باز کردن منو اصلی

هزارستان یا هزاره‌جات منطقه وسیع کوهستانی در ارتفاعات مرکزی افغانستان است[۱] که سکونت‌گاه تاریخی قوم هزاره می‌باشد. مرزهای آن، به‌طور تقریب، از حوزه بامیان به شمال، از سرچشمه رودخانه هلمند به جنوب، از فیروزکوه به غرب، و از گذرگاه سالنگ به شرق محصور می‌شود. در طول تاریخ مرزهای آن همواره در حال تغییر بوده و به‌طور تقریبی تعیین شده‌است.[۲] بر اساس تقسیمات کشوری کنونی افغانستان، هزارستان از ولایت‌های مرکزی بامیان، دایکندی، غور، و بخش‌های بزرگ غزنی، اروزگان، پروان، وردک، سرپل و… تشکیل شده‌است.[۳][۴][۵]

هزارستان
منطقه
کشورهاافغانستان
جمعیت
 • جمعیتح. ۷–۸ میلیون[نیازمند منبع]
جمعیت‌شناسی
 • قومیتمردمان هزاره
مناطقبامیان، دایکندی،بغلان، غور، و بخش‌های بزرگ غزنی، اروزگان، پروان، وردک، سرپل و…

اسامی گذشتهویرایش

در منابع تاریخی هزارستان یا هزاره‌جات به اسامی مختلفی یاد شده است. بلیومی می‌نویسد که در کتاب مقدس کشوری به نام عرساث نام برده شده است که با موطن هزارهای امروزی مطابقت دارد.[۶] این سرزمین از کابل و غزنه تا هرات و قندهار وسعت داشته است.[۶] ستاگیدا یکی از نام‌های تاریخی هزاره‌جات است که حدود ۲۵۰۰ سال قبل یاد می‌شده است.[۷] بطلمیوس هزاره‌جات را با نام پاروپامیزوس یاد کرده است.[۸] قسمت‌های جنوبی هزاره‌جات قبل از اسلام اراکوزیا نام برده می‌شد و پایتخت آن هزاله نام داشت.[۹] این سرزمین از حدود ارغنداب تا مالستان و جاغوری و تام دای پولاد وسعت داشت.[۹] زاول (زابل)، زاولستان (زابلستان) منطقه وسیعی بود که از تخارستان تا جنوب غزنی و تمام هزاره‌جات را تحت پوشش داشت. این نام جامع‌ترین نام برای هزاره‌جات بود و تا زمان امیر تیمور گورکانی به هزاره‌جات اطلاق می شد.[۹] هیوان تسانگ در سفر نامه خود اطراف و نواحی غزنی را به نام «تاوکپستوتو» یاد کرده است.[۹] غرب هزاره‌جات قبل‌ها به زمین داور یا بلد داور یاد می‌شد.[۹] در دوران اسلامی از شمال غرب هزاره‌جات از حدود دایزنگی تا ولایت بادغیس و تمامی ولایت غور به غرجستان یا غرستان که به معنی کوهستان در فارسی قدیم است یاد می‌شد. گاهی این نام را به سراسر هزاره‌جات اطلاق می‌کردند.[۹][۱۰][۱۱] مشهورترین نام هزاره‌جات در دوران اسلامی غور و غورستان بود که بعداً به سراسر هزاره‌جات گفته شد اما اکنون محدود به ولایت غور فعلی شده است. غور در لهجه هزارگی به معنی گودال، شکاف یا دره است. قبل از حمله عبدالرحمن‌خان به هزاره‌جات این سرزمین به نام هزارستان یاد میشد. کلنل چارلز ادوارد ییت، محمد حیات خان افغان و محمد عظیم بیک‌هزاره از هزارستان یاد کرده‌اند.[۹]

تاریخویرایش

هزارستان سکونت‌گاه و سرزمین تاریخی هزاره‌ها به‌شمار می‌رود. این منطقه پیش از اسلام منطقه بودایی بوده[۱۲] که امپراطوری‌های متفاوت نظیر یونانیان، ایرانیان، هندیان، کوشانی‌ها - یفتلی‌ها، غوریان، غزنویان، ایلخانان، تیموریان و گورکانیان در این منطقه حکمرانی کرده‌اند ویرانه‌های پایتخت باستانی پادشاهی بابر هنوز هم در یکاولنگ، ولایت بامیان موجود است. باستان‌شناسان مدارکی از امپراتوری یونانِ باختر و بوداییان در این منطقه کشف کرده‌اند.[۱۳] مایکل ویتزل (Michael Witzel) باستان‌شناس آلمانی معتقد است که هزارستان همان ایران‌ویج در اوستا است.[۱۴]براساس یافته‌های اخیر وی بیوار مناطق جاغوری و اروزگان که از مناطق جنوب هزارستان می‌باشند بخشی از پادشاهی زابلستان و بعد از آن قلب امپراتوری کوشانیان بوده‌اند.[۱۵]

مردم‌شناسیویرایش

نفوس هزارستان را اکثراً هزاره‌ها تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها، تاجیک‌ها، ازبک‌ها و سایر اقوام در این منطقه در اقلیت هستند.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «هزاره‌جات - ویکی اسحاق=fa.wikishia.net». دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۱۰.
  2. Encyclopædia Iranica | Articles
  3. «afghan/maps/afghanistan_ethnolinguistic_map_1997.jpg». http://www.indiana.edu/~afghan/maps/afghanistan_ethnolinguistic_map_1997.jpg. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک)
  4. Afghanistan ethnolinguistic map, Indiana, 1997.
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۰.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ مردم شناسی ایران. صص. ۸۱۱.
  7. غبار، میر غلام محمد. افغانستان در مسیر تاریخ. اول. صص. ۴۰.
  8. مردم شناسی ایران. صص. صفحه ۶۹.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ یزدانی، حسینعلی (۱۳۶۸). تاریخ هزاره‌ها. صص. صفحه ۱۳۸.
  10. تاریخ باستانی هزاره‌ها/ص202و206/نویسنده، عباس دلجو.
  11. Saleminejad, Hossein. "معنی غرجستان | لغت‌نامه دهخدا". Retrieved 2017-04-05.
  12. Gandhara, Buddhism, About.
  13. Gandhara, Buddhism, About.
  14. Witzel, Michael, Aryan Home (PDF), Harvard.
  15. HISTORY OF THE WORLD FROM THE EARLIEST PERIOD TO THE PRESENT TIME By EVERT A. DUYCKINCK