باز کردن منو اصلی

اختلال استرسی پس از آسیب روانی

اختلال استرسی پس از آسیب روانی یا اختلال تنش‌زای پس از رویداد (به انگلیسی: Posttraumatic stress disorder) (به صورت مخفف: PTSD)، نشانگان یا سندرمی است که پس از مشاهده، تجربهٔ مستقیم یا شنیدن یک عامل استرس‌زا و آسیب‌زای شدید روی می‌دهد که می‌تواند به مرگ واقعی یا تهدید به مرگ یا وقوع یک سانحهٔ جدی منجر شود.

اختلال استرسی پس از ضایعه روانی
Goya-Guerra (09).jpg
No quieren (They do not want to)
#9 from aquatint series حوادث جنگ (The disasters of war – 1810–1820)
فرانسیسکو گویا (۱۷۴۶–۱۸۲۸)
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصصروان‌پزشکی، روان‌شناسی بالینی
آی‌سی‌دی-۱۰F43.1
آی‌سی‌دی-9-CM309.81
دادگان بیماری‌ها33846
مدلاین پلاس000925
ئی‌مدیسینmed/۱۹۰۰
پیشنت پلاساختلال استرسی پس از آسیب روانی
سمپD013313

بیمار نسبت به این تجربه‌ها احساس ترس و درماندگی می‌کند، اغلب رفتارهای آشفته و حاکی از بی‌قراری بروز می‌دهد و مدام تلاش می‌کند از یادآوری رویداد و سانحه اجتناب کند. حوادثی همچون سوءاستفاده جنسی، تصادف، سوانح طبیعی مانند زلزله، جنگ و… به‌طور کلی افرادی که چنین رویدادهایی را تجربه می‌کنند حتی در مورد کودکان، بیشتر از این که ما بتوانیم تجربهٔ آن‌ها را تصور کنیم و احساسات آن‌ها را درک کنیم از آن واقعه رنج می‌برند. همین امر وجه تمایز استرس پس از سانحه با سایر حوادث زندگی است (استرس بیش از حد طبیعی به حادثه).

گسترش اختلال پسا-ضایعه‌ایویرایش

اگرچه اغلب مردم (۵۰ تا ۹۰٪) یک رویداد بسیار تنش‌زا را تا پایان عمر به یاد دارند، فقط ۸٪ آن‌ها به ا.پ.ض مبتلا می‌شوند. این بیماری در دوران بعد از جنگ بسیار شایع است (مانند جنگ ویتنام، عراق، ایران، بوسنی هرزگوین و افغانستان). به عنوان مثال، نتایج یک پیش‌بینی علمی در آمریکا نشان می‌دهد که از میان سربازان جنگ‌های اخیر آمریکا، حدود ۱۰٪ در سال ۲۰۲۵ همچنان با این بیماری دست و پنجه نرم خواهند کرد.[۱]

همچنین بر اثر اتفاقات مهم زندگی مانند فوت یک عزیز یا طلاق و جدایی و ضربه‌های عاطفی احتمال ابتلاء به این بیماری زیاد است. به نظر می‌رسد زمینه ژنتیکی و دوران کودکی در ایجاد این بیماری مؤثر هستند.

علائم اختلال استرسی پس از ضایعه روانیویرایش

  • ناآرامی و بی‌قراری، رفتارهای پرخاشگرانه، احساس بیزاری از دیگران.
  • گوشه‌گیری و مشکلات در روابط بین فردی، به‌سختی انس گرفتن با دیگران.
  • احساس گناه و شرم‌زدگی، بی‌احساسی و فقر هیجانی که از طریق جمع کردن خود و انقباض عضلات صورت می‌گیرد.
  • واپسروی‌های رشدی (بازگشت به رفتارهای اولیه کودکان، شب‌ادراری، مکیدن شست و…)
  • رفتارهای تهییجی و برانگیختگی بیش از حد (حالت گوش به زنگ بودن که به محض مواجه شدن با محرک تنش‌زا شوکه می‌شود)
  • اختلال خواب، کابوس و خواب‌های ترسناک (رویاهای هولناک بدون محتوای مشخص).
  • اجتناب از افکار و احساسات و حتی اماکنی که وقایع ناخوشایند را یادآوری می‌کند.
  • تکرار خاطره‌های آسیب‌زا از قبیل مزاحمت، تجاوز و… در ذهن.
  • تمایل به بازی‌های تکراری پیرامون حادثه‌ای که تجربه کردند (درمورد کودکان).
  • اختلال در کار روزانه، مشکلات در تمرکز و آموزش.

البته همه این‌ها باید سه شرط مهم دیگر را نیز به همراه داشته باشند:

  • فرد باید در معرض یک رویداد پرتنش قرار گرفته باشد.
  • فرد باید مرتب به یاد این رویداد بیفتد و فلاش بک داشته باشد.
  • علائم باید بیش از یک ماه طول بکشد.

درمانویرایش

فرایند درمان بیمار مبتلا به اختلال ِ پسا-ضایعه‌ای (ا.پ.ض) تلفیقی از دو رویکرد روان‌شناسی شناختی و رفتارگرایی است. مداخلات رفتاری شامل: آموزش نحوهٔ مواجهٔ مؤثر با ترس‌ها، اجتناب از اماکن یا افرادی که وقایع را یادآوری می‌کند، می‌باشد؛ همچنین استفاده از تکنیک آرام‌بخش و پذیرش احساسات بیمار در کاهش نشانگان استرس پس از سانحه مؤثر است. در روش مداخله در بحران، سعی بر این است که عملکرد عادی بیمار را به وی بازگردانند. روان درمانگر در این روش تمرکزش را معطوف به حل مشکلات، آموزش مهارت‌های مربوط به کنار آمدن با شرایط و ایجاد شرایطی حمایتی برای بیمار می‌کند. عضویت در گروه‌های حمایتی نیز برای کسانی که دچار علائم استرس هستند، مفید است. بیماران با عضویت در این گروه‌ها حمایت عاطفی دریافت می‌کنند، با افراد دیگری که شرایط و علائم مشابهی را تجربه کرده‌اند آشنا می‌شوند و مهارت‌های مربوط به کنار آمدن با شرایط و مدیریت شرایط را می‌آموزند.

اگر علایم فوق بیش از یک ماه تداوم یابد و منجر به اختلال در عملکرد کلی بیمار (شغلی، تحصیلی، رفتاری و…) شود باید نسبت به درمان آن اقدام نمود. برای درمان دارویی از داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین مانند فلوکستین، ضدافسردگیهای سه حلقه‌ای مانند ایمی‌پرامین، سیتالوپرام، پروپرانولول و کلونیدین استفاده می‌شود.

در حیواناتویرایش

حیوانات نیز قابلیت ابتلاء به این اختلال را دارند.[۲]

مراقبت پرستاری در اختلال استرس پس از ضایعه روانیویرایش

فرایند پرستاری در اختلال استرس پس از ضایعه روانی شامل مراحل زیر می‌باشد.[۳]

  • بررسی پرستاری
  • تشخیص پرستاری[۴]
  • برنامه‌ریزی اقدامات[۵]
  • اجرای مراقبت‌ها و اقدامات پرستاری
  • ارزشیابی و اثر بخشی اقدامات

بررسیویرایش

  • به‌طور کلی بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی نیاز به بررسی و معاینه کامل جسمی و روانی و اخذ شرح حال کامل دارند
  • معاینات طبی به این جهت ضرورت دارند که بسیاری از بیماری‌های طبی وجود دارند که علایم مشابه اختلالات اضطرابی ایجاد می‌کنند.
  • پرستار باید بتواند اضطراب مرضی را از اضطراب طبیعی تفکیک نماید.
  • در معاینه بیماران مبتلا به اختلالات اضطرابی هم به علایم روانشناختی و هم به علایم جسمانی باید توجه داشت.
  • به علاوه پرستار نیاز به تعیین سطح اضطراب بیمار دارد (از طریق مشاهده رفتار کلامی و غیر کلامی بیمار و سؤال از خود بیمار و سؤال در مورد اینکه آیا در مقابل موقعیت‌های خاص، احساس اضطراب می‌کند (کدام واقعه درگذشته به یاد اومی آید او را دچار اضطراب می‌کند)
  • بیمار موقع اضطراب به چه کاری مشغول است؟ در کجا دچار اضطراب می‌شود؟
  • باید شرح مفصلی از گذشته و حال بیمار تهیه نمود
  • درشرح حال کشمکش‌های موجود بین بیمار و سایرین یا دردرون خود بیمار حایز اهمیت است.
  • شروع بیماری ازچه زمانی بوده؟ آیا در آن زمان حادثه ناگواری (سوگ عزیزان، جنگ و…)رخ داده‌است؟
  • آیا عوامل استرس زا همراه با شروع بیماری هنوزهم وجود دارند؟
  • اغلب برای تکمیل بررسی لازم است سطح اضطراب بیمار از طریق دارو کاهش یابد.[۶]

تشخیصویرایش

  • اضطراب در رابطه با تعارضات ناخودآگاه مشخص با دلواپسی و علایم جسمانی
  • ترس در رابطه با موقعیت‌های فوبیک مشخص با اجتناب مستمر
  • تخریب در تعاملات اجتماعی در رابطه با اضطراب شدید مشخص با انزوا و گوشه‌گیری
  • اختلال خواب در رابطه با اضطراب شدید مشخص با کابوس و سحرخیزی
  • اختلال تنفسی در رابطه با اضطراب شدید مشخص با هیپر ونتیلاسیون[۷]

برنامه‌ریزیویرایش

طرح مراقبت پرستاری در درجه اول باید باعث کاهش سطح اضطراب این بیماران شود. برنامه‌ریزی‌ها بر اساس تشخیص‌های پرستاری و مشکلات بیمار است[۸]

اقدامویرایش

  • در مواردی که اختلال، پس از سانحه اخیر شروع شده‌است پرستار باید اقداماتی در جهت کاهش هیجان و تشویق به یادآوری ترتیب دهد. باید به بیمار فرصت داده شود که حوادث استرس زا را به یاد آورد و هیجانات مربوط به آن را بیان کند.
  • مقادیر پایین داروهای ضداضطراب ممکن است برای آرام کردن فرد ضرورت داشته باشد و یک داروی خواب‌آور نیز برای بهبود خواب بیمار به مدت چند شب مفید باشد
  • رایج‌ترین استراتژی مقابله‌ای در این بیماران، اجتناب است، یعنی فرد از صحبت کردن و فکر کردن دربارهٔ آنچه که روی داده، اجتناب می‌کند و رایج‌ترین مکانیسم دفاعی، انکار است یعنی فرد ممکن است احساس کندکه واقعاً حوادثی روی نداده‌است یا آن‌ها را فراموش کند. درچنین مواقعی نیز بیمار باید برای یادآوری حوادث استرس زا تشویق گردد. همچنین، حمایت‌های محیطی (مثل دوستان و بستگان) باید فراهم شود و بیمار از معرض استرس دور بماند
  • پرستار از شیوه‌های مختلفی در این باره می‌تواند استفاده کند · تشویق بیمار به صحبت · پرستار باید توضیحات واضحی برای علایم جسمانی اضطراب به بیمار بدهد · کمک به بیمار برای شناسایی موقعیت‌های بیرونی اضطراب‌انگیز · کمک به بیمار و خانواده بیمار در جهت تغییر محیط یا تعدیل عوامل اضطراب زا

مداخلات درمورد ترسویرایش

  • تشویق بیمار برای وارد شدن به موقعیت یا شی مورد اجتناب · استفاده از روش‌های رفتاری مانند مواجه‌سازی (بطور تدریجی و حساسیت زدایی یا به‌طور ناگهانی و غرقه سازی) برای درمان ترس

مداخلات در تخریب تعاملات اجتماعیویرایش

  • آموزش مهارت‌های اجتماعی و قاطعیت · تشویق بیمار برای شرکت در فعالیت‌های اجتماعی · تشویق بیمار برای شروع فعالیت‌های طبیعی زندگی روزمره · به بیمار بگوییم هر چقدر تسلیم بیماری شود بر شدت آن افزوده می‌شود و اومی تواند به تنهایی فعالیت‌های اجتماعی خود را شروع کند

مداخلات در اختلال خوابویرایش

استفاده از روش‌های ساده برای رفع بیخوابی:ایجاد محیط آرام، دوش آب گرم قبل از خواب، فعالیت بدنی، اجتناب از مصرف چایی، قهوه، سیگار و بحث پیرامون مسایل استرس زا · دادن داروی آرامبخش یا خواب‌آور به مدت چند شب طبق دستور پزشک

مداخلات دراختلال تنفسیویرایش

آموزش به بیمار که مکرراً در یک پاکت کاغذی یا نایلون تنفس کند. · آموزش به بیمار که به کندی و تحت کنترل نفس بکشد[۹]

ارزشیابی اختلال استرس پس از ضایعه روانیویرایش

ارزیابی پیوسته پیشرفت بیمار برای دستیابی به نتایج شناخته شده چه در داخل بیمارستان و چه در جامعه توسط پرستار. ملاک نهایی برای ارزشیابی نتایج، توانایی بیمار برای عملکرد در سطح انجام فعالیت‌های روزانه زندگی در یک سطح آرام[۱۰]

پانویسویرایش

  1. Navid Ghaffarzadegan, Alireza Ebrahimvandi, Mohammad S. Jalali (اکتبر ۲۰۱۶). «A Dynamic Model of Post-Traumatic Stress Disorder for Military Personnel and Veterans».
  2. BBC News - Military dog recovers from PTSD after Iraq war
  3. «Help:VisualEditor/User guide - MediaWiki». www.mediawiki.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۰۸.
  4. کاپلان. خلاصه روانپزشکی. صص. ۱۲۴.
  5. http://search.proquest.com/docview/225547471?pq-origsite=gscholar. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  6. نوغانی. محتشمی. شاهسوند، فاطمه. جمیله. اسماعیل. بهداشت روان 2. صص. ۱۱۹.
  7. کوشا. واقعی، محسن. سعید. روان پرستاری.
  8. نوغانی. محتشمی. شاهسوند، فاطمه. جمیله. اسماعیل. بهداشت روان2. صص. ۱۲۰.
  9. نوغانی. محتشمی. شاهسوند، فاطمه. جمیله. اسماعیل. بهداشت روان 2. صص. ۱۲۱.
  10. نوغانی. محتشمی. شاهسوند، فاطمه. جمیله. اسماعیل. بهداشت روان2. صص. ۱۲۲.

منابعویرایش