کاخ مرمر

کاخ مرمر تهران

کاخ مرمر یکی از کاخ‌های تاریخی تهران در دوره پهلوی است که در مرکز تهران جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کاخ در سال ۱۳۵۵ و با هدف آشنایی بیشتر مردم با بنیانگذار سلسله پهلوی رضا شاه پهلوی و محل زندگی و کار او به موزه تغییر کاربری داد و عنوان «موزه پهلوی» برای آن انتخاب گردید. این موزه تا سال ۱۳۵۷ و سقوط نظام پادشاهی به کار خود ادامه داد. این کاخ در سال ۱۳۹۸ توسط بنیاد مستضعفان از مجمع تشخیص مصلحت نظام پس گرفته شده و در آینده به موزه تبدیل خواهد شد[۱].

کاخ مرمر
Marmar Palace 43906.jpg
نامکاخ مرمر
کشور ایران
استانتهران
شهرستانتهران
اطلاعات اثر
نام‌های دیگرموزه هنر ایران
نوع بناکاخ
کاربریکاخ سلطنتی، دفتر رضا شاه، موزه، دفتر کمیته امداد، دفتر مجمع تشخیص مصلحت نظام
کاربری کنونیموزه
دیرینگیپهلوی
دورهٔ ساخت اثرپهلوی
بانی اثررضاشاه پهلوی
مالک اثربنیاد مستضعفان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۶۰۶
تاریخ ثبت ملی۳۰ خرداد ۱۳۵۷
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدوجود دارد

پیشینهویرایش

کاخ مرمر به دستور رضا شاه پهلوی و با معماری لئون تادوسیان بنا نهاده شد. این کاخ در آغاز به عنوان دفتر کار و محل اقامت زمستانی رضاشاه مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت و تا پیش از تدوین قانون خزانه ملی، جواهرات ملی ایران از کاخ گلستان به این کاخ آورده شده و در زیر زمین آن نگهداری می‌شد.

در سال‌های نخست پادشاهی محمدرضا شاه پهلوی، از این کاخ به عنوان دفتر رسمی پادشاه و محل برگزاری دیدارها، ملاقات‌ها و شرفیابی‌ها بکار گرفته می‌شد. فوزیه و محمدرضا پهلوی در این کاخ با یکدیگر زندگی می‌کردند و مراسم عقد پادشاه با ثریا اسفندیاری و همچنین مراسم نامزدی ایشان با دوشیزه فرح پهلوی همگی در این کاخ برگزار گردیده‌است. پس از رخ دادن حادثه ترور شاه در محوطه این کاخ توسط رضا شمس‌آبادی، دفتر ویژه شاه به کاخ صاحبقرانیه جابجا شد، این کاخ در سال ۱۳۵۵ به موزه تبدیل شد و تا سال ۱۳۵۷ با عنوان «موزه پهلوی» برای همگان قابل بازدید بود. از میان موارد به نمایش آمده در این موزه، لباس افسری و کلاه گلوله خورده شاه در واقعه ترور ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ بود.[۲]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، «موزه پهلوی» تعطیل شد و از این کاخ مدتی به عنوان مقر کمیته انقلاب اسلامی استفاده می‌شد. پس از مدتی این کاخ بی‌کاربرد ماند تا در میانه‌های دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، مجمع تشخیص مصلحت نظام و پس از پایان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی دفتر هاشمی رفسنجانی به این کاخ نقل مکان کرد. امروزه از این ساختمان در نامه‌نگاری‌های دولتی با نام ساختمان قدس یاد می‌شود. بخش‌هایی از کاخ مرمر در سال ۱۳۸۷ مرمت و بازسازی شد.[۳]

پرویز فتاح، رئیس وقت بنیاد مستضعفان در سال 98 درباره آخرین وضعیت احداث موزه در کاخ مرمر نیز گفت: مرحوم هاشمی رفسنجانی پس از دوران ریاست‌جمهوری‌شان در کاخ مرمر مستقر شدند که گرچه درست نبود و مسئولان نباید در این کاخها مستقر می‌شدند. پس از فوت ایشان و کش و قوسهای فراوان با مجمع تشخیص مصلحت نظام بالاخره این کاخ تخلیه شد و البته بیت رهبری نیز در این زمینه پیگیری‌های بسیاری کردند و می‌خواهیم کاخ مرمر را به موزه‌ای در شأن مردم تبدیل کنیم تا همه بتوانند از آن بازدید و استفاده کنند.[۱] روابط عمومی مجمع با صدور توضیحاتی به اظهارات رییس بنیاد مستضعفان پیرامون ساختمان کاخ مرمم پاسخ داد که پس از رحلت مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۹۵، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام نامه‌ای در خصوص محل برگزاری جلسات مجمع به محضر رهبر انقلاب نوشتند و تقاضا کردند که جلسات مجمع به ساختمان مجلس قدیم منتقل شود[۴].

زمین کاخ مرمرویرایش

زمین این بنا در ابتدا متعلق به شاهزادگان قاجاری و از جمله خاندان فرمانفرمائیان بود.

معماریویرایش

گنبد این بنا برگرفته از گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان است که به دستان حسین لرزاده کاشیکاری شده‌است؛ ساختمان کاخ مرمر در سال ۱۳۱۶ به پایان رسید و در ساختن آن استادان معماری و هنرهای تزیینی سنتی مانند استاد محمدکاظم صنیع‌خاتم و حسین طاهرزاده بهزاد همکاری داشتند.[۵][۶]

بهروز احمدی، معمار ایرانی، طراح بنایی ۵ طبقه زیرزمین و در زیر کاخ مرمر بود که اکنون از آن با نام «موزه قرآن» یاد می‌شود.[۷]

مساحت ساختمان آن ۲۸۷۰ متر مربع است و در زمینی به وسعت ۳۵۴۶۲ متر مربع ساخته شده‌است.[۸]

نشانیویرایش

این کاخ در محل چهارراه خیابان امام خمینی (سپه سابق) و خیابان ولیعصر (پهلوی سابق) جای گرفته‌است.

بازدیدویرایش

کاخ مرمر پس از ۴۱ سال، صبح ۶ بهمن ۱۳۹۸ برای اولین بار مورد بازدید رسانه‌ها قرار گرفت. این کاخ سال‌ها در اختیار مجمع تشخیص مصلحت نظام قرار داشت و اخیراً توسط بنیاد مستضعفان پس گرفته شد که قرار است بزودی به موزه تبدیل شود.[۹]

نگارخانهویرایش

 
تصویر کاخ مرمر بر روی اسکناس صد ریالی متعلق به دوره محمد رضا شاه پهلوی

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «ماجرای بازپس‌گیری کاخ مرمر از مجمع تشخیص مصلحت/درآمد بنیاد مستضعفان کجا خرج می‌شود؟- اخبار اجتماعی - اخبار تسنیم - Tasnim». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  2. کتاب ۵ گلوله برای شاه، محمود تربتی سنجابی، انتشارات خجسته، تهران، ۱۳۸۱
  3. میراث آریا[پیوند مرده]
  4. «پاسخ مجمع تشخیص به اظهارات فتاح درباره کاخ مرمر». خبرآنلاین. ۲۰۲۰-۰۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
  5. «همشهری آنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ آوریل ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۰۸.
  6. گزاراش روزنامه ا یران، سه شنبه ۷ اسفند ۱۳۸۶–۱۸ صفر ۱۴۲۹
  7. بهروز احمدی، معمار ایرانی درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی
  8. «صدا و سیما». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ سپتامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۹.
  9. fararu.com [(تصاویر) بازگشایی کاخ مرمر پس از ۴۱ سال https://fararu.com/fa/news/427166/تصاویر-بازگشایی-کاخ-مرمر-پس-از-۴۱-سال]