آراز بارسقیان

آراز بارسقیان (به ارمنی: Արազ Բարսեղյան) (متولد بهمن ماه ۱۳۶۲ در تهران)، نویسنده و مترجم ایرانی ارمنی‌تبار است.[۱]

آراز بارسقیان
آراز بارسقیان، پاییز ۱۳۹۴
آراز بارسقیان، پاییز ۱۳۹۴
زادهبهمن ۱۳۶۲ (۳۷ سال)
تهران
محل زندگیتهران
پیشهنویسنده و مترجم
زمینه کاریتئاتر، ادبیات و ترجمه
ملیتایرانی ارمنی‌تبار
جوایز مهمجایزهٔ صادق هدایت (۱۳۸۵)

جایزه اول ترجمه از کانون نمایشنامه‌نویسان ایران (۱۳۹۱)

جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۲)

جایزه نمایشنامه‌نویسی کانون نمایشنامه‌نویسان ایران (۱۳۹۲)
سال‌های فعالیت۱۳۸۳ ـ
نمایشنامه‌هاگام زدن بر یخ‌های نازک

پرترهٔ مرد ریخته

در استانبول

یلدای سرد و باشکوه استاد محمود راد

صعود مقاومت‌ناپذیر آقای م. ر حساس!
پدر و مادرسروژ بارسقیان

زندگی

او در خانواده‌ای هنرمند به دنیا آمد و از سن هیجده سالگی با شرکت در کلاس‌های داستان‌نویسی جمال میرصادقی به‌طور حرفه‌ای داستان‌نویسی را شروع کرد. کلاس داستان‌نویسی‌ای که حاصلش بردن جایزهٔ ادبی صادق هدایت در اسفند ۱۳۸۵ بود. داستان‌کوتاه‌هایی که وی در طول سال‌های ۱۳۸۳ الی ۱۳۸۶ نگاشت بود در سال ۱۳۸۸ در کتابی تحت عنوان «باسگا» توسط نشر افراز منتشر شد.[۲] او همچنین در زمینهٔ ترجمه ادبیات نمایشی فعالیت زیادی دارد و اولین کتابی که در این زمینه از او منتشر شد ترجمه‌ای بود از نمایشنامه دفتر یادداشت تریگورین؛ برداشتی آزاد از مرغ دریایی آنتوان چخوف[۳] نوشتهٔ تنسی ویلیامز که توسط نشر قطره در سال ۱۳۸۶ منتشر شد.[۴]

فعالیت‌های ادبی و هنری

داستان‌نویسی

او پس از آموزش در کلاس‌های داستان‌نویسی میرصادقی و بعد از بردن جایزهٔ صادق هدایت، اثری نیافرید تا این‌که در سال ۱۳۸۷ با کارگاه‌های داستان‌نویسی محمدحسن شهسواری آشنا شد و در آن‌جا داستان بلند «یکشنبه» را نگاشت که در سال ۱۳۸۹ توسط نشر چشمه منتشر شد.[۵] اما قبل از در سال ۱۳۸۸ توسط نشر افراز اولین مجموعه داستان خودش به نام باسگا[۶] را روانهٔ بازار کرد. این مجموعه داستان که حاصل تجربیات کلاس‌های جمال میرصادقی بود شامل هشت داستان‌کوتاه می‌شد. مجموعه داستانی که در وصف آن احمد بیگدلی، نویسنده، در روزنامهٔ فرهیختگان نوشت:

«همه داستان‌ها در «زبان» یگانه‌اند، اما در «آن» داشتن یا نداشتن با هم فرق می‌کنند. در این داستان‌ها یا «آنی» وجود ندارد یا اگر هست، مثل آفتاب پیش از طلوع است. به همین دلیل است که من گام اول این نویسنده ارمنی را که به راستی جنس زبان فارسی را به خوبی می‌شناسد تردیدآمیز تلقی می‌کنم. نه تا بدان حد که ناامید باشم.»[۷]

این مجموعه شامل داستان‌هایی است که همگی به صورت کلاسیک و قاعده‌مند نگاشته شده‌اند و از نظر خیلی‌ها در زمان نگارش، حرف تازه‌ای برای ادبیات نداشت. اما داستان بلند یکشنبه که یک‌سال بعد از انتشار مجموعه داستان باسگا منتشر شد، داستان پسر جوانی است به نام «آربی آراکلیان» که به صورت اول شخص روایت می‌شود و ما از طریق راوی با دنیای پیرامون او و آدم‌های زندگی‌اش آشنا می‌شویم. این داستان در مدت زمان دو سال روایت می‌شود و چند تا از وقایع مهم شخصیت راوی را در بر می‌گیرد.

بهاره الله‌بخش در نقد خود از این کتاب در روزنامهٔ جام جم می‌نویسد:

«ساله‌ای به نام «انتخاب»، چیزی است که از طرف هر کس و به هر شکلی صورت پذیرد، برای راوی محترم است و انتظار دارد که دیگران نیز متقابلابه انتخاب‌های او احترام بگذارند. این دغدغه راوی از همان ابتدای داستان و پنهان و آشکار، رخ می‌نماید ولی چگونگی این انتخاب‌ها و محترم شمردن انتخاب‌های بی خردانه و بی‌دلیل، چالش اصلی زندگی راوی را می‌سازد.»[۸]

این رمان توانست سال ۱۳۹۰ در یازدهمین دورهٔ جایزه بنیاد هوشنگ گلشیری نامزد نهایی بخش «رمان اول» این جایزه شود.[۹]کتاب صوتی این اثر توسط آوانامه منتشر و با صدای میلاد فتوحی خوانده شده‌است.[۱۰]

بارسقیان در ادامهٔ فعالیت‌های بعدی خودش در زمینهٔ داستان‌نویسی رمان «دوشنبه» را نوشت. این رمان هم ادامهٔ داستان زندگی آربی آراکلیان بود و به یک روز دوشنبه از زندگی او می‌پرداخت. وقایع رمان مربوط به چند سال بعد از ماجراهای کتاب «یکشنبه»[۱۱] بود. این داستان در روز دوشنبه شانزدهم ۱۳۹۱ می‌گذرد و ما تمام روز را با آربی (شخصیت اصلی داستان) هستیم. او را در خلال یک روز بلند و گرم تابستانی می‌بینیم. روزنامهٔ همشهری در بخش چهار پیشنهاد[پیوند مرده] خود دربارهٔ دوشنبه چنین می‌نویسند که:

«دوشنبه، پخته‌ترین اثر نویسنده‌اش به‌شمار می‌رود. اثری که با تغییراتی در فرم نسبت به کارهای قبلی بارسقیان منتشر شده و به نظر می‌رسد بیشتر این تغییرات نیز در نهایت به اعتلای روایت کمک کرده‌اند. همان‌طور که از نام اثر می‌توان حدس زد، این کتاب یک روز از زندگی راوی‌اش در گوشه‌ای از تهران را روایت می‌کند. بر خلاف اثر قبلی نویسنده، این‌بار تمِ تنهایی کمتر در کار به چشم می‌خورد اما دوشنبه سرشار از درگیری‌های روزمره‌ای است که با پیش رفتن ماجرا و بیشتر دیده شدن شخصیت‌ها، بیشتر و بیشتر نمایان می‌شوند. نوع روایت در «دوشنبه» تا حدودی می‌تواند یادآور فیلم «به همین سادگی» رضا میرکریمی هم باشد، با این تفاوت که این‌جا کشمکش‌ها، به همان سادگی‌ها هم نیستند!»

در جلسهٔ رونمایی کتاب دوشنبه، حسین سناپور، رمان‌نویس و استاد داستان‌نویسی، از این رمان چنین یاد کرد:

«بارسقیان قصد دارد روابط میان آدم‌های امروزی دوروبر خودش را نشان‌مان می‌دهد و خیلی خوب از هم گسیختگی روابط میان این آدم‌ها را در رمانش می‌سازد؛ مثلاً روابط درون خانواده با وجود نزدیک بودن باز هم چندان نزدیک نیست و راوی و خواهرش نمی‌توانند با هم حرف بزنند. در کتاب‌فروشی سه نفر نشسته‌اند و زبان همدیگر را نمی‌فهمند و در نهایت این آدم سعی دارد ارتباط بگیرد و کار درست را انجام بدهد اما اغلب این کارها تبدیل به ضد خودشان می‌شوند یک گسیختگی خیلی خوب را نشان‌مان می‌دهند. اگر توقع‌مان این باشد که رمان می‌خواهد جامعهٔ اطرافش را نشان‌مان بدهد باید گفت از عهدهٔ این کار برآمده‌است. اگر بخواهم فراتر از این‌ها نگاه کنم باید بگویم انتظار من این بود که او روابط را بیشتر بکاود و مثلاً شکل رابطه با آن دختری که دارد در خیابان پیاده‌روی می‌کنند و یک جاهایی حرف هم را می‌فهمند و یک جاهایی نمی‌فهمند، این صحنه از آن‌هایی است که شاید بسط دادنش می‌توانست کمک کند به شناخت بیشتر آن فضا و جامعه و روابطی که نویسنده ازشان حرف می‌زند، او اما توی اعماق ذهن نمی‌رود بلکه بیشتر مثل یک گزارشگر یک چیزهایی را می‌بیند و می‌گوید، این تفسیر نکردن جهان پیرامون و حرف نزدن از احساسات شخصی سبب می‌شود که ما بی‌واسطه با آن‌ها برخورد کنیم و خوب این هم شیوهٔ خوبی است.»[۱۲]

داستان بلند دوشنبه به صورت الکترونیکی در سایت فیدیبو منتشر شده‌است.[۱۳]رمان بعدی او اثری است مشترک با غلامحسین دولت‌آبادی به نام پُل[۱۴] که توسط نشر افراز سال ۱۳۹۴ منتشر شده‌است. این رمان هم به مانند کار قبلی او باز داستان یک روز از زندگی در شهر تهران است اما تفاوت‌های بسیار با اثر قبلی او دارد. این رمان در یک روز گرم مردادی می‌گذرد. پنج‌شنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۲ تاریخ رخداد این رمان است. اما این بار عوض یک شخصیت ما حداقل با بیش از چهل‌ودو شخصیت شناسنامه‌دار مواجه هستیم که هر کدام در این روز گرم سعی می‌کنند راوی تراژیک وقایع زندگی خودشان باشند. این رمان پُر حجم (۵۰۴ صفحه) سعی دارد از خلال یک روز طولانی ما را با زندگی آدم‌های زیادی و اخلاقایت و وقایع اطرافشان مواجه کند. در طول روز، ما هر چه به ساعت غروب نزدیک‌تر می‌شویم، هوا ابری‌تر می‌شود تا این‌که به صورت ناگهانی در ساعت شش باران شروع به باریدن می‌کند. بارانی که تا انتهای شب تبدیل به طوفانی خطرناک می‌شود. این رمان به هیچ‌وجه به شکل رمان‌های معمول روایت تک خطی ندارد و داستان با روایت‌های موازی فراوان پیش می‌رود. این رمان در پاییز سال ۱۳۹۷ با ویراستی تازه که شامل ویرایش فنی و صوری مجدد کتاب بود توسط نشر اسم دوباره وارد بازار شد. لیلا صادقی دربارهٔ این رمان نوشت:

رمان پل، نوشتهٔ آراز بارسقیان و غلامحسین دولت‌آبادی (۱۳۹۴) اثری است با ساختار و مفهومی شهری که می‌توان آن را انعکاسی از تهران در دورهٔ معاصر از نگاه مؤلفان آن به عنوان بخشی از جامعه دانست. داستان‌های متفاوتی که همگی با درون‌مایهٔ تنش‌های خانوادگی و اضمحلال روابط انسانی نوشته شده‌اند، در دو بخش صوری بنا به تطبیق با ساختار پل به عنوان سازه‌ای که دو مکان را به یکدیگر متصل می‌کند، روایت می‌شوند. در مجموع کل اثر از هفت فصل به نام هفت پل در تهران تشکیل شده که هر فصل خود شامل زیرفصل‌های دیگری به عنوان پیوست و نیز متعاقباً پیوند است. به غیر از زیرفصل اول هریک از فصل‌ها که با نام «پیوند» به روایت ماجرای امین پارسا اختصاص دارد، الزاماً این فصل‌بندی، با تقطیع روایی رمان هم‌خوانی ندارند تا جایی که در برخی از زیرفصل‌ها به صورت دائرةالمعارف‌وار داستان شخصیت‌های مختلف بدون هیچ‌گونه اتصال روایی گزارش می‌شود…[۱۵]

فرید قدمی در مراسم رونمایی از اولین ویراست این کتاب در پاییز ۱۳۹۴ دربارهٔ این کتاب گفت:

مشکل بزرگی که باعث می‌شود، مخاطبان با آثار حوزه ادبیات داستانی معاصر ارتباط چندانی برقرار نکنند، با عجله خواندن این آثار است. رمان «پل» را باید به آهستگی هرچه تمامتر مطالعه کرد. رمان «پل» از واقع‌گرایی مقابل چیزی که ادبیات یا رمان ذهنی خوانده می‌شود، دفاع می‌کند. همان‌گونه که برای ساختن پل نیاز به کار مهندسی شده‌است، رمان «پل» نیز کاملاً مهندسی شده و سازمان یافته «ساخته» شده‌است. شارل بودلر، شاعر و نظریه‌پرداز مشهور فرانسوی نیز در دو قرن پیش گفت که آثار بزرگ «ساخته» می‌شوند. خویشاوند مهم رمان «پل» رمان اولیس (رمان) اثر جاودانه جیمز جویس است. این دو رمان هر دو در یک روز از یک ماه گرم می‌گذرند. رمان «پل» تصویر و شناخت مناسبی از شهرِ تهران به دست می‌دهد و در رمان «اولیس» نیز شهرِ «دوبلین» به تصویر کشیده شده‌است. در رمان «اولیس» به‌جز انگلیسی از چند زبان دیگر از جمله لاتین و یونانی هم استفاده شده‌است؛ رمان «پل» نیز قسمت‌هایی به زبان‌های انگلیسی و همچنین جملاتی نیز به زبان‌های ارمنی و عربی دارد. هر دو رمان نیز «اتوبیوگرافیک» هستند. در رمان «پل» می‌توان زندگی واقعی هر دو نویسنده یعنی دولت‌آبادی و بارسقیان را مشاهده کرد و این کار را بسیار جذاب می‌کند.[۱۶]

نسخهٔ ویراست دوم این کتاب در به صورت الکترونیکی در سایت طاقچه منتشر شده‌است.[۱۷] در زمستان سال ۱۳۹۷ پنجمین اثر داستانی او به نام سه‌شنبه از طرف نشر اسم منتشر و وارد بازار شد.[۱۸] این که ادامهٔ بر دو داستان قبلی یعنی یکشنبه و دوشنبه است به ادامهٔ زندگی شخصیت اصلی کتاب یعنی آربی آراکلیان می‌پردازد و در جریان سفر شخصیت اصلی داستان به شهرهای اصفهان، شیراز، اهواز، آبادان و بوشهر روایت می‌شود و تجربه شهر و سفر در کنار هم قرار گرفته‌اند. او در سه‌شنبه خواننده را دعوت به یک مفت‌سواری کرده‌است و نکته جالب اینکه نویسنده آن را بر اساس تجارب شخصی و واقعی خودش خلق کرده. البته در نسبتی دور با خود واقعی‌اش چون همه چیز از زاویه یک شخصیت داستانی روایت می‌شود. «آربی» شخصیت اصلی رمان سه‌شنبه، کارگردان تئاتر است اما پس از جدایی همسرش کمتر توانسته کار درخورِ تحسینی روی صحنه ببرد یا اینکه عمداً نخواسته چیزی را که جامعه می‌خواهد دو دستی تقدیمش کند. در این رمان ما با شخصیتی طرف هستیم که می‌خواهد دست از بازی کردن نقشش بکشد و نقابش را از صورت بردارد. در میانهٔ این کشمکش‌هاست که نیرویی نامرئی او را مدام به سمت بوشهر می‌کشاند؛ ولی آربی برای رسیدن به آنجا حتی عجله‌ای هم ندارد پس به یک مفت‌سواری مفصل و طولانی می‌رود. نه بلیت هواپیما می‌خرد نه قطار یا اتوبوس. کوله‌اش را جمع می‌کند، تمام وسایلی که یک هیچ‌هایکر لازم دارد تا بدون اینکه پولی برای جاده بدهد، در جاده باشد.[۱۹]

علی چنگیزی دربارهٔ این کتاب می‌نویسد:

«... اصرار وی [شخصیت اصلی] بر اشاره به کارهایش و همقطارانش و نقل قولی از جویس که می‌گوید تمام شخصیت‌های داستان من واقعی هستند؛ ولی این تلاش‌ها بی‌مورد است. شخصیت واقعی وجود ندارد. گیریم با هزاران ترفند بفهمیم فلانی در داستان را در عالم واقعی نشر هم می‌شناسیم، اگر ورطهٔ تکرار باشد و شباهت چه؟ مجاروت همانستی‌ها! مانیفستی در کار نیست، رازگشایی‌ای در کار نیست. هرچه بگویی هزار بار پیش از تو گفته‌اند و تو فقط تکرار تکرار هستی. حتی اگر در انتهای داستان بفهمی پدر واقعی هستی، نوشته‌هایت را در فایلی به دست کسی بسپاری ولی باز هم تو شبحی بیش نیستی. ستاره‌ای هم نیستی که هزارسال است مرده‌ای و نورت اکنون به‌ما می‌رسد، تو فقط یک شبحی با کلی درد و حرف و حدیث تکراری. حتی وقتی می‌روی و خود را در آب غرق می‌کنی، هیچ کاری نکرده‌ای، هیچ‌کسی از این عالم کم نشده‌است، چرا که خود نبودن هم دیگر ممکن نیست. نویسنده دغدغهٔ عالمی را دارد که دیگر گذشته، که نیست. دغدغهٔ عالمی که در آن ماده و عناصر اربعه درکارند: باد، خاک، آتش، آب. مانند تالس، آناکسیمنس، هراکلیتوس که از جمله فیلسوفان پیشاسقراطی بودند که تلاش کردند برای عالم جوهره و اصلی یکه و مادی قایل شوند. یکی تلاش داشت مسئلهٔ وحدت و کثرت را رفع کند، یکی جوهرهٔ اصلی جهان را آب می‌دانست، یکی جهان را نزاع دائمی وحدت و کثرت می‌دانست و معتقد بود تا این نزاع برپاست عالم هم هست. تو گویی دوباره لازم است جهان از دوران اسطوره وارد عصر فلسفه شود.»[۲۰]

احسان حسینی نسب هم رمان سه‌شنبه را با فیلم هامون ساخته داریوش مهرجویی مقایسه می‌کند و در خبرگزاری مهر می‌نویسد:

«آربی آراکلیان [قهرمان کتاب] شباهت‌هایی بنیادین با حمید هامون دارد و تفاوت‌هایی هم. آربی آراکلیان از نخستین پردهٔ «سه‌شنبه» سفر آفاقی و انفسی‌اش را با جنون آغاز می‌کند. قهرمان، سرگشته و ملول، راه نجات را در پیوستن به جریان طبیعت می‌داند؛ طبیعتِ پدیده‌ای به اسم سفر. خشک و غیرمنتظره. غیرقابل پیش‌بینی. مناسبِ روحِ آدمِ ملولی که دیگر هیچ چیزی برای از دست دادن ندارد. برای آربی از همان آغاز قصه پیداست که سرنوشت او را جنون رقم می‌زند.»[۲۱]

نمایشنامه‌نویسی و کارگردانی تئاتر

بارسقیان تاکنون پنج نمایشنامه نوشته که هر دو به صورت مشترک با غلامحسین دولت‌آبادی بوده. آن دو بعد از ده سال فعالیت و همکاری مشترک در تئاتر و به کمک همدیگر اولین نمایشنامه‌شان به نام گام زدن بر یخ‌های نازک (نشر افراز، ۱۳۹۱) را در سال ۱۳۹۰ نوشتند. این نمایشنامهٔ چهار پرده‌ای بلند یک تراژدی محسوب می‌شود که به زندگی یک کارگردان تئاتر به نام حسن گلشن می‌پردازد. این نمایشنامهٔ چند لایهٔ در دو زمان موازی روایت می‌شود. زمان اول مربوط به سال‌های ۱۳۱۸ الی ۱۳۳۲ است و زمان دوم از سال ۱۳۸۳ شروع و سال ۱۳۸۴ تمام می‌شود. در زمان حال نمایشنامه دانشجویی به نام امین پارسا را می‌بینیم که به پیشنهاد استادش روی زندگی حسن گلشن تحقیق می‌کند. حسن گلشن به علت این‌که از زندگی اطلاعت زیادی در دست نیست، اسمی هم ازش در تاریخ تئاتر نیامده است. ما در طول چهار پرده زندگی حسن گلشن را می‌بینیم. ازدواج، زندگی، کار او در بانک، کارگردانی تئاتر، شکستش انتشار روزنامهٔ هنری و در نهایت عدم موفقیت او به عنوان یک کارگردان تئاتری سفری است که او سر می‌گذارند و تراژدی زندگی‌اش را رغم می‌زند. در زمان حال هم ما شاهد تلاش امین پارسا برای کار روی پایان‌نامهٔ کارشناسی‌ارشدش هستیم و می‌بینیم او چطوری با موانعی که سر راهش گذاشته می‌شود مواجه می‌شود و آن‌ها را از سر راه برمی‌دارد.

محسن زمانی در مقاله[۲۲] خودش از این نمایشنامه در سایت ایران تئاتر این‌گونه می‌نویسد:

«باری، دولت‌آبادی و بارسقیان در راستای آرزوی خود برای بازگشت نمایش‌های باشکوه و عظیم، با تعداد شخصیت‌های زیاد و صحنه‌های پرشمار و داستانک‌های پرتعداد، بر گِرد نقشه داستانی اصلی، که زمان اجرای نمایشنامه را به چند ساعت می‌رساند و تماشای تئاتر را تبدیل به یک فرهنگ یا به بیان بهتر، زیستن درون یک رویداد فرهنگی می‌کند، خود دست به کار شده و به نگاشتن نمایشنامه «گام زدن بر یخ‌های نازک» پرداخته‌اند… نمایشنامه یک تراژدی واقع گرایانه است. در فهرست اشخاص نمایش نام بیش از ۵۰ شخصیت آمده که اگر تعداد هنروران را نیز به آن‌ها اضافه کنیم، به عددی نزدیک به صد می‌رسیم. چهار پرده دارد که دو پرده اول هرکدام ۱۴ صحنه، پرده دوم ۹ صحنه و پرده چهارم، هفت صحنه دارد. رویدادگاه‌های پرشماری دارد و هرگز پدیدآورندگان خودشان را محدود به فضای مشخص یا تعداد معلومی از رویدادگاه‌ها نکرده‌اند. هرکدام از چهار پرده را می‌توان دارای استقلالی نسبی دانست که البته در کنار هم و در هماهنگی کامل با یکدیگر منجر به پدید آمدن یک کلِ واحد می‌شوند.»[۲۲]

 
آراز بارسقیان (سمت راست) و غلامحسین دولت‌آبادی (سمت چپ)، بهمن ماه ۱۳۹۲ بعد از دریافت جایزهٔ کتاب سال. تالار وحدت

این نمایشنامه که اجرای کاملش بیش از چهار ساعت‌ونیم به طول می‌انجامد با تعداد شخصیت‌های زیاد و حجم بالای منابع برای تولید، جزو یکی از مشکل‌ترین نمایشنامه‌هایی است که تاکنون برای اجرا نوشته‌اند و در کنار آثاری همچون فتح‌نامهٔ کلات (بهرام بیضایی، ۱۳۶۱) و منجی در صبح نمناک (اکبر رادی، ۱۳۵۹) قرار می‌گیرد. این نمایشنامه توانست سال ۱۳۹۲ در سی‌ویکمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش تئاتر برگزیدهٔ کتاب سال شد.[۲۳][۲۴]

تا آن تاریخ این اولین نمایشنامه‌ای بود که توانست چنین افتخاری کسب کند.[۲۵] این نمایشنامه علاوه بر این جایزهٔ مهم، توانست در هفتمین دورهٔ انتخاب آثار برتر ادبیات نمایش کانون نمایشنامه‌نویسان خانهٔ تئاتر ایران جایزهٔ اول بخش نمایشنامه‌نویسی را در همان سال به خودش اختصاص دهد.[۲۶] نسخهٔ اجرایی این اثر به نام تکیه بر دیوار نمناک[۲۷] هم در سی‌ویکمین جشنوارهٔ تئاتر فجر به کارگردانی غلامحسین دولت‌آبادی دو اجرا شد و در خردادسال ۱۳۹۲ در تالار مولوی به مدت یک ماه به اجرای عموم رفت.[۲۸] این نمایشنامه در بخش تولید متون سی‌ویکمین جشنواره هم شرکت کرد و آن‌جا توانست جزو پنج برگزیدهٔ این بخش باشد.[۲۹]

نمایشنامهٔ بعدی آن‌ها نامش پرترهٔ مرد ریخته[۳۰] (نشر افراز، ۱۳۹۳) بود. این نمایشنامهٔ تک نفره، دربارهٔ زندگی و مرگ هنرمند بزرگ تئاتر ایران، عبدالحسین نوشین است. این تک‌گویی دو پرده‌ای نوشتن را در مرحلهٔ مختلف از زندگی‌اش نشان می‌دهد. پردهٔ اول مربوط به آخرین ساعت فرار او از ایران می‌شود. ما با نوشینی مواجه هستیم که در عین حال که می‌خواهد ترک وطن بکند، بی‌صبرانه منتظر بازگشت خودش به کشور است. در پردهٔ دوم بیست سال از فرار او می‌گذرد و او در آخرین ماه‌های زندگی‌اش در مسکو است؛ یعنی سال زمستان سال ۱۳۴۹. شخصیت اصلی نمایشنامه خود عبدالحسین نوشین است و تمام نقش‌های افراد دیگر را هم خودش برای ما بازی می‌کند.

این نمایش در آبان و آذر ماه سال ۱۳۹۳ برای شرکت در سی‌وسومین دورهٔ جشنوارهٔ تئاتر فجر با تک بازی اصغر همت به مدت دو ماه تمام تمرین شد.[۳۱] اما نمایش در بازبینی اولیه توسط هیئت بازبینی سه نفره متشکل از قطب‌الدین صادقی، مسعود دلخواه و اسماعیل شفیعی مردود اعلام شد. اصغر همت در یادداشت مفصل خود به نام چرخ بازیگر از این بازیچه‌ها بسیار دارد[۳۲] به روند تمرینات و چگونگی شرایط بازبینی و رفتار بازبین‌ها و وقایع بعد از بازبینی اشاره می‌کند و شرح می‌دهد که چطور بعد از سی سال، بهش اجازه ندادند در جشنواره تئاتر فجر شرکت کند.

اما این اثر بالاخره در شهریور و مهر ماه سال ۱۳۹۵ در تماشاخانهٔ سنگلج تهران با بازی اصغر همت به روی صحنه رفت.[۳۳] این نمایش با استقبال منتقدان تئاتر روبه‌رو شد. حسن پارسایی در نشست نقد و بررسی این اثر که به همت کانون ملی منتقدان تئاتر برگزار شد گفت:

«افرادی که ایدئولوژی برایشان مهم‌تر است به هر شکلی که به هنر بپردازند، هنر قربانی می‌شود اما هنرمندانی که ایدئولوژی دارند ولی در خلق یک اثر اول به وجوه هنری آن توجه می‌کنند، اثری هنری تولید می‌کنند و چون اعتقاداتی هم دارند ناخوداگاه دیدگاهشان در اثرشان نیز ظاهر می‌شود ولی نباید ایدئولوژی جای هنر را بگیرد. چون هنر زیر مجموعه آن نیست. پس هنرمندی که دیدگاه سیاسی و اجتماعی دارد ناخوداگاه و نه به شکل قالب دیدگاهش در اثرش احساس می‌شود… در این نمایش‌نامه بخش‌هایی است که تاویل‌آمیز است و پایان اثر هم با تاویل و تعلیق همراه است. درآوردن و نگارش روایتی تاویل پذیر کار مشکلی است. «پرترهٔ مرد ریخته» ساختار منسجمی دارد با دیالوگ نویسی روایی، تمثیلی و گاهی کنایی که به خوبی توانسته‌است از فرم گزاره‌ای خارج شود. حتی برخی از مواردی که در این نمایش‌نامه به آن‌ها اشاره می‌شود در زمان فعلی نیز دارای مابازای بیرونی است و قابل طرح و بحث است.»[۳۴]

این نمایش بالاخره توانست در سی‌وپنجمین دورهٔ جشنوارهٔ تئاتر فجر شرکت کند و اصغر همت در نقش عبدالحسین نوشین توانست جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را به‌خاطر بازی در این نقش به دست آورد.[۳۵] اما نمایش بعدی‌ای که این دو اجرا کردند صعود مقاومت‌پذیر آقای م. ر حساس! بود که در مهر ماه سال ۱۳۹۶ در محوطه و سالن اصلی تئاتر محراب اجرا شد. این نمایش از تاریخ دو مهر به مدت ۲۵ شب اجرا شد. نصرالله قادری در شمارهٔ ۲۱۸ مجله نمایش/ آبان ماه ۱۳۹۶ در نقد مفصلش بر این اجرا نوشت:

«... نمایش در شکل و محتوی واقعیتی را می‌گوید که اکنون باید گفت. این مهم با تکیه بر شکل فراگیری و دریافت «دو سویه انگاری» قابل ادراک است… نواندیشی عضری نگرش در شکل و محتوی فربه است و می‌توان از ساحت‌های گوناگون به آن نگریست. ماننده منشوری است که خطی نیست. اجرای آتشفشان خاموش صعود مقاومت‌پذیر در این هنگامه بارقه امیدی است که می‌درخشد…»[۳۶]

از سایر عوامل این نمایش می‌توان به مهدی بازدار، احسان تخشید، فرزانه رضایی، محمد رجبی، فرهاد رنجبرمقدم، حامد صحت، فرزاد علوی، سارا محمدبیگی، فایزه محمدنجار و امید نمازی‌شیرازی. بارسقیان در این نمایش در نقش راوی نمایش ظاهر شد و غلامحسین دولت‌آبادی در نقش اصلی یعنی آقای م. ر حساس بازی کرد. اجرای زندهٔ این نمایش طی دو شب توسط فرزاد فره وشی فیلمبرداری و ضبط شد و در زمستان همان سال در سرویس پخش آنلاین فیلیمو به نمایش درآمد.[۳۷][۳۸]

بارسقیان در مصاحبه با سایت تئاتر فستیوال[۳۹] گفت:

شما اگر نمایشی خوب اجرا شود، خوب نوشته شود، داستان داشته باشد و دلتان بخواهد دنبالش بروید، می‌روید؛ یک ساعت، دو ساعت یا پنج ساعت. منتها باید برای راحتی شما فکری شود. محیط هر نمایش فکر کردن به راحتی شما را قوام می‌دهد. محیط این نمایش به ما پیشنهاد می‌کرد کجا چه کنیم. ما هم همان کار را می‌کردیم. مسلماً وقتی معما حل می‌شود، ساده هم به نظر می‌رسد. اما حل معما سخت است. ما هم سعی کردیم معمای طراحی این نمایش را برای خودمان حل کنیم. مخاطب به نمایش گوش می‌کند. گوشه‌ای می‌ایستد و سیگارش را می‌کشد. حتی با موبایلش مشغول می‌شود. این شیوه تقریباً نزدیک به چیزی است که برشت می‌گوید: «مخاطب خیال کند در مسابقهٔ بوکس است.» ما رینگ بوکس نداریم. مفهوم آن را داریم. مخاطب آزادانه فکر می‌کند. ما ادعای مشارکت مخاطب در کار را نداریم؛ مخاطب با تعقل اش وارد کار می‌شود. بیان روند صحنه‌ها خود نشانهٔ دیگری از همراه شدن با برشت است. مخاطب را الکی درگیر هیچی نمی‌کنیم. از او نظر نمی‌خواهیم. می‌خواهیم فقط فکر کند.[۴۰]

از بارسقیان شنبه ۲۵ خرداد ماه ۱۳۹۸ در مراسمی تحت عنوان «نقش ارمنیان در تئاتر ایران» که در سالن کومیتاس باشگاه فرهنگی آرارات تهران برگزار گردید، از او به خاطر یک عمر فعالیت هنری در زمینهٔ تئاتر تجلیل به عمل آمد.[۴۱][۴۲] این مراسم توسط مؤسسه فرهنگی هنری هوسک برگزار می‌شد.

ترجمهٔ آثار نمایشی

اولین کتابی که از بارسقیان در زمینهٔ ترجمه منتشر شد دفتر یادداشت تریگورین (۱۳۸۶) بود. این نمایشنامه نوشتهٔ تنسی ویلیامز بود و به عنوان یکی از آخرین آثار ویلیامز شناخته می‌شد که سال‌ها بعد از مرگش پیدا و منتشر شده بود. نمایشنامهٔ دفتر یادداشت تریگورین در اصل برداشت آزاد تنسی ویلیامز است از یکی از محبوب‌ترین نمایشنامه‌هایی که در تمام طول عمرش خوانده بود و دوست داشت؛ یعنی مرغ دریایی آنتوان چخوف. او در تمام دوران کاری‌اش علاقه داشت این نمایشنامه را اقتباس کند و به خاطر همین تمام مدت به بازنویسی آن پرداخت. اما هیچ‌وقت از کارش راضی نبود و یکی از دلایلی که سال‌ها بعد از مرگش این نمایش منتشر شد هم همین.

نمایشنامهٔ زبردست/زیردست نوشتهٔ برندهٔ جایزهٔ پولیتزر سال ۲۰۰۲ سوزان لوری ـ پارکس در سال ۱۳۸۷ توسط نشر افراز منتشر شد. او نمایشنامهٔ مشهور آگوست در اسیج کانتی نوشتهٔ تریسی لتس را در همان سال ۱۳۸۷ منتشر کرد.

در سال ۱۳۹۳ او نمایشنامه قرمز نوشته جان لوگان برنده جایزه تونی بهترین نمایشنامه در سال ۲۰۱۰ را ترجمه و به صورت رایگان منتشر کرد.

کتابشناسی

آثار داستانی

آثار غیرداستانی

آثار نمایشی

آثار ترجمه

جستارهای وابسته

منابع

  1. «آراز بارسقیان: ترجمه‌های ضعیف مهم‌ترین انتقاد به مترجمان است». باشگاه خبرنگاران جوان.
  2. http://novler.com/_novel/n18350/باسگا_(مجموعه_داستان)
  3. ویلیامز, تنسی (2008). دفتر یادداشت تیرگورین. تهران: نشر قطره. p. 120. ISBN 978-964-341-571-6.
  4. ی http://vista.ir/book/201506/دفتر-یادداشت-تریگورین-برداشت-آزاد-از-مرغ-دریایی-چخوف ی مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  5. https://web.archive.org/web/20160301052448/http://www.cheshmeh.ir/book/یکشنبه/. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مارس ۲۰۱۶. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  6. بارسقیان, آراز (1388). باسگا. نشر افراز. p. 87. ISBN 978-964-243-109-0.
  7. "آیا گام اول، گام مطمئنی است؟". 2008. Archived from the original on 8 December 2015.
  8. «یکشنبه درهم ریخته».
  9. «نامزدهای دریافت یازدهمین دوره جایزه ادبی گلشیری معرفی شدند». بی‌بی‌سی فارسی.
  10. «کتاب صوتی یکشنبه - آراز بارسقیان - آدیولیب». آدیولیب - مرجع دانلود کتاب‌های صوتی (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  11. . http://www.cheshmeh.ir/book/یکشنبه/. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک); پیوند خارجی در |ناشر= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک)
  12. "گزارش مراسم رونمایی از «دوشنبه»". 2013. Archived from the original on 7 March 2016.
  13. «دانلود کتاب دوشنبه».[پیوند مرده]
  14. بارسقیان, آراز; دولت‌آبادی, غلامحسین (2015). پُل. تهران: افراز. p. 504. ISBN 978-600-326-197-6.
  15. «دربارهٔ رمان «پل» (بارسقیان و دولت‌آبادی) نقد: لیلا صادقی». leilasadeghi.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  16. Behnegarsoft.com (۲۰۱۶-۰۱-۰۸). «ایبنا - قادری: روشنفکرنماهای ایرانی مقابل رمان «پل» جبهه می‌گیرند/ نوشتن این رمان مانند خودکشی بود». خبرگزاری کتاب ایران (IBNA). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  17. «دانلود کتاب و کتاب صوتی با طاقچه». طاقچه.
  18. ««سه‌شنبه» در بازار کتاب/انتشارجدیدترین رمان آراز بارسقیان». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۲-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  19. «آخرین خبر | «سه شنبه»؛ داستان مردی که نمی‌تواند جدایی از همسرش را باور کند!». آخرین خبر. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  20. «سه‌شنبه‌ای با اشباح: دربارهٔ رمان سه‌شنبه». حداقلْ کلانشهر. ۲۰۱۹-۰۶-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۳۱.
  21. «یک میان‌پرده در جنون و زندگی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۶-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۳۱.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ "نگاهی به نمایشنامه "گام زدن بر یخ‌های نازک" نوشته "غلامحسین دولت‌آبادی" و "آراز بارسقیان"".
  23. "برگزیدگان کتاب سال مشخص شدند".
  24. "کتاب گام زدن بر یخهای نازک در فهرست شایستگان تقدیر قرار گرفت". Archived from the original on 8 December 2015.
  25. "«گام زدن بر یخ‌های نازک» مقابل انحراف در نمایشنامه‌نویسی ایستاده‌است".
  26. "معرفی برگزیدگان جایزه ادبیات نمایشی".
  27. "صفحهٔ اجرای تکیه بر دیوار نمناک".
  28. "مایش «تکیه بر دیوار نمناک» به کارگردانی غلامحسین دولت‌آبادی، از اول خردادماه در سالن اصلی تئاتر مولوی اجرا می‌شود". Archived from the original on 8 December 2015.
  29. "اعلام برگزیدگان مسابقه نمایشنامه‌نویسی تئاتر فجر". 2012. Archived from the original on 8 December 2015.
  30. بارسقیان, آراز; دولت‌آبادی, غلامحسین (2014). پرترهٔ مرد ریخته. تهران: نشر افراز. p. 72. ISBN 978-964-243-931-7.
  31. "اصغر همت پس از ۵ سال به جشنواره فیلم فجر می‌رود". 2014. Archived from the original on 8 December 2015.
  32. همت, اصغر (2015). "چرخ بازیگر از این بازیچه‌ها بسیار دارد".
  33. ««پرتره مرد ریخته» در سنگلج اجرا می‌شود».
  34. «اصغر همت: تئاتر باید در خدمت بشریت و اصلاح جامعه باشد».
  35. «سی و پنجمین جشنواره «تئاتر فجر» برگزیدگان خود را شناخت».
  36. «نقد نمایش «صعود مقاومت پذیر آقای م.ر. حساس»». www.magiran.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  37. «صعود مقاومت پذیر آقای م ر حساس - قسمت 1». فیلیمو. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  38. «صعود مقاومت پذیر آقای م ر حساس - قسمت 2». فیلیمو. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  39. «تئاتری‌ها با تنفر از کنار "صعود مقاوت پذیر آقای م.ر. حساس" رد می‌شوند. | تئاتر فستیوال». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  40. «تئاتری‌ها با تنفر از کنار "صعود مقاوت پذیر آقای م.ر. حساس" رد می‌شوند. | تئاتر فستیوال». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  41. «مراسم نقش ارمنیان در تئاتر ایران». موسسه ترجمه و تحقیق هور. ۲۰۱۹-۰۶-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۳۱.
  42. «نقش ارمنیان در تئاتر ایران بررسی شد/ تجلیل از هنرمندان ارمنی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۶-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۷-۳۱.
  43. «یکشنبه|داستان‌های فارسی - قرن 14||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  44. «یکشنبه|داستان‌های فارسی - قرن 14||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  45. «دوشنبه|داستان‌های فارسی - قرن 14||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  46. «پل (رمان)|داستان‌های فارسی - قرن 14||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۸.
  47. «سه‌شنبه|داستان‌های فارسی - قرن 14||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  48. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2174517
  49. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2294928
  50. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2474890
  51. «گام زدن بر یخ‌های نازک: تراژدی در چهارپرده|نمایشنامه فارسی - قرن 14 ||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  52. «پرتره مرد ریخته (مکاشفه‌ای در زندگی عبدالحسین نوشین در دو پرده)|نمایشنامه فارسی - قرن 14 ||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  53. «در استانبول: دیدار خانوادگی در دو روز|نمایشنامه فارسی - قرن 14 ||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  54. «یلدای سرد و با شکوه استاد محمود راد|نمایشنامه فارسی - قرن 14 ||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  55. «صعود مقاومت‌پذیر آقای م.ر. حساس!|نمایشنامه فارسی - قرن 14 ||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  56. «دفتر یادداشت تریگورین: برداشت آزاد از "مرغ دریایی" چخوف|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». .www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  57. «زبردست / زیردست [نمایشنامه]|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  58. «آگوست در اسیج‌کانتی [نمایشنامه]|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  59. «پیش از طلوع و پیش از غروب (دو فیلمنامهٔ همراه)|فیلم‌نامه‌ها||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  60. http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2127330&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author
  61. «خلق داستان کوتاه|داستان‌نویسی||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  62. «درخشش ابدی ذهن بی‌آلایش (فیلمنامه)|فیلم‌نامه‌ها||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  63. «چرخهٔ کنتاکی (نمایشنامه)|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  64. «کلایبورن‌پارک|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  65. «بوفالوی آمریکایی (نمایشنامه)|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  66. «قاشق قاشق آب|نمایشنامه آمریکایی - قرن 21م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  67. «کارولین، یا، تغییر|موزیکال‌ها - متن‌ها||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  68. «کتابخانهٔ مرموز|داستان‌های کوتاه||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  69. «دکستر، قاتل خواب‌گرد|داستان‌های آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  70. «تراموایی به نام هوس: برندهٔ جایزهٔ پولیتزر نمایشنامه‌نویسی سال 1949|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  71. «بشنو آواز باد را|داستان‌های ژاپنی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  72. «ساحل آرمان‌شهر|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  73. «ناطور دشت|داستان‌های آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  74. «تمام راه|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  75. «فلیک|نمایشنامه آمریکایی - قرن 21م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  76. «مسئلهٔ پیچیده|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  77. «راک اند رول|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  78. «دیوارکشی|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  79. «جدال با شیطان|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  80. «تهدید قضات|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  81. «جای خالی جنگ|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  82. «نورگیر|نمایشنامه انگلیسی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  83. «سه نمایشنامه دربارهٔ سرباز الیوت|نمایشنامه آمریکایی||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  84. «شور داستان‌نویسی: تکنیک‌های شوق‌انگیز برای نوشتن رمان‌های عالی|داستان‌نویسی||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  85. «فیلم‌نامه‌نویسی آلترناتیو: با موفقیت قواعد را بشکنید|فیلم‌نامه‌نویسی||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  86. «قرمز و دو نمایشنامهٔ دیگر|نمایشنامه آمریکایی - قرن 20م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  87. «مابین محلهٔ ریورساید و دیوانگی|نمایشنامه آمریکایی - قرن 21م.||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  88. «تقلای اروس|عشق||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir.
  89. «روان‌سیاست: نئولیبرالیسم و تکنولوژی‌های جدید قدرت|نوآزادیخواهی||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  90. «رئالیسم کاپیتالیستی: آیا آلترناتیو دیگری نیست؟|سرمایه‌داری - تاریخ - قرن 21 م||خانه کتاب |ketab.ir». www.ketab.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۹.
  91. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2493572
  92. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2528977
  93. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2603707
  94. http://db.ketab.ir/bookview.aspx?bookid=2626687