بادام
Prunus dulcis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-250.jpg
1897 illustration[۱]
Ametllesjuliol.jpg
Almond tree with ripening fruit. مایورکا، Spain
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: گل‌سرخ‌سانان
تیره: گلسرخیان
سرده: پرونوس
زیرسرده: Amygdalus
گونه: P. dulcis
نام علمی
Prunus dulcis
(فیلیپ میلر) D. A. Webb
مترادف‌ها[۲]

بادام، ارژن (Prunus dulcis, مترادف (زیست‌شناسی) Prunus amygdalus) نوعی میوه است، که درخت آن بومی نواحی خاورمیانه و جنوب آسیا می‌باشد. در اصل بادام جزو مغزهای حقیقی به حساب نمی‌آید، بلکه از انواع شفت هاست که دارای یک پوسته بیرونی و یک پوشش درونی سخت است که دانه (مغز) در درون آن قرار می‌گیرد. ارتفاع درخت بادام ۴ تا ۱۰ متر است و قطر آن نیز می‌تواند به بیش از ۳۰ سانتیمتر برسد. بزرگترین کشورهای تولیدکننده بادام در دنیا ایالات متحده آمریکا و اسپانیا هستند. ایران با تولید ۶٪ در رتبه پنجم تولیدکنندگان این میوه قرار دارد. ۴۹٪ دانه بادام را روغن تشکیل می‌دهد که ۶۲٪ آن اولئیک اسید غیر اشباع، ۲۴٪ لینولئیک اسید غیراشباع، و ۶٪ آن پالمیتیک اسید اشباع است. مقدار انرژی موجود در هر ۱۰۰ گرم مغز بادام، ۵۷۶ کیلوکالری است. کاشتن درخت بادام در باغچه خانه راحت است. می‌توانید آن را در فصل زمستان بکارید تا بهار جوانه بزند. مراقب باشد که گیاه‌تان باید نور خورشید ببیند و در فصل تابستان هفته‌ای یک بار آبیاری شود بهترین نوع این محصول در شهرستان تسوج از آذربایجان شرقی یافت می‌شود.[۳]

محتویات

ریشهٔ واژهویرایش

واژهٔ بادام ریشهٔ ایرانی دارد و از فارسی به زبان‌های ترکی، عربی، هندی و اردو راه یافته‌است.[۴]

شکوفه بادامویرایش

 
شکوفه بادام

منطقه تولید عمده بادام، کالیفرنیا در آمریکا است، بین فوریه و مارس، شکوفه‌هایی که شباهت زیادی به شکوفهٔ گیلاس دارند، شکوفا می‌شوند. نوع آب و هوا در این زمان، میزان تولید بادام در آن سال را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. از وضعیت گل اطلاعات بسیار مهمی در مورد برداشت محصول در آن سال به دست می‌آید؛ بنابراین، هر مرحله از وضعیت گل نام بخصوصی دارد:

  1. تراشه سبز، به جوانه‌های سبز بادام گفته می‌شود. این مرحله قبل از بوجود آمدن جوانهٔ صورتی است.
  2. جوانه صورتی، جوانه به رنگ صورتی دیده می‌شود.
  3. پاپ کورن، جوانه مانند پاپ کورن متورم شده ولی هنوز باز نشده‌است.
  4. شکوفه، شکوفایی کامل
  5. پتال فول، ریزش گلبرگ
  6. ژاکت، گلبرگ‌ها ریخته است و تنها کاسه گل باقی‌مانده‌است.
  7. خارج از ژاکت، کاسه گل جای خود را به میوه داده‌است.[۵]

نگارخانهویرایش

بادام کوهیویرایش

بادام کوهی، نام درختچه سبز رنگی است با برگ‌های باریک و کوچک که در اقلیم نیمه خشک ایران می‌روید. بادام کوهی از خانواده گل سرخیان می‌باشد. ارتفاع متوسط گیاه بین ۲٫۵ تا ۳ متر و قطر تاج پوشش آن نیز به ۲ تا ۲٫۵ متر بالغ می‌گردد. گل‌های سفیدرنگ بادام معمولاً قبل از ظهور برگ‌ها در اوایل فروردین‌ماه ظاهر می‌شوند. دانه این گیاه که پس از فراوری (شیرین کردن) مصرف خوراکی دارد معمولاً از اوایل خرداد تا اواخر این ماه برداشت می‌شود.

زیستگاه بادام کوهیویرایش

بادام کوهی در خاک‌های عمیق تا نیمه‌عمیق، سنگ‌ریزه‌دار و بر روی تشکیلات آهکی – سیلیسی در شیب‌های ملایم کوهستان‌ها می‌روید. بومی ایران و منطقهٔ خاورمیانه، گستردگی در مناطق جنوبی، مرکزی و شمال شرق ایران، در کوه‌های آهکی- سنگلاخی است. دامنه‌های ارتفاعی رویش‌گاه بادام کوهی بین ۸۰۰ تا ۲۷۰۰ متر از سطح دریا، در خطوط هم باران ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر قرار گرفته‌اند.

موقعیت جغرافیاییویرایش

این گیاه در مناطق کوهستانی در استان‌های فارس، کرمان خوزستان، سیستان و بلوچستان، یزد، اراک، کردستان، بختیاری، تهران، میانه و لرستان و در انواع مختلف خاک رشد می‌کند.

سایر مواردویرایش

  • ارجنک - یا بادام زاگرسی و بادام اراکی، گونه‌ای بادام که پراکنش آن منحصر به زاگرس جنوبی در ایران است.
  • ارژن - یا بادام کوهی، گونه‌ای از بادام که بطور گسترده در ایران و ترکمنستان می‌روید.
  • تنگرس - یا بادام خارآلود یا تِنْگِس، گونه‌ای بادام که تنها در زاگرس جنوبی در ایران می‌روید.
  • بادام گنوئی - یا ارچن، گونه‌ای از بادام که منحصر به استان‌های جنوبی و جنوب‌شرقی ایران است.
  • بادام شرقی - گونه‌ای از بادام وحشی که بومی غرب ایران و شمال عراق است.

بادام تلخویرایش

بادام تلخ نیز مانند دانه‌های هلو، زردآلو، آلو، سیب، به و گیلاس از آمیگدالین تشکیل یافته است که می‌تواند در بدن تبدیل به سیانید شود. در تمام دنیا دو نوع بادام وجود دارد: بادام شیرین و بادام تلخ. بادام تلخ باید به منظور از بین رفتن مواد شیمیایی سمی موجود در آن حرارت داده شود و یا پاستوریزه شود. بادام سرشار از پروتئین، ویتامین E، کلسیم، منیزیم، پتاسیم و آهن است که برای بدن مفید می‌باشد؛ اما مصرف بادام تلخ به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

ارزش غذاییویرایش

Almonds
مواد مغذی در هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی ۲٬۴۰۸ کیلوژول (۵۷۶ کیلوکالری)
کربوهیدرات‌ها ۲۱٫۶۹ g
نشاسته ۰٫۷۴ g
قندها ۳٫۸۹ g
لاکتوز ۰٫۰۰ g
فیبر ۱۲٫۲ g
چربی ۴۹٫۴۲ g
چربی اشباع ۳٫۷۳۱ g
چربی تک‌اشباع‌نشده ۳۰٫۸۸۹ g
چربی چنداشباع‌نشده ۱۲٫۰۷۰ g
پروتئین ۲۱٫۲۲ g
تریپتوفان ۰٫۲۱۴ g
ترونین ۰٫۵۹۸ g
ایزولئوسین ۰٫۷۰۲ g
لئوسین ۱٫۴۸۸ g
لیسین ۰٫۵۸۰ g
متیونین ۰٫۱۵۱ g
سیستین ۰٫۱۸۹ g
پنیلالانین ۱٫۱۲۰ g
تیروزین ۰٫۴۵۲ g
والین ۰٫۸۱۷ g
آرژینین ۲٫۴۴۶ g
هیستیدین ۰٫۵۵۷ g
آلانین ۱٫۰۲۷ g
اسپارتیک اسید ۲٫۹۱۱ g
گلوتامیک اسید ۶٫۸۱۰ g
گلیسین ۱٫۴۶۹ g
پرولین ۱٫۰۳۲ g
سرین ۰٫۹۴۸ g
آب ۴٫۷۰ g
ویتامین آ ۱ IU
- بتاکاروتن ۱ میکروگرم (۰٪)
- لوتئین و زآکسانتین ۱ μg
تیامین (ویتامین ب۱) ۰٫۲۱۱ میلی‌گرم (۱۶٪)
ریبوفلاوین (ویتامین ب۲) ۱٫۰۱۴ میلی‌گرم (۶۸٪)
نیاسین (ویتامین ب۳) ۳٫۳۸۵ میلی‌گرم (۲۳٪)
پانتوتنیک اسید (ویتامین ب۵) ۰٫۴۶۹ میلی‌گرم (۹٪)
ویتامین ب۶ ۰٫۱۴۳ میلی‌گرم (۱۱٪)
اسید فولیک (ویتامین ب۹) ۵۰ میکروگرم (۱۳٪)
ویتامین E ۲۶٫۲ میلی‌گرم (۱۷۵٪)
ویتامین K ۰٫۰ میکروگرم (۰٪)
کلسیم ۲۶۴ میلی‌گرم (۲۶٪)
آهن ۳٫۷۲ میلی‌گرم (۳۰٪)
منیزیم ۲۶۸ میلی‌گرم (۷۲٪)
منگنز ۲٫۲۸۵ میلی‌گرم (۱۱۴٪)
فسفر ۴۸۴ میلی‌گرم (۶۹٪)
پتاسیم ۷۰۵ میلی‌گرم (۱۵٪)
سدیم ۱ میلی‌گرم (۰٪)
روی ۳٫۰۸ میلی‌گرم (۳۱٪)
Link to USDA Database entry
درصدها نسبی‌اند
منبع: پایگاه اطلاعاتی مواد غذایی آمریکا

مغز بادام تلخ به مقدار کم حاوی سیانور دو پتاس و اسید سیاندریک است که اگر فردی به مقدار زیاد آن را مصرف کند، مسموم می‌شود. مصرف پنج تا ده عدد مغز بادام تلخ در کودکان می‌تواند مسمومیت شدید به همراه داشته باشد، در بزرگسالان این تعداد به ۵۰ عدد می‌رسد.[۶]

منابعویرایش

پانویسویرایش

  1. illustration from Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, 1897
  2. The Plant List, Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb
  3. «پرورش بادام». پارسه گرد. ۲۰۱۳-۰۵-۱۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. 
  4. «فواید بادام». هروی دنتال، ۲۱ دسامبر ۲۰۱۶. 
  5. [http://www.ezaki-glico.com/almond/flower/ «アーモンドのおはなし アーモンドの花»] ‎(ja)‎. 江崎グリコ株式会社. بازبینی‌شده در 21 March 2014. 
  6. «ده ماده غذایی که می‌توانند کشنده باشند». DW.COM. ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. 

پیوند به بیرونویرایش