غرجستان

نام قدیمی و تاریخی منطقهٔ بزرگ در مرکز افغانستان

غَرجِستان (همچنان غرچستان، غرشستان، غرج‌الشار، غرچگان) سرزمینی بزرگ کوهستانی بود که در میان هرات و کابل قرار داشت. عنوان پادشاه این مکان در قدیم «شار» بود. اکنون این ناحیه در افغانستان است و در منطقه هزارستان یا هزاره‌جات قرار دارد.[۱] [۲]و این ناحیه مسکن و محل زندگی اقوام هزاره است.

جغرافی‌نویسان پیشین عرب آن ناحیه را غرج‌الشار گفته‌اند پادشاهان آن ناحیه موسوم بود به «شار» و به گفته مقدسی واژهٔ «غرج» در زبان اهالی آن ناحیه به معنی کوهستان می‌باشد و بنابراین غرج‌الشار به مفهوم کوهستان پادشاه است. در اواخر سده‌های میانه آن سرزمین را غرجستان می‌گفتند و در بیان جنگ‌های مغول نیز به همین یاد شده‌است.[۳] اهالی ولایت غرجستان را غَرجستانی می‌گفتند که این عنوان را برای سکنه‌های کوهستانی به کار می‌بردند.[۴]

ابن حوقل جغرافیدان مسلمان قرن چهارم هجری قمری طی مشاهداتش از بامیان درباره غرج‌الشار می نویسد: غرج‌الشار دو شهر دارد یکی بشین و دیگری شورمین، وسعت هر دو شهر به یک اندازه است و دارای آبها و باغ هاست. سلطان که این سرزمین به وی منسوب است و به لقب شار یاد می‌شود در قریه بلیکان مقیم است.[۵]

غرجستان در اشعار فارسیویرایش

سپهبد سپه شاه شرق ابومنصور

فراتکین دوانی امیر غرجستان

فرخی

ترا آنجا غلامانند چون خوارزمشاه ای شه

دگر چون میرطوس و زآن گذشتی میر غرجستان

فرخی

شه غرچگان بود بر سان شیر

کجا پشت پیل آوریدی به زیر

فردوسی

چغانی و ختلی و بلخی ردان

بخاری و از غرچگان موبدان

فردوسی

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "معنی غرجستان | لغت‌نامه دهخدا". Retrieved 2017-04-04.
  2. «معنی غرچگان | لغت‌نامه دهخدا». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۰۴.
  3. لسترنج (۱۳۶۷جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمهٔ محمود عرفان، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص. ص۴۴۲
  4. و. بارتولد (۱۳۷۲تذکره جغرافیای تاریخی ایران، تهران: توس، ص. ص۷۵
  5. ابن حوقل (١٣٦٣). صورة الارض:سفرنامه ابن حوقل. تهران: انتشارات امیر کبیر. ص. ۱۷۸.