مهدی بیانی

مهدی بیانی (زاده ۱۲۸۵ در همدان - درگذشته ١٧ بهمن ۱۳۴۶ در تهران) بنیانگذار کتابخانه ملی ایران، کارشناس نسخه‌های خطی فارسی، نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران بود.[۱][۲][۳][۴][۵]

مهدی بیانی
مهدی بیانی.jpg
زادروز۱۲۸۵ (خورشیدی)
همدان، ایران
ملیتایرانی
تحصیلاتدکترای زبان و ادبیات فارسی
محل تحصیلدانشگاه تهران
پیشهاستاد دانشگاه تهران، بنیان‌گذار و نخستین رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران




زندگیویرایش

مهدی بیانی در ۱۲۸۵ در همدان متولّد شد. پدرش، میرزا محمدخان مستوفی فراهانی، از خاندان دبیران و مستوفیان فراهان و نیای مادریش میرزا سلیمان بیان السلطنه فراهانی، رئیس بیوتات سلطنتی و صاحبِ رساله قواعد دفاتر و حساب بود.[۶] در دو سالگی او پدرش درگذشت و مادرش با او و دیگر فرزندان به تهران آمد.[۷] او در مدارس ابتدایی اقدسیّه و اشرف به تحصیلات مقدماتی و فراگیری خوشنویسی پرداخت و پس از اتمام دوره متوسطه در دارالفنون، دوره لیسانس علوم ادبی و فلسفی را در دانشسرای عالی (دارالمعلمین عالی سابق) به پایان برد و در ۱۳۲۴ ش به اخذ دکتری در زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران نایل گشت.[۷][۸][۹]

بیانی پس از گذراندن دوره تعلیمات دانشکده افسری و خدمت وظیفه، در ۱۳۱۲ ش همزمان با کار در کتابخانه دانشسرای عالی، تدریس زبان و ادبیات فارسی را آغاز کرد و در ۱۳۱۳ ش به مدیریت کتابخانه عمومی معارف منصوب گردید.[۷] او در این مقام به گردآوری کتاب‌ها از کتابخانه سلطنتی و کتابخانه معارف برای بنیانگذاری «کتابخانه ملی ایران» پرداخت و پس از تأسیس این کتابخانه در ۱۳۱۶، ریاست آنجا را به عهده گرفت.

در ۱۳۱۹ش، به مدت یک سال از طرف وزارت آموزش و پرورش (وزارت فرهنگ سابق) به ریاست فرهنگ اصفهان اعزام شد و پس از بازگشت و انجام دادن مأموریت آموزشی یکساله در وزارت پیشه و هنر وقت، بار دیگر به ریاست کتابخانه ملی منصوب شد. در ۱۳۳۵ش، ریاست کتابخانه سلطنتی را عهده‌دار شد و این سمت را همراه با استادی دانشگاه تهران و تدریس «تاریخ تکامل خطوط اسلامی» و «کتابشناسی نسخه‌های خطی» تا پایان عمر به عهده داشت[۷]

او همچنین انجمنی برای حمایت و معرفی خوشنویسان و هنر خوشنویسی با نام «انجمن حمایت خط و خطاطان» تأسیس کرد. وی به سبب تبحّر در شناخت خطوط و نسخه‌ها به عنوان کارشناس نسخه‌های خطی و چاپی، با کتابخانه‌های ملی، مجلس شورای ملی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران همکاری می‌کرد.[۱۰] او خود خطی خوش داشت[۱۱][۱۲][۱۳] و به ویژه در نستعلیق قوی و ماهر بود. او را از شاگردان میرزا حسین‌خان مستوفی معروف به کاتب‌الخاقان ذکر کرده‌اند.[۱۴] کتاب «احوال و آثار خوشنویسان» که او در ۴ جلد منتشر کرد از آثار پژوهشی ارزشمند در زمینه زندگی‌نامه و معرفی خوشنویسان ایران است که تاکنون ارزش خود را حفظ کرده‌است.

بیانی از بنیانگذاران انجمن فرهنگی ایران و شوروی و عضو آن بود و نزدیک به ۲۵ سال در راه گسترش و استواری پیوندهای دوستی و فرهنگی دو کشور همسایه تلاش کرد.[۱۵] مأموریتهای فرهنگی بسیاری به کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکا داشت. وی در هفدهم بهمن ۱۳۴۶ بر اثر سرطان درگذشت.[۷]

آثارویرایش

آثار او عبارت است از:[۷][۱۶]

 
نمونه آخرین خوشنویسی دکتر مهدی بیانی

همچنین مقالات ادبی و هنری و تاریخی متعددی از او در مجلات داخلی و خارجی نشر یافته‌است[۱۷]

پانویسویرایش

  1. «مهدی بیانی، دانشنامۀ جهان اسلام». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۹.
  2. ««پنجاه سال با دکتر مهدی بیانی» منتشر شد». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۸-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۵.
  3. 2520 (۲۰۲۰-۰۲-۰۶). «مهدی بیانی؛ پژوهشگر و ادیب معاصر و بنیانگذار کتابخانه ملی». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۵.
  4. «مردی که کتابخانه ملی را به‌جا گذاشت و رفت». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۲-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۵.
  5. Behnegarsoft.com (۲۰۲۰-۰۸-۰۵). «کتاب «پنجاه سال با دکتر مهدی بیانی» درانتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران | ایبنا». خبرگزاری کتاب ايران (IBNA). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۵.
  6. بیانی، ج ۲، مقدمة محبوبی اردکانی، ص ۳
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
  8. بیانی، ج ۳، مقدمة محبوبی اردکانی
  9. ایرانیکا، ذیل «بیانی»
  10. بیانی، ج ۳، مقدمة محبوبی اردکانی، ص چهار
  11. افشار، ص ۱۱۵
  12. بیانی، ج ۴
  13. پیشگفتار دانش‌پژوه، ص ۳۵
  14. قلیچ‌خانی، حمیدرضا. فهرست خوشنویسان دوران قاجار تا معاصر
  15. پیام نوین، ص ۲۱
  16. افشار، ص ۱۱۶–۱۱۷
  17. افشار، ص ۱۱۷

منابعویرایش

  • ایرج افشار، «وفات دکتر مهدی بیانی»، راهنمای کتاب، سال ۱۱، ش ۱و۲و۳ (مرداد ۱۳۴۷)
  • مهدی بیانی، احوال و آثار خوشنویسان، تهران ۱۳۶۳ ش
  • پیام نوین، دوره ۹، ش ۳ (دی و بهمن و اسفند ۱۳۴۶)
  • مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال ۱۵، ش ۵ و ۶ (مرداد ۱۳۴۷)
  • محمد دبیرسیاقی / Encyclopaedia Iranica, s.v. "Baya ni” / by M. Dabirsiâqi
  • قلیچ‌خانی، حمیدرضا (۲۷ خرداد ۱۳۸۹). «فهرست خوشنویسان دوران قاجار تا معاصر». پایگاه اطلاع‌رسانی خوشنویسی ایران. دریافت‌شده در ۷ دی ۱۳۸۹.