باز کردن منو اصلی

علی باقرزاده (۱۱ تیر ۱۳۰۸، مشهد - ۱۹ آذر ۱۳۹۵، مشهد)، با تخلُّص بقا شاعر، ادیب، نویسنده، بازرگان، نیکوکار و مقام‌دار دانشگاهی ایرانی بود که برای قطعه‌سروده‌هایش شهرت فراگیر یافت.[۱][۲][۳]

علی باقرزادهٔ بقا
Mehdi Akhavan Sales - Mohammad Ghahraman-Ali Bagherzadeh Bagha - (Cropped).jpg
از راست: مهدی اخوان ثالث، محمد قهرمان و علی باقرزادهٔ بقا در نشستی دوستانه؛ فرودین ۱۳۴۲ / مارس ۱۹۶۳م
زادروز ۱۱ تیر ۱۳۰۸
مشهد
درگذشت ۱۹ آذر ۱۳۹۵ (۸۷ سال)
مشهد
ملیت ایرانی
تحصیلات تحصیلات نا-آکادمیک ادبی
پیشه شاعر، ادیب، نویسنده، بازرگان، نیکوکار، مقام‌دار دانشگاهی
سال‌های فعالیت سرودن از ۱۳۲۰–۱۳۹۵
شناخته‌شده برای قطعه‌سروده‌ها و پویایی‌های فرهنگی-وقفی
نقش‌های برجسته رئیس هیئت امنای بنیاد دانشگاهی فردوسی
سبک شعر کهن فارسی با گرایش‌های حکمی و اندرزی
تأثیرگذاران محمدتقی ادیب نیشابوری، مهدی اخوان ثالث
تأثیرپذیرفتگان مصطفی محدثی خراسانی
لقب استاد
آثار زلال بقا…
خویشاوندان دایی پدرش جیحون یزدی

زندگیویرایش

زادهٔ ۱۱ تیر ۱۳۰۸ در مشهد در خانواده‌ای بازرگان مهاجر یزدی‌تبار؛ پدرش (علی‌اکبر) همراه پدربزرگش (علی‌اصغر) از یزد به شوروی مهاجرت کرد. جیحون یزدی دایی پدر او بوده است. علی‌اکبر پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه به ایران بازگشت و ساکن مشهد شد و در ۱۳۲۶ درگذشت، علی تنها پسر خانواده، مسئول معاش شد و سرپرستی مادر و ۷ خواهر را بر عهده گرفت. در تجارت‌خانهٔ چای پدری‌اش به خودآموختگی روی آورد و نتوانست رسماً به تحصیل دانشگاهی بپردازد.[۴][۱] به هنگام کار، زبان‌های انگلیسی و عربی را در مدرسه‌های «ایران» و «مهدیه حاجی عابدزاده» آموخت. محمدتقی ادیب نیشابوری و قاسم رسا دو تن از استادان برجستهٔ او بوده‌اند.

باقرزاده در تیرماه ۱۳۳۰ ازدواج کرد. در سال ۱۳۴۶ به سرپرسی شرکت قند ثابت خراسان (کارخانه قند فریمان) رسید و ۳۷ سال عضو هیئت مدیرهٔ آن بود و سرمایه‌گذاری‌هایی در امور مختلف انجام داد. در ۱۳۳۵ حج گذارد، از این رو به حاج علیشهرت گرفت. از سال ۱۳۴۰ به سفرهایی به آمریکا، اروپای شمالی و شرقی، آسیا، آفریقا و عراق همراه قاسم رسا رفت. پس از فوت پدر، زمین ارثی پدری‌اش در بخش جلگه‌رخ، شهرستان تربت حیدریه را آبادان ساخت. در سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ مدیر اداره اتاق بازرگانی و صنایع بازرگانی در استان خراسان بود و سپس استعفا داد و مشاور افتخاری آن‌جا شد.[۴] در سال ۱۳۷۸ به عضویت هیئت امنای دانشگاه فردوسی مشهد و در سال ۱۳۸۰ به عضویت هیئت امنا و رئیس هیئت مدیره بنیاد دانشگاهی فردوسی درآمد. او همچنین به نیکوکاری و ساخت مدرسه و خوابگاه دانشجویان پرداخت، دو مدرسه در روستای علاقه، چند مدرسه و یک هنرستان در منطقهٔ ۵ مشهد ساخت. کتابخانهٔ غنی ۳۰۰۰ جلدی خود را نیز وقف آستان قدس رضوی نمود. او دارای پنج فرزند و چهارده نوه بود.[۴][۱]
باقرزاده با محمدعلی جمال‌زاده، غلام‌حسین یوسفی، حسین خدیو جم، احمد گلچین معانی، اخوان ثالث، شفیعی کدکنی و محمدرضا حکیمی ودیگران دوستی و مراوده داشت؛ در پژوهش‌ها، بررسی‌های ادبی و شعر خود با آنان گفتگوها، اخوانیات و مکاتبات داشته است. همچنین او خود ذکر کرده که از دههٔ ۱۳۵۰ با علی خامنه‌ای دوستی نزدیک داشته است؛[۵] بعدها در پیامی که در ۶ شهریور ۱۳۹۲ برای بزرگداشت رسمی باقرزاده در فرهنگسرای فردوسی مشهد برگزار شد،[۶] او را «یکی از بازماندگان کم‌شمار مجموعه‌ای از شاعران چیره‌دست» دانست که «همواره حرمت و کرامت شعر و شاعری را پاس‌داشته و زبان گویا و طبع روان را جز به راه نیکی و راستی به کار نگرفته است.»[۷]
علی باقرزاده در عصر ۱۹ آذر ۱۳۹۵ در منزل خود بر اثر ایست قلبی در مشهد درگذشت.[۸][۹] تشییع و خاک‌سپاری او در ۲۰ آذر ۱۳۹۵ در مشهد برگزار شد و پیکرش در پیرامون آرامگاه فردوسی در مقبره الشعرای توس دفن شد.[۱۰][۱۱] سید علی خامنه‌ای تسلیت‌نامه‌ای در پی درگذشت او نگاشت و باقرزاده را «شاعری شیرین‌سخن، انسانی نیک‌اندیش و رفیقی باصفا» نامید؛[۱۲] آشنایی او با باقرزاده به سال‌های ۱۳۲۶–۲۷ش/ ۱۹۴۷–۴۸م در «انجمن ادبی فردوسی» (یا نگارنده) برمی‌گردد.[۱۳]

آثارویرایش

۲۵ مقاله نگاشت. آیینهٔ بقا اثری است که دربارهٔ او نگاشته شده است که ایده و مقدمهٔ آن از محمدرضا شفیعی کدکنی است و به کوشش محمدجعفر یاحقی گردآمده است.[۶] بقای شعر دیگر اثری است که گردآوری آن همزمان با درگذشت او انجام گرفت.[۱۴]اشعار باقرزاده نخست در روزنامه‌های یغما و نیز برخی کتب درسی چاپ شده‌اند. فنون شعری‌اش قالب‌های قصیده، غزل، قطعه، مثنوی، چهارپاره، ترکیب‌بند، رباعی و شعر نیمایی بود اما بیشتر در قطعه‌سرایی شهرت یافت.[۱۵] سبک او را حکمی و اندرزی بیان کرده‌اند.[۱۶] آثار او:

  • لطیفه‌ها: دربارهٔ حاضرجوابی‌های شاعران، چاپ نخست ۱۳۴۲/ ۱۹۶۳م؛
  • زندگی‌نامه و شعر عبدالوهاب طراز یزدی
  • ده مقاله: به‌عنوان بخشی از کتاب سال مشهد در ۱۳۶۵/ ۱۹۸۶م چاپ شد.
  • چهل حدیث، ترجمهٔ منظوم چهل حدیث رضوی: چاپ به‌نشر، نخست در ۱۳۶۵/ ۱۹۸۶م.
  • نسیمی از دیار خراسان: گزیدهٔ اشعارش چاپ ۱۳۶۵/ ۱۹۸۶م
  • یاد مادر: شامل آثار برتر اندیشمندان دربارهٔ مادر، چاپ ۱۳۷۲ / ۱۹۹۳م
  • زلال بقا: دیوان شعر او
  • سفری به مسکو و سن پترزبورگ: سفرنامه و خاطره‌نامهٔ او، با اشتراک حسین رزم‌و چاپ ۱۳۷۹ش/ ۲۰۰۰م
  • سیر آفاق: سفرنامه‌اش به کشورهای گوناگون.
  • بزم محبت: اشعار مدح و مرثیهٔ او دربارهٔ اهل بیت، به درخواست همسرش آن را گردآورد.[۱]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «علی باقرزاده (بقاء)». مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  2. «بر آیینه بقا غبار هجران نشست». ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان خراسان رضوی. ۱۸ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  3. «آخرین آیینه گردان شکوه شعر خراسان». روزنامه خراسان (۱۹۴۱۹). ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «در محضر استادان: شرح مختصری از خاطرات و خدمات علمی استادان دانشگاه فردوسی مشهد». مشهد: مرکز آثار و مفاخر دانشگاه فردوسی مشهد. ۱۳۷۳. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  5. «تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد:عیادت جمعی از شاعران و مسئولان از استاد علی باقرزاده». روزنامه خراسان. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «تجلیل از آقای علی باقرزاده (بقاء)». دانشگاه فردوسی مشهد. ۱۰ شهریور ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  7. «پیام به همایش نکوداشت شاعر ارجمند جناب علی باقرزاده (بقا)». دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله علی خامنه‌ای. ۷ شهریور ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  8. «علی باقرزاده درگذشت/ فقدان یکی از شاعران نامدار خراسان». خبرگزاری مهر. ۱۹ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  9. ««علی باقرزاده» از شاعران نامدار خراسان درگذشت». خبرگزاری تسنیم. ۱۹ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  10. «مراسم تشییع و خاکسپاری استاد باقرزاده در مشهد برگزار شد». ۲۰ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  11. «شاعر قصیده‌های روشن آفتاب در مقبره الشعرا آرامگاه فردوسی آرام می‌گیرد». خبرگزاری فرهنگ رضوی. ۲۰ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  12. «پیام تسلیت در پی درگذشت شاعر فرزانه آقای علی باقرزاده». دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله علی خامنه‌ای. ۲۰ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  13. «گنجینه‌ای عظیم و منتشرنشده از مکاتبات شاعران با رهبر انقلاب موجود است». خبرگزاری فارس. ۹/۰۶/۹۳. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  14. ««بقا» آخرین بازماندهٔ این حلقه بود». روزنامه خراسان. ۲۰ آذر. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  15. ارشاد سرابی، اصغر (۱۳۸۵). «گذری بر شعر باقرزاده (بقا)». مشکوة. بهار ۱۳۸۵ (۹۰): ۱۳۴–۱۴۲. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  16. «ادای حقّ شعر و ادب و پاسداشت حرمت و کرامت انسان والائی». روزنامه قدس. ۹ شهریور ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶.