بیدخت

شهری عارف‌پرور از استان خراسان رضوی
(تغییرمسیر از بیدخت (گناباد))

بیدُخت شهری در بخش مرکزی شهرستان گناباد استان خراسان رضوی ایران است. این شهر در فاصله۲۹۲ کیلومتری جنوب شهر مشهد و ۵ کیلومتری شهر گناباد قرار گرفته‌است. بیدخت در شرق گناباد و در یک ناحیه دشتی واقع شده و آب و هوای معتدل خشک دارد. مردم بیدخت به زبان فارسی سخن می‌گویند و پیرو مذهب اثنی عشری هستند.

بیدخت
بِیدُخت
کشور ایران
استانخراسان رضوی
شهرستانگناباد
بخشمرکزی
مردم
جمعیت۵٬۵۰۱ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت۳٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱۰۶۴ متر
اطلاعات شهری
شهردارمحمدرضا علی‌اکبری
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۱
شناسهٔ ملی خودرو ایران
کد آماری۱۳۸۳
بیدخت بر ایران واقع شده‌است
بیدخت
روی نقشه ایران
۳۴°۲۰′۳۱″شمالی ۵۸°۴۵′۲۲″شرقی / ۳۴٫۳۴۲°شمالی ۵۸٫۷۵۶°شرقی / 34.342; 58.756

اقتصاد بیدخت بر پایه فعالیت‌های کشاورزی و صنایع دستی به ویژه فرش استوار شده است. فرش بیدخت با طرح‌های معروف مشهدی و کاشمری بافته می‌شود. معروفترین اثر تاریخی شهر بیدخت با نام مزار سلطانی بیدخت آرامگاه سلطان علیشاه از اقطاب سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی و چند تن از اقطاب دیگر این سلسله طریقتی است. این عارف وارسته از فضلای نیمه دوم قرن 13 و ربع اول قرن 14 هـ.ق است که در بیدخت به ابدیت پیوسته است. آرامگاه وی مشتمل بر چهار صحن سنگ فرش شده به نام‌های پایین، بالا، کوثر و فردوس است، گنبد آن از کاشی‌های نفیس با نقوش شاخ و برگ اسلیمی پوشیده شده است. دو کتیبه در دور گنبد طراحی و اجرا شده است. این بنا چهار مناره، یک برج ساعت، ایوان و حجراتی بر گرداگرد صحن‌ها و اتاق مقبره دارد. دو حوض آب با لبه‌های سنگی در حیاط آرامگاه احداث شده است. بانی اولیه این بنا ملاعلی نورعلیشاه ثانی است اما تکمیل این بنای تاریخی در دورهٔ قطبیت محمدحسن گنابادی با لقب طریقتی صالح علی شاه و جانشین وی سلطان‌حسین تابنده گنابادی با لقب طریقتی رضاعلیشاه انجام شده است. [۱]

یک زیارتگاه و مسجد قدیمی نیز در روستا وجود دارد. معماری بومی روستا نیز بسیار جالب توجه است. شهرداری بیدخت از بهمن ۱۳۹۳ عضو سازمان بین‌المللی شهرداران صلح است.[۲] این شهر مدفن برخی از اقطاب سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی از جمله نورعلی تابنده است که در مقبره‌ای به نام مزار سلطانی بیدخت مدفون می‌باشند. اندکی پس از استقرار جمهوری اسلامی، گروههای متعصب مذهبی پیرو خط امام، مزار سلطانی بیدخت را مورد حمله قرار داده حرمت این مکان را شکستند.[۳]

وجه تسمیه ویرایش

سه احتمال برای وجه تسمیه بیدخت وجود دارد:

  1. بیدخت نام ستاره زهره است و به علت وجود نفوذ ادیان شرقی هندی در مناطق شرق ایران احتمال می‌دهند این مکان از مراکز پرستش ناهید بوده‌است.
  2. نام دختر یکی از پادشاهان ایرانی بوده که در زمان رستم به این محل آمده و ساکن گشته و نام خود را بر این مکان نهاده.[۴]
  3. ابتدا هیدخت بوده‌است و بیدخ خوانده شده. دخت بمعنای دختر و هی بمعنای خوب؛ یعنی دخترِخوب و ناهید یعنی دختر زرتشتیان نیز مؤید این قول است پس اصل در این لغت هیددخت بوده. یک دال را حذف کرده‌اند و هیدخت شده و بعدها بیدخت شده.[۵]

جمعیت ویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵٬۵۰۱ نفر (در ۱٬۷۱۹ خانوار) بوده‌است.[۶]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
1365۴٬۳۴۳—    
1370۴٬۹۱۳۱۳٫۱٪+
1375۴٬۸۷۰۰٫۹٪−
1385۴٬۸۲۳۱٪−
1390۵٬۳۴۸۱۰٫۹٪+
1395۵٬۵۰۱۲٫۹٪+

شورای شهر بیدخت ویرایش

شورای شهر به منظور پیشبرد سریع برنامه‌ها از طریق همکاری مردم و نظارت بر امور شهر تشکیل شده‌است. شورای شهر بیدخت متشکل از ۵ عضو است که برای یک دورهٔ چهار ساله از طریق انتخابات برگزیده می‌شوند. هم‌چنین نظارت بر عملکرد شهرداری و انتخاب شهردار، تصویب بودجهٔ سالانهٔ شهرداری از دیگر وظایف شورای شهر است. از سال ۱۳۷۸ تاکنون (۱۴۰۰) شش دوره انتخابات شهر و روستا برگزار شده‌است:

شورای ششم ۱۴۰۰–۱۴۰۴[۷] ویرایش

  • احمد علی‌اصغری ۶۹۱ رأی،
  • محمد حیدری ۵۹۰ رأی،
  • حسین قاسم‌زاده بیدختی ۵۶۷ رأی
  • حسن افکار بیدختی ۴۷۴ رأی
  • مرتضی دهقانی بیدختی با ۴۵۱ رأی

پانویس ویرایش

  1. تابنده، حاج علی (۱۳۷۷). خورشید تابنده. تهران: انتشارات حقیقت.
  2. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۸ اوت ۲۰۱۵.
  3. Habib Borjian, “BIDOḴT”, in: Encyclopaedia Iranica Online, https://www.iranicaonline.org/articles/bidokt-1
  4. قدکساز، محمد رضا (۱۳۷۵). وجه تسمیه شهرهای ایران. انتشارات گل گشت. صص. ص ۳۲.
  5. «بیدخت - دیکشنری آنلاین آبادیس» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). Abadis Dictionary. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۰.[پیوند مرده]
  6. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  7. شورای ششم

منابع ویرایش

  • تاریخ و جغرافیای گناباد / تألیف سلطانحسین تابنده. تهران: حقیقت، ۱۳۷۹
  • بیدخت را بشناسیم اثر محمدعلی امینی بیدختی، ۱۳۷۱.
  • مختصات
  • تابنده سلطان حسنِ تاریخ و جغرافیای گناباد سال ۱۳۷۹ ص۱۶۲
  • https://www.vajehyab.com/dehkhoda/بیدخت-2
  • تابنده، حاج علی (۱۳۷۵). خورشید تابنده. تهران: انتشارات حقیقت.

پیوند به بیرون ویرایش