱ ۸۴۲٬۳ ۳۰٬۰۶ تموکو
منطقه لوس ریوس ۳۸۰ ۱۸۱ ۱۸ ۴۲۹٬۵ ۲۰٬۸۸ بالدیبیا
منطقه لوس لاگوس ۸۲۳ ۲۰۴ ۴۸ ۵۸۳٬۶ ۱۷٬۰۶ پوئرتو مونتت
منطقه آیسن ۱۰۲ ۳۱۷ ۱۰۸ ۴۹۴٬۴ ۰٬۹۵ کویهایکیو، شیلی
منطقه ماژلان و جنوبگان شیلی 165 593 132 297,2(1) ۱٬۲۶ پونتا آرناس
شیلی ۱۷ ۳۷۳ ۸۳۱ 756 102,4(2) ۲۳٬۲۴ سانتیاگو
(1) Including the Chilean Antarctic Territory, its surface reaches 1 382 554,8 km2
(2) Including the Chilean Antarctic Territory, its surface reaches 2 006 360 km2

سانتیاگوویرایش

سانتیاگو که به سانتیاگوی شیلی هم معروف است پایتخت و بزرگ‌ترین شهر شیلی و یکی از بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای جنوبی است. سانتیاگو در ۱۲ فوریه ۱۵۴۱، با نام «سانتیاگو در محدوده جدید» توسط پدرو دو والدیویا پایه‌گذاری شد. مراسم بنیان‌گذاری بر روی تپه هولین (که سپس تپه سانتا لوسیا نام‌گذاری شد) برگزار گردید. والدیویا مکان سانتیاگو را به دلیل اقلیم معتدلش و این که به آسانی می‌شد از آن دفاع نمود، برگزید. رودخانه ماپوچو به دو شاخه تقسیم شده که بعدها در جریان پایین رود به هم مجدداً می‌پیوندند و یک جزیره ایجاد می‌کنند. بیشتر جمعیت سانتیاگو از نسل اروپایی سفید و اسپانیایی هستند.[۱۸] پس از اسپانیایی‌ها شامل مهاجران متصدی دولتی، آلمانی‌ها، سوئیسی، و انگلیسی‌ها اند. پس از آن‌ها ایتالیایی‌ها، ایرلندی‌ها و مهاجران کروات قرار می‌گیرند. ساکنان مرکب دورگه اروپایی و آمریندیانی بخش عمده‌ای از جمعیت را تشکیل می‌دهند. این شهر در اثر رشد اقتصادی، به‌طور فزاینده‌ای از سوی کشورهای دیگر در آمریکای لاتین پذیرای مهاجرت است. بسیاری از پرویی‌ها، بولیویایی‌ها، آرژانتینی‌ها و اکوادوری‌ها در سانتیاگو زندگی می‌کنند.


مردمویرایش

جمعیت این کشور حدود ۱۹٫۱ میلیون نفر است.[۲۰] شیلی یک کشور نسبتاً یک‌دست از لحاظ جمعیت می‌باشد و بیشتر جمعیت آن غالباً اسپانیایی‌تبار بوده و دارای درجات مختلفی از آمیزش با بومیان سرخ‌پوست هستند.

حدود ۸۵ درصد از جمعیت کشور در نواحی شهری زندگی می‌کنند. ۴۰ درصد آن‌ها در منطقهٔ کلان‌شهری سانتیاگو ساکن‌اند. رشد جمعیت شیلی با نرخ حدود ۰٫۹۷ درصد در میان کشورهای آمریکای لاتین پایین است. پس از اروگوئه و کوبا در رده سوم قرار دارد.

زبانویرایش

درک و فهم گویش شیلیایی زبان اسپانیایی برای بیگانگان دشوار است. علت آن حذف هجاهای آخر و اصوات 's' در واژه‌ها، تلفظ بسیار نرم برخی از حروف بیصدا و سطوح بالای کاربرد کلمات عامیانه، به ویژه در نواحی سانتیاگو و اطراف آن است.

مردم شیلی همچنین نسبت به اسپانیایی‌زبانان سایر کشورهای همسایه سریعتر صحبت می‌کنند. این عوامل همگی دست به دست هم می‌دهند تا گویش شیلیایی از نظر دیدارکنندگان تازه‌وارد به این کشور، حتی گویشوران حرفه‌ای زبان اسپانیایی، دشوار باشد.

فرهنگ و نمادهای ملیویرایش

 
یک گل کوپیهوی سرخ

گل ملی کوپیهو (" لاپاجریا روزاً، لاله کوهی شیلی)، در جنگلهای جنوبی شیلی می‌روید.

نشانهای ملی این کشور دو نوع جانور ملی را ترسیم می‌نمایند: کرکس («والچر گریفوس»، یک پرنده بسیار بزرگ که در کوهستان‌ها زندگی می‌کند) و هوئمول («هیپوکاملوس بیسولکوس»، یک گوزن دم سفید که نژادش در خطر است). در این مورد همچنین یک جمله اسطوره‌ای وجود دارد «Por la razón o la fuerza» («با حق یا به زور» یا «با منطق یا با زور»).

دینویرایش

در سال ۲۰۱۵، ۵۵٪ جمعیت بالای ۱۵ سال شیلی کاتولیک، ۲۵٪ آگنوستیک و لائیک، ۱۳٪ پروتستان و ۷٪ پیروان دیگر ادیان گزارش شده‌است.

اقتصادویرایش

 
چشم‌انداز مرکز اقتصادی سانتیاگو

بخش مالی شیلی سریعتر از حوزه‌های دیگر اقتصاد طی چند سال اخیر پیشرفت نموده‌است؛ قانون اصلاح بانکداری که در سال ۱۹۹۷ به تصویب رسید دامنه فعالیت مجاز خارجی را برای بانک‌های شیلی گسترش داد. دولت شیلی در سال ۲۰۰۱ آزادی بیشتری را در بازارهای سرمایه پیاده نمود. مردم شیلی از ابزارهای مالی جدیدی برخوردار شده‌اند همچون وام‌های سرمایه‌گذاری مسکن، معاملات سلف و حقوق خرید و فروش ارز، کارگزاری (مقاطعه کاری)، لیزینگ، و کارت‌های اعتباری. ارائه این محصولات جدید نیز همراه با کاربرد فزاینده از ابزار سنتی همچون وام‌ها و کارت‌های اعتباری بوده‌است. سیستم پرداخت خصوصی مقرری شیلی، با دارائی‌های حدود ۵۴ میلیارد دلار در پایان سال ۲۰۰۴، به منبع مهمی از دارایی سرمایه‌ای برای بازار سرمایه تبدیل شده‌است.

شیلی یکی از بهترین نرخهای اعتباری (+ S&P A) را در بین کشورهای آمریکای لاتین حفظ نموده‌است. دولت به بازپرداخت قروض خارجی خود ادامه می‌دهد. قروض مرکب خارجی بخش‌های دولتی و خصوصی در پایان سال ۲۰۰۴، تقریباً ۵۰ درصد کل تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌داد- که بر اساس استانداردهای آمریکای لاتین رقم پایینی است.

مجموع صادرات شیلی در سال ۲۰۲۰ حدود ۶۹٫۷ میلیارد دلار و واردات آن حدود ۶۹٫۶ میلیارد دلار بوده‌است.[۲۱]

بر اساس براوردها در سال ۲۰۱۹ میزان تولید ناخالص داخلی برپایه قدرت خرید معادل ۴۵۹ میلیارد دلار و برپایه نرخ دلار معادل ۲۸۲ میلیارد دلار بوده‌است.[۲۲]

دفاعویرایش

نیروهای مسلح شیلی از طریق وزارت دفاع به وسیله رئیس‌جمهور کنترل می‌شوند. رئیس‌جمهور این اختیار را دارد تا فرمانده کل نیروهای مسلح را برکنار نماید.

فرمانده کل قوای ارتش شیلی ژنرال اسکار ایزوریتا فرر است. ارتش شیلی شامل ۵۵۰۰۰ نفر نیرو بوده و به وسیله ستاد ارتش در سانتیاگو سازماندهی می‌شود، که شامل هفت یگان در این منطقه، یک تیپ هوابرد در رانکاگوا، و یک نیروی مخصوص تکاور در کولینا هستند. ارتش شیلی یکی از حرفه‌ای‌ترین و پیشرفته‌ترین ارتش‌ها از لحاظ فناوری در کشورهای آمریکای لاتین می‌باشد.[۲۳]

دریاسالار رودولفو کودینا دیاز رهبری ۲۵۰۰۰ پرسنل نیروی دریایی شیلی و از جمله ۵۰۰۰ تفنگدار دریایی را بر عهده دارد. از میان ۲۹ فروند کشتی زمینی- دریایی ناوگان شیلی، تنها ۶ فروند از آن‌ها سامانه اصلی عملیاتی (از انواع تخریبچی و ناوچه محافظ) هستند. این کشتی‌ها در والپاریزو مستقر می‌باشند. نیروی هوایی دارای سامانه هوابرد ویژه ترابری و اسکورت برای خود بوده؛ و هیچگونه ناوشکن یا هواپیمای بمب افکن ندارد. نیروی دریایی شیلی همچنین ۳ فروند زیردریایی در تالکاهوانو دارد.

ژنرال اوسوالدو سارابیا ویلچز فرماندهی ۱۲۵۰۰ نفر افراد نیروی هوایی را بر عهده دارد. مجموعه یگان‌های هوابرد شیلی در بین پنج مقر تیپ هوایی توزیع شده که در نواحی ایکوئیکو، آنتوفاگاستا، سانتیاگو، پورتو مونت و پونتا آرناس واقع شده‌اند. نیروی هوایی شیلی همچنین در یک پایگاه هوایی در جزیره کینگ جورج قاره جنوبگان عملیات هوایی انجام می‌دهد. نیروی هوایی شیلی در سال ۲۰۰۶ ۱۰فروند هواپیمای اف-۱۶ آمریکایی را در کنار ۶ فروند هواپیمای دست دوم بازسازی شده از همان نوع مزبور از نیروی هوایی سلطنتی هلند، تحویل گرفت.

پلیسویرایش

پس از کودتای نظامی در سپتامبر ۱۹۷۳، پلیس ملی شیلی که به عنوان تفنگداران شیلی نیز شناخته شده‌اند، با وزارت دفاع متحد شدند. با بازگشت حکومت دموکراتیک، پلیس تحت کنترل وزارت کشور قرار گرفت اما ظاهراً به‌طور اسمی تحت نظارت وزارت دفاع باقی مانده‌است. ژنرال خوزه برنالس رئیس ۳۰ هزار نیروی پلیس مرد و زن شیلی است که مسئول اجرای قانون، مدیریت ترافیک، مراقبت از مرزها، سرکوب (قاچاقچیان) مواد مخدر و مقابله با تروریسم در سراسر کشور شیلی هستند.

اداره آگاهی پلیس شیلی در سال ۱۹۳۳ به وجود آمد که به عنوان یک سازمان پلیسی غیرنظامی و مشابه با دامنه و عملکرد پلیس فدرال آمریکا (اف‌بی‌آی) عمل می‌کند. از لحاظ اداری بخشی از وزارت دفاع، فعالیتش به عنوان یک بازوی تحقیقاتی از شاخه قضائی است. پرفکتو آرتورو هررا وردوگو فعلاً رئیس پلیس آگاهی در شیلی می‌باشد.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. "Estudio Monitoreo Post Plebiscito 2020 – 25 Octubre 2020" (PDF). Archived from the original (PDF) on 14 August 2021. Retrieved 3 November 2020.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Instituto Nacional de Estadísticas (October 2006). "Compendio estadístico 2006" (PDF). Retrieved 29 November 2007.
  3. "Surface water and surface water change". سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD). Retrieved 11 October 2020.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "RESULTADOS CENSO 2017" (PDF). RESULTADOS DEFINITIVOS CENSO 2017. National Statistics Institute. 1 January 2018. Retrieved 18 January 2017.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ "Chile". World Economic Outlook Database, April 2022. International Monetary Fund. Retrieved 1 May 2022.
  6. "Inequality – Income inequality". سازمان همکاری و توسعه اقتصادی. Retrieved 25 July 2021.
  7. "Human Development Report 2021/2022" (PDF) (به انگلیسی). برنامه عمران ملل متحد. 8 September 2022. Retrieved 8 September 2022.
  8. "Even the Driest Place on Earth Has Water". Extreme Science. Retrieved 21 April 2016.
  9. "10 Top Copper-producing Countries". Investing news. ۲۲ فوریه ۲۰۱۶.
  10. "CIA Activities in Chile". Central Agency Intelligence. CIA. 18 September 2000. Archived from the original on 29 June 2015. Retrieved 18 April 2016.
  11. Vernon, Christina. "COUP D'ETAT IN CHILE". Cold War Museum. Archived from the original on 18 April 2016. Retrieved 21 April 2016.
  12. "Chile country profile". BBC News. 23 March 2016. Retrieved 21 April 2016.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Encina, Francisco A. , and Leopoldo Castedo. Resumen de la Historia de Chile. 4th ed. Santiago: Zig-Zag, 1961.
  14. "Organigrama," بایگانی‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine حکومت شیلی
  15. Ministerio del Interior (10 October 1978). "Decreto ley 2339 de 1978". Retrieved 28 June 2011.
  16. Ministerio del Interior (5 April 2007). "Ley 20174 de 2007". Retrieved 20 March 2011.
  17. Ministerio del Interior (11 April 2007). "Ley 20175 de 2007". Retrieved 20 March 2011.
  18. [۱]
  19. Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos 2005, Instituto Nacional de Estadísticas – June 2005.
  20. "Chile Population (2020) - Worldometer". www.worldometers.info (به انگلیسی). Retrieved 2020-05-25.
  21. «UNdata». data.un.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۳.
  22. «The World Factbook - The World Factbook». www.cia.gov. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۲۹.
  23. Chile (02/09)

^ کتابهایی هم در این زمینه نوشته شده (همچون ' چگونه در جنگل شیلی باید زندگی کرد' نوشته ژان برنان و آلوارو تابوادا) که می‌کوشد تا به بیان جزئیات و شرح مشکلات و حالات ویژه منحصربه‌فرد گویش شیلیایی بپردازد.

پیوند به بیرونویرایش

شرح منابعویرایش

منابع رسمیویرایش

اطلاعات عمومیویرایش

پروژه اطلاعات شیلی