مامایی (به انگلیسی: Midwifery) رشته‌ای از گروه «علوم پزشکی و بهداشت» است و به بارداری و زایمان و مشاوره می‌پردازد. مامایی یکی از پر طرفدارترین رشته‌های دنیا بخصوص برای بانوان است و اولین رشته دارای مجوز مطب در مقطع لیسانس و حق تجویز دارو، آزمایش و سونوگرافی (در حوزه کاری مامایی) است و این رشته در مقطع کارشناسی ارشد دارای ۵ گرایش مختلف: مامایی در پزشکی قانونی، بهداشت مادر و کودک، بهداشت باروری، آموزش مامایی و مامایی در بلایا و سوانح بوده و رشته مشاوره در مامایی نیز از رشته‌های ایجاد شده در سال‌های اخیر برای رفع نیازهای مشاوره ای زنان می‌باشد. در حال حاضر دو رشته دکترای تخصصی مامایی و بهداشت باروری در مقطع PhD وجود دارد و خدمات زنان باردار کم خطر توسط بخش مامایی صورت می‌گیرد.[۱] هدف از علم مامایی سلامت مادر و نوزاد است. در گذشته نه چندان دور اطلاعات دربارهٔ سلامت جنین منحصر به شنیدن صدای قلب جنین و رشد ظاهری رحم بود. هرچند این دو علایم به نوبه خود دارای اهمیت ویژه‌ای است ولیکن بسیار محدود و ناکافی بود در حالی که با پیشرفت فناوری و کاربرد آن در رشته مامایی اطلاعات را دربارهٔ حیات جنین تا بدان جا رسانده که قادر هستیم لحظه به لحظه خطرات احتمالی که ممکن است زندگی جنین را در داخل رحم به مخاطره بیندازد شناسایی نموده و در صورت لزوم در صدد رفع آن برآییم به طوری که در حال حاضر جنین به مثابه بیمار دوم محسوب می‌شود.[۲] مامایی شامل مباحثی از جمله بارداری و زایمان و بیماری‌های زنان، جنین‌شناسی، نوزادان و مراقبت‌های مربوطه، بهداشت، تغذیه مادر و کودک و تنظیم خانواده و ژنتیک ، فارماکولوژی، آناتومی ، بیماری‌های داخلی و جراحی و غیره می‌باشد.[۳]

Australian Clinical Midwifery Facilitator Florence West teaches training midwives at the Pacific Adventist University PAU, outskirts of Port Moresby, PNG.
دو ماما در دوره آموزش

ماماویرایش

در گذشته به زنی گفته می‌شد که به صورت تجربی، در کار زایمان زنان استاد بود و به آنان در زائیدن طفلشان کمک می‌کرد و گاهی در سایر امور مربوط به بیماری‌های زنان مانند سقط جنین و نازایی نیز مداخله می‌کردند. تا پیش از فراگیر شدن پزشکی نوین و ظهور ماماها در ایران و تا اوایل دوره پهلوی اول، تقریباً تمامی امور مربوط به زایمان را برعهده داشتند. در برخی از شهرهای ایران از جمله در تهران، ماماهای یهودی بر ماماهای مسلمان برتری داشتند.[۴]

در گذشته در بخش‌هایی از خاورمیانه کسانی که به این شغل مشغول بودند، عمل ختنه دختران را نیز انجام می‌دادند.[۵] همچنین پیش از این که ماما مشغول به کار شود به او غذای مقوی می‌دادند تا او بتواند با توان کافی بچه را بزایاند.[۶] در گذشته ماماها وقتی به دلیل نوع استخوان بندی مادر و هر علت دیگر، مطمئن می‌شدند که نمی‌توانند کودک را به دنیا بیاورند و می‌پنداشتند مادر و فرزند خواهند مرد، با اجازه ولی زن، برای زنده ماندن کودک شکم مادر را می‌دریدند تا کودک زنده متولد گردد.[۷]

دوره حملویرایش

در گذشته ماما ها از چهارماهگی باید به زن حامله رسیدگی می‌کرد

زمان زایمانویرایش

در گذشته ،پیش از زایمان، ماما با استفاده از روغن بادام شکم زن زائو را چرب نموده و برای زیاد شدن درد وی، گل بومادران را جوشانده و به وی می‌نوشاند. داخل سینی یا مجمعه یا سفره چرمینی خاکستر الک کرده می‌ریخت و روی آن پارچه‌ای می‌انداخت. (برای جلوگیری از نشت خونابه) در اطراف مجمعه چند خشت می‌نهاد تا پای زائو را بر آن نهند. گاه یک تنگ روحی یا قلیان به زائو داده می‌شد تا در آن بدمد.[۸]

منابعویرایش

  1. نشریه الکترونیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز http://ejournal.sums.ac.ir/32/khandani/mama.html/
  2. گاری کانینگهام پل مکدونالد نورمان گان (۱۳۶۹آبستنی و زایمان ویلیامز، ترجمهٔ میترا آرام، انتشارات چهر
  3. نکته برای مامایی http://www.mamai.ir/
  4. محمود کتیرایی، از خشت تا خشت، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، ص. ۲۳
  5. عایشه بعد از پیغمبر نوشته کورت فریشلر انتشارات امیرکبیر ۱۳۴۳ صفحه یک.
  6. عایشه بعد از پیغمبر نوشته کورت فریشلر انتشارات امیرکبیر ۱۳۴۳بخش زن زیبا و جوان ابوبکر در آستانه مرگ و زایمان صفحهٔ ۴.
  7. عایشه بعد از پیغمبر نوشته کورت فریشلر انتشارات امیرکبیر ۱۳۴۳بخش زن زیبا و جوان ابوبکر در آستانه مرگ و زایمان صفحهٔ ۵.
  8. محمود کتیرایی، از خشت تا خشت، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، ص. ۲۴ و ۲۵