باز کردن منو اصلی
بادام
Prunus dulcis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-250.jpg
1897 illustration[۱]
Ametllesjuliol.jpg
Almond tree with ripening fruit. مایورکا، Spain
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاه
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: گل‌سرخ‌سانان
تیره: گلسرخیان
سرده: پرونوس
زیرسرده: Amygdalus
Species: P. dulcis
نام علمی
Prunus dulcis
مترادف[۲]

بادام (Prunus dulcis, مترادف (زیست‌شناسی) Prunus amygdalus) نوعی میوه است، که درخت آن بومی ایران و کشورهای اطراف[۳][۴][۵] و آسیای مرکزی[۶] است، اما در مناطق بسیاری کشت می‌شود. در اصل بادام جزو مغزهای حقیقی به حساب نمی‌آید، بلکه از انواع شفت هاست که دارای یک پوسته بیرونی و یک پوشش درونی سخت است که دانه (مغز) در درون آن قرار می‌گیرد. ارتفاع درخت بادام ۴ تا ۱۰ متر است و قطر آن نیز می‌تواند به بیش از ۳۰ سانتیمتر برسد. نوع خودروی آن را که هسته‌های کوچک دارد اَرْژَن می‌نامند.[۷]

بزرگترین کشورهای تولیدکننده بادام در دنیا ایالات متحده آمریکا و اسپانیا هستند. ایران با تولید ۶٪ در رتبه پنجم تولیدکنندگان این میوه قرار دارد. ۴۹٪ دانه بادام را روغن تشکیل می‌دهد که ۶۲٪ آن اولئیک اسید غیر اشباع، ۲۴٪ لینولئیک اسید غیراشباع، و ۶٪ آن پالمیتیک اسید اشباع است. مقدار انرژی موجود در هر ۱۰۰ گرم مغز بادام، ۵۷۶ کیلوکالری است. بزرگترین بادامستان های دیم در ایران، در کوهسرخ و سرولایت خراسان رضوی قرار دارد.[۸]

ریشهٔ واژهویرایش

واژهٔ بادام ریشهٔ ایرانی دارد و از فارسی به زبان‌های ترکی، عربی، هندی و اردو راه یافته‌است.[۹]

شکوفه بادامویرایش

 
شکوفه بادام

منطقه تولید عمده بادام، کالیفرنیا در آمریکا است، بین فوریه و مارس، شکوفه‌هایی که شباهت زیادی به شکوفهٔ گیلاس دارند، شکوفا می‌شوند. نوع آب و هوا در این زمان، میزان تولید بادام در آن سال را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. از وضعیت گل اطلاعات بسیار مهمی در مورد برداشت محصول در آن سال به دست می‌آید؛ بنابراین، هر مرحله از وضعیت گل نام بخصوصی دارد:

  1. تراشه سبز، به جوانه‌های سبز بادام گفته می‌شود. این مرحله قبل از بوجود آمدن جوانهٔ صورتی است.
  2. جوانه صورتی، جوانه به رنگ صورتی دیده می‌شود.
  3. پاپ کورن، جوانه مانند پاپ کورن متورم شده ولی هنوز باز نشده‌است.
  4. شکوفه، شکوفایی کامل
  5. پتال فول، ریزش گلبرگ
  6. ژاکت، گلبرگ‌ها ریخته‌است و تنها کاسه گل باقی‌مانده‌است.
  7. خارج از ژاکت، کاسه گل جای خود را به میوه داده‌است.[۱۰]

تولیدویرایش

 
مقایسه روند تولید سالانه بادام در ایران با آمریکا و سایر تولیدکنندگان اصلی این محصول- نمودار نشان می‌دهد که روند تولید بادام در آمریکا از ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۷ به میزان ۲۰۰٪ افزایش داشته در حالیکه تولید بادام در ایران در طی این مدت تغییر محسوسی نداشته‌است.[۱۱]

در سال ۲۰۱۷ تولید جهانی بادام برابر ۲٫۲ میلیون تن بوده‌است که ۴۶٪ از این مقدار متعلق به امریکاست.[۱۲] سایر کشورهای اصلی تولیدکننده شامل اسپانیا، ایران و مراکش مجموعاً ۲۲٪ از تولید جهانی این محصول را به خود اختصاص داده‌اند.

تولیدبادام باپوست در سال ۲۰۱۷
کشور tonnes
۱٬۰۲۹٬۶۵۵
۲۵۵٬۵۰۳
۱۱۶٬۹۲۳
۱۱۱٬۸۴۵
۹۰٬۰۰۰
۷۹٬۵۹۹
جهان
۲٬۲۳۹٬۶۹۷
Source: FAOSTAT of the United Nations[۱۳]

بادام کوهیویرایش

بادام کوهی، نام درختچه سبز رنگی است با برگ‌های باریک و کوچک که در اقلیم نیمه خشک ایران می‌روید. بادام کوهی از خانواده گل سرخیان می‌باشد. ارتفاع متوسط گیاه بین ۲٫۵ تا ۳ متر و قطر تاج پوشش آن نیز به ۲ تا ۲٫۵ متر بالغ می‌گردد. گل‌های سفیدرنگ بادام معمولاً قبل از ظهور برگ‌ها در اوایل فروردین‌ماه ظاهر می‌شوند. دانه این گیاه که پس از فراوری (شیرین کردن) مصرف خوراکی دارد معمولاً از اوایل خرداد تا اواخر این ماه برداشت می‌شود.

زیستگاه بادام کوهیویرایش

بادام کوهی در خاک‌های عمیق تا نیمه‌عمیق، سنگ‌ریزه‌دار و بر روی تشکیلات آهکی – سیلیسی در شیب‌های ملایم کوهستان‌ها می‌روید. بومی ایران و منطقهٔ خاورمیانه، گستردگی در مناطق جنوبی، مرکزی و شمال شرق ایران، در کوه‌های آهکی- سنگلاخی است. دامنه‌های ارتفاعی رویش‌گاه بادام کوهی بین ۲۰۰تا ۲۷۰۰ متر از سطح دریا، در خطوط هم باران ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر قرار گرفته‌اند.

موقعیت جغرافیاییویرایش

این گیاه، در مناطق کوهستانی در استان‌های خراسان (کوهسرخ) فارس، کرمان خوزستان، سیستان و بلوچستان، یزد، اراک، کردستان، بختیاری، تهران، میانه و لرستان و در انواع مختلف خاک رشد می‌کند.

سایر مواردویرایش

  • ارجنک - یا بادام زاگرسی و بادام اراکی، گونه‌ای بادام که پراکنش آن منحصر به زاگرس جنوبی در ایران است.
  • ارژن - یا بادام کوهی، گونه‌ای از بادام که به‌طور گسترده در ایران و ترکمنستان می‌روید.
  • تنگرس - یا بادام خاردار یا تِنْگِس، گونه‌ای بادام که تنها در زاگرس جنوبی در ایران می‌روید.
  • بادام گنوئی - یا ارچن، گونه‌ای از بادام که منحصر به استان‌های جنوبی و جنوب‌شرقی ایران است.
  • بادام شرقی - گونه‌ای از بادام وحشی که بومی غرب ایران و شمال عراق است.

بادام تلخویرایش

بادام تلخ نیز مانند دانه‌های هلو، زردآلو، آلو، سیب، به و گیلاس از آمیگدالین تشکیل یافته‌است که می‌تواند در بدن تبدیل به سیانید شود. در تمام دنیا دو نوع بادام وجود دارد: بادام شیرین و بادام تلخ. بادام تلخ باید به منظور از بین رفتن مواد شیمیایی سمی موجود در آن حرارت داده شود یا پاستوریزه شود. بادام سرشار از پروتئین، ویتامین E، کلسیم، منیزیم، پتاسیم و آهن است که برای بدن مفید می‌باشد؛ اما مصرف بادام تلخ به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.


ارزش غذاییویرایش

Almonds
مواد مغذی در هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی ۲٬۴۰۸ کیلوژول (۵۷۶ کیلوکالری)
کربوهیدرات‌ها ۲۱٫۶۹ g
نشاسته ۰٫۷۴ g
قندها ۳٫۸۹ g
لاکتوز ۰٫۰۰ g
فیبر ۱۲٫۲ g
چربی ۴۹٫۴۲ g
چربی اشباع ۳٫۷۳۱ g
چربی تک‌اشباع‌نشده ۳۰٫۸۸۹ g
چربی چنداشباع‌نشده ۱۲٫۰۷۰ g
پروتئین ۲۱٫۲۲ g
تریپتوفان ۰٫۲۱۴ g
ترونین ۰٫۵۹۸ g
ایزولئوسین ۰٫۷۰۲ g
لئوسین ۱٫۴۸۸ g
لیسین ۰٫۵۸۰ g
متیونین ۰٫۱۵۱ g
سیستین ۰٫۱۸۹ g
پنیلالانین ۱٫۱۲۰ g
تیروزین ۰٫۴۵۲ g
والین ۰٫۸۱۷ g
آرژینین ۲٫۴۴۶ g
هیستیدین ۰٫۵۵۷ g
آلانین ۱٫۰۲۷ g
اسپارتیک اسید ۲٫۹۱۱ g
گلوتامیک اسید ۶٫۸۱۰ g
گلیسین ۱٫۴۶۹ g
پرولین ۱٫۰۳۲ g
سرین ۰٫۹۴۸ g
آب ۴٫۷۰ g
ویتامین آ ۱ IU
- بتاکاروتن ۱ میکروگرم (۰٪)
- لوتئین و زآکسانتین ۱ μg
ویتامین ب۱ (تیامین) ۰٫۲۱۱ میلی‌گرم (۱۶٪)
ویتامین ب۲ (ریبوفلاوین) ۱٫۰۱۴ میلی‌گرم (۶۸٪)
ویتامین ب۳ (نیاسین) ۳٫۳۸۵ میلی‌گرم (۲۳٪)
پانتوتنیک اسید (ویتامین ب۵) ۰٫۴۶۹ میلی‌گرم (۹٪)
ویتامین ب۶ ۰٫۱۴۳ میلی‌گرم (۱۱٪)
اسید فولیک (ویتامین ب۹) ۵۰ میکروگرم (۱۳٪)
ویتامین E ۲۶٫۲ میلی‌گرم (۱۷۵٪)
ویتامین K ۰٫۰ میکروگرم (۰٪)
کلسیم ۲۶۴ میلی‌گرم (۲۶٪)
آهن ۳٫۷۲ میلی‌گرم (۳۰٪)
منیزیم ۲۶۸ میلی‌گرم (۷۲٪)
منگنز ۲٫۲۸۵ میلی‌گرم (۱۱۴٪)
فسفر ۴۸۴ میلی‌گرم (۶۹٪)
پتاسیم ۷۰۵ میلی‌گرم (۱۵٪)
سدیم ۱ میلی‌گرم (۰٪)
روی ۳٫۰۸ میلی‌گرم (۳۱٪)
Link to USDA Database entry
درصدها نسبی‌اند
منبع: پایگاه اطلاعاتی مواد غذایی آمریکا

مغز بادام تلخ به مقدار کم حاوی سیانور دو پتاس و اسید سیاندریک و ویتامین D است که اگر فردی به مقدار زیاد آن را مصرف کند، مسموم می‌شود. مصرف پنج تا ده عدد مغز بادام تلخ در کودکان می‌تواند مسمومیت شدید به همراه داشته باشد، در بزرگسالان این تعداد به ۵۰ عدد می‌رسد.[۱۴]

بادام به عنوان منبع خوبی برای دریافت پروتئین در بین غذاهای سالم توسط وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا توصیه شده است. [۱۵] در سال 2016 یک بررسی بالینی نشان داد که مصرف منظم بادام باعث می شود سطح کلسترول LDL خون و همچنین خطر ابتلا به بیماری های قلبی کاهش یابد.[۱۶][۱۷]

منابعویرایش

  • بیابان‌ها و کویرهای ایران
  • دانشجویان کارشناسی رشته تولید و بهره‌برداری از گیاهان داروئی و معطر مؤسسه آموزش عالی مهرگان؛ محلات (۱۳۸۷). «بادام کوهی». دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۴.

نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

  1. illustration from Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, 1897
  2. The Plant List, Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb
  3. "BĀDĀM – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. Retrieved 2019-05-25. The Amygdalus communis (or Prunus amygdalus), though undoubtedly native to the Iranian land-mass, is seldom found in natural stands there today.
  4. "Prunus amygdalus Batsch". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2019-04-01.
  5. Introduction to Fruit Crops (Published Online), Mark Rieger, 2006
  6. "Prunus amygdalus Batsch". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2019-04-01.
  7. «بادام - دیکشنری آنلاین آبادیس» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). Abadis Dictionary. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۳۰.[پیوند مرده]
  8. «پرورش بادام». پارسه گرد. ۲۰۱۳-۰۵-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۰۴.
  9. «فواید بادام». هروی دنتال. ۲۱ دسامبر ۲۰۱۶.
  10. "アーモンドのおはなし アーモンドの花" (به ژاپنی). 江崎グリコ株式会社. Archived from the original on 22 March 2014. Retrieved 21 March 2014. line feed character in |عنوان= at position 11 (help)
  11. «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۳۰.
  12. "Almonds (in shells) production in 2017, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT). 2018. Retrieved 18 January 2018.
  13. "Almonds (in shells) production in 2017, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT). 2018. Retrieved 18 January 2018.
  14. «ده ماده غذایی که می‌توانند کشنده باشند». DW.COM. ۲۰۱۵-۰۹-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۹-۰۴.
  15. «Nutrients and health benefits | ChooseMyPlate». www.choosemyplate.gov. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۱-۰۲.
  16. Musa-Veloso, Kathy; Paulionis, Lina; Poon, Theresa; Lee, Han Youl (2016-08-16). "The effects of almond consumption on fasting blood lipid levels: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials". Journal of Nutritional Science. 5. doi:10.1017/jns.2016.19. ISSN 2048-6790. PMC 5048189. PMID 27752301.
  17. Boston، 677 Huntington Avenue؛ Ma 02115 +1495‑1000 (۲۰۱۸-۰۵-۳۰). «Almonds». The Nutrition Source (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۱-۰۲.

پیوند به بیرونویرایش