محمد یزدی

سیاستمدار و روحانی شیعهٔ ایرانی

محمد توکلی خیرخواه[۵] مشهور‌ به‌ محمد یزدی (زادهٔ ۹ مهر ۱۳۱۰ – درگذشتهٔ ۱۹ آذر ۱۳۹۹) روحانی شیعه و سیاست‌مدار ایرانی، نمایندهٔ منتخب استان قم در مجلس خبرگان رهبری، دبیر جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم و دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه بود. او پیش‌تر سابقهٔ عضویت در شورای نگهبان داشت و ده سال به عنوان رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کرد.[۶][۷] محمد یزدی نمایندهٔ استان تهران در دومین، سومین و چهارمین دورهٔ مجلس خبرگان رهبری بوده و در چهارمین دوره این مجلس برای یک سال ریاست این مجلس برعهده داشت. وی که از دورهٔ دوم مجلس خبرگان رهبری تا دورهٔ چهارم عضو آن بود، با ناکامی در انتخابات سال ۱۳۹۴ این مجلس، از راهیابی مجدد به آن بازماند و چهار سال بعد در انتخابات میان‌دوره‌ای این بار از قم موفق شد وارد این مجلس شود، ولی با این حال پیش از تحلیف برای آغاز دورهٔ نمایندگی خود در خبرگان پنجم، درگذشت. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۰ وی را به‌دلیل جلوگیری از انتخابات آزاد در ایران تحریم کرد.[۸][۹][۱۰] محمد یزدی در روز چهارشنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۹ درگذشت.[۱۱]

محمد یزدی
Mohammad Yazdi 1399091913465979321782964.jpg
یزدی در سال ۱۳۹۸
چهارمین رئیس مجلس خبرگان رهبری
مشغول به کار
۱۹ اسفند ۱۳۹۳ – ۴ خرداد ۱۳۹۵
نایب اولسید محمود هاشمی شاهرودی
نایب دوممحمدعلی موحدی کرمانی
پس ازمحمدرضا مهدوی کنی
پیش ازاحمد جنتی
نماینده مجلس خبرگان رهبری
دوره‌های ۲، ۳، ۴ و ۵
مشغول به کار
پیش از تحلیف، درگذشت
پس ازمحمد مؤمن
حوزه انتخاباتیاستان قم
اکثریت۲۴۹٬۴۶۴[۱]
مشغول به کار
۱ اسفند ۱۳۸۵ – ۳ خرداد ۱۳۹۵
حوزه انتخاباتیاستان تهران
اکثریت۹۷۰٬۱۹۲
مشغول به کار
۴ اسفند ۱۳۷۷ – ۳۰ بهمن ۱۳۸۵
حوزه انتخاباتیاستان تهران
اکثریت۱٬۱۲۴٬۶۲۰ (۴۰٫۱۶٪)[۲]
مشغول به کار
۲ اسفند ۱۳۶۹ – ۳ اسفند ۱۳۷۷
حوزه انتخاباتیاستان تهران
چهارمین رئیس قوه قضائیه
مشغول به کار
۲۴ مرداد ۱۳۶۸ – ۲۳ مرداد ۱۳۷۸
گمارندهسید علی خامنه‌ای
پس ازسید عبدالکریم موسوی اردبیلی
پیش ازسید محمود هاشمی شاهرودی
عضو شورای نگهبان
دوره‌های ۲، ۴، ۵، ۶ و ۷
مشغول به کار
۲۴ مرداد ۱۳۷۸ – ۱۱ آبان ۱۳۹۹
گمارندهسید علی خامنه‌ای
دبیراحمد جنتی
پس ازسید محمود هاشمی شاهرودی
پیش ازسید احمد خاتمی
مشغول به کار
۴ تیر ۱۳۶۷ – ۲۳ مرداد ۱۳۶۸
گمارندهسید روح‌الله خمینی
دبیرمحمد محمدی گیلانی
پس ازلطف‌الله صافی گلپایگانی
پیش ازغلامرضا رضوانی
نماینده مجلس شورای اسلامی
دوره‌های ۱ و ۲
مشغول به کار
۷ خرداد ۱۳۶۳ – ۶ خرداد ۱۳۶۷
حوزه انتخاباتیتهران، ری و شمیران
اکثریت۷۵۷٬۳۳۶ (۶۰٫۵٪)
مشغول به کار
۷ خرداد ۱۳۵۹ – ۶ خرداد ۱۳۶۳
حوزه انتخاباتیقم
اکثریت۱۲۹٬۶۷۸ (۸۳٫۱٪)
نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی
مشغول به کار
۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸
همکار موسوی قهدریجانی
حوزه انتخاباتیاستان باختران[۳]
اکثریت۱۰۴٬۷۲۳ (۴۶٪)[۳]
اطلاعات شخصی
زاده
محمد توکلی خیرخواه

۱۰ تیر ۱۳۱۰
اصفهان، ایران
درگذشته۱۹ آذر ۱۳۹۹ (۸۹ سال)
قم، ایران
علت مرگبیماری‌های گوارشی
آرامگاهحرم فاطمه معصومه، قم
حزب سیاسیجامعه مدرسین حوزه علمیه قم
دیگر عضویت‌های سیاسیجامعه روحانیت مبارز
حزب جمهوری اسلامی
همسر(ان)بتول آذری (درگذشتهٔ ۱۳۹۸)[۴]
خویشاوندانمحمدرضا تخشید (داماد)
محل تحصیلحوزه علمیه قم
دیناسلام (شیعه)
مرتبه حوزویآیت‌الله

سمت‌ها

ریاست قوه قضائیه

محمد یزدی به مدت ۱۰ سال در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۸ ریاست قوه قضائیه را برعهده داشته‌است. در دوره ریاست وی، دست‌کم ۲۶ نفر سنگسار شدند و یک نفر با پرت شدن از بلندی اعدام شده‌است. در این دوره دست‌کم هفت نفر گردن زده شدند و حکم قطع عضو دست‌کم ۴۲ نفر اجرا شده‌است.[۲۱]

مجلس خبرگان رهبری

محمد یزدی در دوره اول مجلس خبرگان رهبری کاندیدای استان بوشهر بود که به‌دنبال عدم کسب رأی و اعتراض یکی دیگر از نامزدان، انتخابات این حوزه باطل گردید.[۲۲] او از آن پس در دوره‌های دوم تا چهارم خبرگان از استان تهران نماینده بوده و در سال پایانی دوره چهارم، رئیس مجلس خبرگان بود.[۱۲] او در دوره پنجم از انتخاب مجدد و عضویت بازماند.

نمایندگی ادوار دوم تا چهارم مجلس خبرگان رهبری

یزدی اولین بار در دومین دورهٔ مجلس خبرگان رهبری به نمایندگی از استان تهران برگزیده شد و تا دورهٔ چهارم در این مجلس عضویت داشت. او عضو کمیتهٔ سری سه نفره‌ای بوده‌است که وظیفهٔ بررسی صلاحیت افراد برای رهبری آینده را بر تبصره یک ماده ۵۰ آیین‌نامه داخلی بر عهده دارد.[۲۳][۲۴]

ریاست خبرگان

او در هفدهمین اجلاس مجلس خبرگان رهبری که ۱۹ اسفند ماه سال ۱۳۹۳ در تهران برگزار شد، با اکثریت آرای اعضا به ریاست این مجلس رسید. در دور اول رأی‌گیری، به جز یزدی اکبر هاشمی رفسنجانی، محمود هاشمی شاهرودی و محمد مؤمن هم نامزد بوده‌اند، اما هاشمی شاهرودی به دلیل تعدد کاندیداها انصراف داد. رأی‌گیری در دور اول به دلیل به حد نصاب نرسیدن آرا به دور دوم کشیده شد و محمد یزدی و هاشمی رفسنجانی به دور دوم رفتند و در این دور یزدی با کسب ۴۷ رأی از مجموع ۷۳ رأی مأخوذه توانست به عنوان رئیس مجلس خبرگان انتخاب شود.[۲۵] این در حالی بود که وی در ضعف جسمانی شدیدی به‌سر برده و پیش از این در سال ۱۳۸۸ به دلیل ناتوانی جسمی از عضویت در مجلس خبرگان استعفاء کرده بود و تنها با استعفای او از دبیرخانه خبرگان موافقت شده بود.[۲۶]

انتخابات دوره پنجم خبرگان

گفتگوی محمد یزدی در برنامهٔ خشت خام[۲۷][۲۸]

یزدی که سِمت دبیرکلی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ریاست خبرگان چهارم را بر عهده داشت، در انتخابات سال ۱۳۹۴ مجلس خبرگان رهبری رأی لازم را نیاورد و از ادامهٔ حضور در مجلس خبرگان بازماند.[۲۹][۳۰]

در ۲۰ اسفند ۱۳۹۴ شمسی، علی خامنه‌ای، رهبر ایران که پیش از انتخابات نیز دربارهٔ برنامه‌ریزی برای حذف برخی چهره‌ها از مجلس خبرگان هشدار داده بود، در حمایتی آشکار از یزدی، در مورد رأی نیاوردن او و محمدتقی مصباح ابراز نارضایتی کرده و نبودن آن‌ها در مجلس خبرگان پنجم را مایهٔ خسارت دانست.[۳۱]

انتخابات میان‌دوره پنجم خبرگان

یزدی در اسفند ۱۳۹۸، به همراه محمد تقی مصباح یزدی برای انتخابات میان دوره‌ای خبرگان کاندید شد.[۳۲] محمد یزدی با شرکت در انتخابات میان دوره خبرگان از حوزه استان قم توانست به عنوان تنها نامزد در زمان اخذ رای با حذف ۲۶ تن از رقبای خود از طریق شورای نگهبان که خودش نیز عضو آن بود، با کسب تقریباً ۳۰ درصد آرا، به مجلس خبرگان راه یابد.[۳۳][۳۴] یزدی پیش از تحلیف برای آغاز دوره نمایندگی خود در خبرگان پنجم درگذشت.

اتهام فساد مالی

محمد یزدی در سال ۱۳۸۷ توسط عباس پالیزدار عضو کمیته تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی به فساد مالی متهم شد.[۳۵][۳۶]

حمله به صادق لاریجانی

در مرداد ۱۳۹۸، محمد یزدی در یک سخنرانی در قم، به صادق آملی لاریجانی حمله کرد و گفت: «فلانی می‌گوید اگه این کار را نکنید نجف می‌روم! خوب بروید، آیا با رفتن شما قم به‌هم می‌خورد؟ شما در قم بودن‌تان هم خیلی مؤثر نبود؛ چه رسد که نجف بروید». محمد یزدی همچنین بدون نام بردن از اکبر طبری، معاون اجرایی دفتر صادق لاریجانی گفت: «رئیس دفتری که ده سال جای مهمی را اداره کرده دستگیر می‌شود، بعد اعتراض می‌کند که چرا گرفتید؟ به اسم مدرسه علمیه، کاخ ساختند!... از کجا آوردی ساختی؟»[۳۷]

صادق لاریجانی در پاسخ گفت که: «بنده سینه‌ام خزانه‌الاسرار اتهامات مجموعه‌ای از معاونان، قائم‌مقامان و آقازاده‌های مسئولان و شخصیت‌هاست» و در پاسخ به ساختن حوزه علمیه مجلل گفت که این مدرسه از دوره پدرش میرزا هاشم آملی «وقف» بوده‌است. صادق لاریجانی در واکنش به مطالب مطرح شده دربارهٔ مجلل بودن این ساختمان به محمد یزدی نوشت: «اگر مقصودتان ظاهر آن است، همین ساختمان‌هایی که شما از آن استفاده می‌کردید هم همین‌طور بود: ساختمان مرکز تحقیقات دبیرخانه خبرگان که با لطایف‌الحیل از دست مسئولین آن وقت درآوردید و به عنوان نائب رئیس مجلس خبرگان محل کار خود قرار دادید، در همین قد و قواره و وزن بود، نفرمودید کاخ ساخته‌اند، بلکه با اشتیاق تمام به آن ساختمان نقل مکان فرمودید».[۳۸]

لاریجانی در بخشی از نامه خطاب به محمد یزدی نوشت: «شما به‌جز داد و قال، توهین به مسئولین و بزرگان، افترا زدن و تحقیر کردن، آیا کار دیگری هم کرده‌اید؟؛ شما با آیت‌الله شبیری چه کرده‌اید؟» وی در ادامه نوشت: «شما در عرصه تحقیق و پژوهش‌های علمی چه کرده‌اید»، و گفت: «کافی است کسی نیم‌نگاهی به حاشیه‌های محمد یزدی بر کتاب القضاء بیندازد تا معلوم شود حد تحصیلات جنابعالی و استفراغ وسعتان در باب استنباط احکام».[۳۸]

لاریجانی دربارهٔ موقعیت محمد یزدی در شورای نگهبان نیز گفت: سخنان شما مرا ملزم می‌کند اشاره کنم که در جلسات شورای نگهبان «سخنان غیردقیق، غیرمستدل و حتی نامربوط شما برای اعضا روشن است؛ اگر سکوت می‌کنند و چیزی نمی‌گویند، حرمت پیرمردی شما را پاس می‌دارند». صادق لاریجانی اشاره کرد که در یک جلسه شورای نگهبان، وی دربارهٔ یک موضوع جدید بحث می‌کرده ولی محمد یزدی «به خیال آن‌که هنوز بحث در مسئله قبلی است که راجع به آن رای‌گیری شده… مثل همیشه» شروع کرده‌است «به داد و قال کردن و توهین کردن و همه هاج و واج مانده بودند که شما چه می‌گویید». وی سپس پرسید: «جناب یزدی، بنده که طبق نوبت و در مسئله جدید بحث می‌کردم. شما در چه عوالمی بودید؟! البته این‌گونه مشکلات از ناحیه جنابعالی در شورای نگهبان کم نیست. ما از شما فهم کلمات محقق نائینی و محقق عراقی و محقق اصفهانی را نمی‌خواهیم که انتظارش بی‌مورد است! اما دقت در همین عبارت‌های فارسی قوانین مصوب مجلس و دقت در بررسی خلاف قانون یا خلاف شرع بودن آنها انتظار به حقی است که متأسفانه گاه این هم مفقود است».[۳۸]

تحریم

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۰ محمد یزدی را به همراه چهار عضو دیگر شورای نگهبان به‌دلیل جلوگیری از انتخابات آزاد در ایران، تحریم کرد.[۸][۹][۱۰]

برایان هوک، نمایندهٔ پیشین وزارت خارجهٔ ایالات متحده در امور ایران گفت: «نام احمد جنتی و محمد یزدی از اعضای شورای نگهبان در تحریم جدید آمریکا قرار دارد. آن‌ها مردم ایران را از حق خودشان محروم می‌کنند. ما با تحریم‌های خود، افرادی را هدف می‌گیریم که آزادی و انتخابات آزاد را از مردم گرفته‌اند.»[۸][۹][۱۰]

زندگی شخصی

محمد یزدی دارای چهار فرزند پسر و یک دختر بود.[۳۹] پسران وی به نام‌های مهدی و مجید، روحانی هستند. مهدی یزدی فرزند وی در قم به حکم پدرش به کار قضاوت در دادگاه مشغول است. دختر وی «ملیکه» که با حکم پدر خود به عنوان رئیس دفتر امور زنان قوهٔ قضاییه منصوب شد. او همسر محمدرضا تخشید رئیس دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران است و نوهٔ محمد یزدی به اسم «زهرا تخشید» نیز در آمریکا مشغول به تحصیل است.[۴۰][۴۱]

یزدی در خاطرات خود نقل می‌کند که اولین فرزند او دختری بوده که مبتلا به بیماری غش کردن بوده‌است و پس از آن‌که وی بزرگ شد و بیماری‌اش ادامه یافت، از خداوند خواسته‌است او را از دنیا ببرد:

وقتی به حج رفتم، در ذهنم بود که می‌گویند در اولین سفر زیارتی به بیت الله، سه حاجت از حوائجی که زائر از خدا بخواهد، قطعاً روا می‌شود. این مطلب را هم از زبان بزرگان و هم در کتاب شرایع در فصل مربوط به حج خوانده بودم. به هر حال وقتی به کنار دیوار خانه خدا رسیدم، در حجر اسماعیل، نخستین حاجتم را از خدا خواستم، عرض کردم: "خدایا! این دختری که به ما داده‌ای، از آنجا که بنده به لحاظ طلبگی تعلق به امام زمان (عج) دارم، این هم ناموس امام زمان محسوب می‌شود؛ لذا برای من ناگوار است که این دختر در کوچه زمین بخورد و بیهوش شود و رهگذران او را به این وضع ببینند؛ بنابراین اگر قابل شفا یافتن است، او را حفظ کن و گرنه، خیر.[۴۲]

درگذشت

محمد یزدی که در یازدهم آبان ۱۳۹۹ به علت عوارض جسمی و کهولت سن از عضویت در شورای نگهبان استعفا داده بود، در ۱۹ آذر ۱۳۹۹ درگذشت. علت مرگ وی بیماری گوارشی اعلام شد.[۴۳][۴۴][۴۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. «منتخبان قم در انتخابات مجلس یازدهم مشخص شدند». ایرنا. ۳ اسفند ۱۳۹۸.
  2. "Final Results, Combination of Experts Assembly Elections". Tehran Times. 26 October 1998. 19359.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. ۴. مجلس شورای اسلامی. ۱۳۶۸. ص. ۴۰۵.
  4. همسر آیت‌الله یزدی دار فانی را وداع گفت
  5. «گذری بر حیات سیاسی و علمی آیت‌الله محمد یزدی». مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۲۰۲۰-۱۲-۱۰.
  6. «آیت‌الله یزدی: ولی فقیه به نیابت از امام زمان ولایت دارد». www.asriran.com. ۱۳۸۸-۰۴-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۰۹.
  7. «آیت الله یزدی درگذشت». پایگاه خبری جماران. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۰۹.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «برایان هوک: آمریکا مقامات شورای نگهبان که مانع انتخابات آزاد در ایران هستند را تحریم کرد». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۰.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ «آمریکا ۵ عضو شورای نگهبان را در رابطه با انتخابات تحریم کرد». DW.COM. ۲۰۲۰-۰۲-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۰.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «آمریکا احمد جنتی و چهار عضو شورای نگهبان را تحریم کرد». BBC News فارسی. ۲۰۲۰-۰۲-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۰.
  11. «محمد یزدی، عضو مجلس خبرگان درگذشت». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۰۹.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ «یزدی، محمد». دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری. دریافت‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۴.
  13. «فهرست نمایندگان دور دوم». مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۴.
  14. واکنش امام(ره) به حذف آیت‌الله یزدی +سند صراط نیوز
  15. «حکم انتصاب آقای محمد یزدی به عضویت در شورای نگهبان». سایت جامع امام خمینی.
  16. ابقای سه تن از فقهای شورای نگهبان و انتصاب عضو جدید
  17. «انتصاب حجت‌الاسلام خاتمی به عضویت شورای نگهبان با حکم رهبر انقلاب». خبرگزاری فارس. ۱۱ آبان ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۱ آبان ۱۳۹۹.
  18. «سیاست‌مداران ایرانی که طاقت دوری همسر ندارند»، رادیو فردا
  19. «حکم به آقای محمد یزدی (تشکیل هیئت برای تعیین حدود تعزیرات)». سایت جامع امام خمینی.
  20. «اساسنامه دانشگاه علوم پزشکی فاطمیه قم».
  21. «بنیاد برومند: در دوره محمد یزدی، دستکم ۷ نفر گردن زده شده و ۲۶ نفر سنگسار شدند». ایران اینترنشنال. ۲۰۲۰-۱۲-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۰.
  22. * انتخابات مجلس خبرگان در استان از دیروز تا امروز پایگاه اطلاع‌رسانی «خلیج فارس»
  23. «صفات و شرایط رهبر از منظر فقه و حقوق». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه نت. ۱۹۸۹-۰۶-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۲۹.
  24. «انتخابات خبرگان و رقابت زیرپوستی جناح‌های قدرت». رادیو زمانه | زمانه. ۲۰۱۶-۰۲-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۲۹.
  25. «محمد یزدی رئیس مجلس خبرگان رهبری ایران شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۹ اسفند ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۱۵.
  26. «احمد خاتمی: استعفای یزدی به دلیل ناتوانی جسمی بود». عصر ایران تاریخ = ۰۵ مهر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ مارس ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ مارس ۲۰۱۵.
  27. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۹.
  28. گفتگوی حسین دهباشی با آیت‌الله محمد یزدی آپارات
  29. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام radiofarda.com وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  30. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ilna.ir وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  31. «نبودن آقایان مصباح و یزدی برای خبرگان خسارت است / کسانی که رای نیاوردند، رفتار کاملاً نجیبانه‌ای داشتند / هرگونه تخریب شورای نگهبان غیرقانونی و غیرشرعی است / رفت‌وآمد غربی‌ها به ایران تاکنون هیچ اثر مثبتی نداشته‌است». خبرگزاری انتخاب.
  32. «یزدی‌ها جانشین هاشمی‌ها می‌شوند». پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت.[پیوند مرده]
  33. «از ۲۸ نامزد انتخابات خبرگان در قم، تنها دو نفر تأیید صلاحیت شده‌اند». خبرآنلاین. ۲۰۲۰-۰۱-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۴.
  34. «آرای کاندیداهای انتخابات میان دوره ای خبرگان رهبری در قم». خبرگزاری حوزه. ۲۰۲۰-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۴.
  35. «واکنش تلویحی امامی کاشانی به سخنان پالیزدار». BBC Persian. ۲۴ خرداد ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۰۹.
  36. «سخنرانی جنجالی؛ «سران نظام در فساد اقتصادی دست دارند»». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۵.
  37. رادیو فردا (۲۶ مرداد ۱۳۹۹). «تشدید حملات به صادق لاریجانی: «در قم هم مؤثر نبودی، چه رسد به نجف»».
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ «واکنش شدیداللحن صادق لاریجانی به محمد یزدی: چرا به این وضعیت افتاده‌اید؟». رادیو فردا. ۲۷ مرداد ۱۳۹۹.
  39. وند، سمانه معارف. «آیت الله محمد یزدی دار فانی را وداع گفت + زندگینامه و تصاویر | خبرگزاری بین‌المللی شفقنا». fa.shafaqna.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۰.
  40. «موضع «جوان» دربارهٔ نوه خبرساز آیت‌الله یزدی». ایسنا.
  41. «چالش جدید با نام «نوه آیت‌ا… یزدی» !». تابناک.
  42. ماجرای درگذشت دخترِ آیت الله محمد یزدی
  43. «محمد یزدی درگذشت». تسنیم.
  44. «آیت‌الله محمد یزدی دارفانی را وداع گفت». ایلنا.
  45. «آیت الله محمد یزدی، رئیس اسبق مجلس خبرگان رهبری درگذشت+بیوگرافی». پارسینه.

پیوند به بیرون

کرسی پارلمانی
پیشین:
حبیب‌الله عسگراولادی
نایب دوم رئیس مجلس شورای اسلامی
۱۳۶۰ – ۱۳۶۱
۱۳۶۵ – ۱۳۶۶
پسین:
سید محمد خامنه‌ای
پیشین:
مهدی کروبی
پسین:
مهدی کروبی
پیشین:
سید محمد موسوی خوئینی‌ها
نایب اول رئیس مجلس شورای اسلامی
۱۳۶۱ – ۱۳۶۵
۱۳۶۶ – ۱۳۶۷
پیشین:
مهدی کروبی
پیشین:
سید محمد خامنه‌ای
رئیس کمیسیون امور قضایی و حقوقی
۱۳۶۳ – ۱۳۶۷
پسین:
عباسعلی عمید زنجانی
پیشین:
ابراهیم امینی
نایب دوم رئیس مجلس خبرگان رهبری
۱۳۸۵ – ۱۳۸۹
۱۳۹۱ – ۱۳۹۳
پسین:
سید محمود هاشمی شاهرودی
پیشین:
سید محمود هاشمی شاهرودی
پسین:
محمدعلی موحدی کرمانی
نایب اول رئیس مجلس خبرگان رهبری
۱۳۸۹ – ۱۳۹۱
پسین:
سید محمود هاشمی شاهرودی
بدون متصدی
آخرین تصدی توسط:
محمدرضا مهدوی کنی
رئیس مجلس خبرگان رهبری
۱۳۹۳ – ۱۳۹۵
پسین:
احمد جنتی
مناصب قضایی
پیشین:
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران
۱۳۶۸ – ۱۳۷۸
پسین:
سید محمود هاشمی شاهرودی
مناصب احزاب سیاسی
عنوان جدید نایب رئیس جامعه مدرسین
۱۳۷۸ – ۱۳۸۶
پسین:
مرتضی مقتدایی
به عنوان نایب اول رئیس
پسین:
سید هاشم حسینی بوشهری
به عنوان نایب دوم رئیس
پیشین:
علی مشکینی
رئیس جامعه مدرسین
۱۳۸۶ – ۱۳۹۱
تأسیس شورای عالی
عنوان جدید رئیس شورای عالی جامعه مدرسین
۱۳۹۱ – ۱۳۹۹
پسین:
سید هاشم حسینی بوشهری