ماریه دختر شمعون قبطیه، مادر ابراهیم پسر محمد پیامبر اسلام بود که او را مقوقس قبطی حاکم اسکندریه و مصر برای محمد هدیه فرستاد.

ماریه دختر قبطیه
Maria Al Qibtiyya.png
زادهٔاستان منوفیه، مصر[۱]
درگذشت۶۳۷
عنوانمریم قبطی‌ها
همسر(ها)محمد
فرزندانابراهیم بن محمد

وی در قریه (حفن) از توابع انصنا مصر به دنیا آمده بود.

محمد در سال ششم هجرت سفیرانی به کشورهای خارج فرستاد و طی نامه‌هایی فرمانروایان این کشورها را به آیین توحید و اسلام دعوت کرد. نامه‌ای نیز به مقوقس فرمانروای مصر نوشت و او را به آیین اسلام دعوت نمود. اگرچه مقوقس اسلام را نپذیرفت، اما هدایایی برای محمد فرستاد.

در میان این هدایا کنیزی بود به نام ماریه که محمد وی را به حفصه بخشید و در پی یک رسوایی بزرگ محمد او را به همسری خود برمی‌گزیند و در ذی حجه سال هشتم هجری برای محمد فرزندی به اسم ابراهیم آورد که شدیداً مورد علاقه محمد بود. ابراهیم در هجدهم ماه رجب سال دهم هجری، در شیرخوارگی در سن ۱۸ ماهگی از دنیا رفت و در بقیع دفن گردید.[۲]


ماریه در زمان عمر بن خطاب در سال ۱۴ یا سال ۱۶ هجری درگذشت و عمر دستور داد مردم در تشییع جنازه اش حاضر شوند و خود بر او نماز گزارد و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.

ماریه و شان نزول سوره تحریم

در كتاب تفسیر طبری در مورد آيات اوليه سوره تحريم که می‌گوید: ای پيامبر چرا حلال خدا را برخود حرام ميكنى آمده است که این آیه در مورد آميزش محمد با ماریه کنیز حفصه است که حفصه از آن خبردار ميشود.(منبع:تفسير الطبري(جامع البيان) – الناشر: دار هجر للطباعة والنشر والتوزيع والإعلان ، ج ٢٣ ص ٨٥)


اشاره طبری به این داستان اینگونه است در يكى از روزها حفصه براى كارى قصد رفتن به خانه پدرش عمر بن خطاب را داشت و اين فرصت خوبى را براى محمد ایجاد می كند تا با كنيز زيباى حفصه معاشقه ای داشته باشد با اينكه آن روز را بايد همراه عايشه می‌بود و با وى همخوابى ميكرد.

ماریه پیشنهاد محمد را اجابت می نماید(كنيز نميتواند سرپيچى كند) و در رختخواب حفصه، گرم معاشقه می گردند. دست بر قضا قبل از اتمام سکس، حفصه به منزلش مراجعت می کند. همين كه به خانه می رسد می بیند که درب منزل از پشت بسته شده است. ناچار جلوی در می نشیند تا محمد و ماریه از خانه خالى محل معاشقه خارج شوند. حفصه با دیدن چنین صحنه اى و همخوابى محمد با كنيزش در رختخواب او، کاسه ی صبر و تحملش لبریز می شود و به محمد ميگويد: به خدا با من بسيار بد كردى با او در خانه من سكس كردى پیامبر(كه در شرايط بسيار بدى قرار گرفته بود) گفت: به خدا قسم تو را راضى ميكنم(هرطور بخواهى رضايتت را جلب ميكنم) و اين بايد بين ما يك راز باقى بماند!(منبع: تفسير طبرى ، ج ٢۳ ص ۸۷ و ۸۶).



حفصه همچنين بسیار مشوش و ناراحت، به محمد می گوید حالا با چشمان خودم دیدم که چه کار می کردید، مگر من از دیگر زنانت سر به زیر تر و آرام تر نبودم؟ پیامبر می گوید: آرام باش و پیش کسی سخنی نگو، من نیز قول می دهم آن کنیز را بر خودم حرام کنم و به هیچ وجه نزدیکش نشوم. (منبع: تفسير طبرى، ج ٢٣ ص ٨٤)

و اما در ادامه محمد به حفصه گفت: اين موضوع را كتمان كن و به عایشه درباره آنچه ديدى چیزی نگو، اما حفصه اين مطلب را براى عايشه بازگو كرد و عائشه از شنيدن اين موضوع بسيار خشمگين ميشود.(منبع: تفسير طبرى، ج ٢٣ ص ٨٥)

اين مسأله كه به گوش عایشه می رسد، خود به خود به وسیله‌ی عایشه و حفصه به جنجال و آبروريزى بزرگى تبديل می شود و اسباب دردسر بزرگى را براى محمد فراهم می كند. محمد از حرام کردن ماريه بر خويشتن تغيير نظر داد و برای تبرئه و تزکيه خود و مثل همیشه برای سرپوش گذاشتن به اين عمل زشت و شرم آور و سرکوب زنانش به آیاتى از قرآن پناه می برد كه شامل آيات ١ تا ٥ سوره تحريم است. ترجمه سوره تحريم: سوره تحريم آیات یک تا پنج

﴿۱﴾ اى پيامبر چرا براى خشنودى همسرانت آنچه را خدا براى تو حلال گردانيده حرام مى ‏كنى خدا[ست كه] آمرزنده مهربان است (۱)

آیه دوم سوره تحريم راهی را برای شکستن سوگند محمد باز می‌کند محمد سوگند خورده بود که حفصه را بر خود حرام کند و با آوردن این آیه سوگند خود را می شکند

﴿۲﴾ قطعا خدا براى شما [راه] گشودن سوگندهايتان را مقرر داشته است و خدا سرپرست‏ شماست و اوست داناى حكيم (۲)

آيه سوم که دنباله همين قضيه است، شخص را به شگفت می اندازد که يک امر شخصی و خانوادگی و مربوط به گفتگوی زن و شوهر است چرا بايد در كتابى مطرح شود كه از آن بعنوان كتاب خدا و هدايت كننده انسانها نام برده ميشود

﴿۳﴾ و چون پيامبر با يكى از همسرانش رازى را بازگو كرد و همين كه وى آن را به زن ديگر گزارش داد و خدا پيامبر را بر آن مطلع گردانيد [پيامبر] بخشى از آن را اظهار كرد و از بخشى [ديگر] اعراض نمود پس چون [مطلب] را به آن [زن] خبر داد وى گفت چه كسى اين را به تو خبر داده گفت مرا آن داناى آگاه خبر داده است (۳)

موضوع در آيات ٤ و ٥ بدتر هم ميشود زيرا الله براى حل مشكلى كه پيامبرش بدليل عدم كنترل شهوتش بوجود آورده است به تهديد عايشه و حفصه روى مى آورد که اگر در صورت ادامه اين وضع و تعقيب اين ادا و اصول زنانگی و رشک ورزيدن موجبات ناراحتی پيغمبر را فراهم کنيد خداوند حامی اوست و ممکن است منجر به طلاق دادن شما شود

﴿۴﴾ اگر شما دو زن به درگاه خدا توبه كنيد [بهتر است] واقعا دلهايتان انحراف پيدا كرده است و اگر عليه او به يكديگر كمك كنيد(عليه محمد تبانى كنيد) در حقيقت ‏خدا خود سرپرست اوست و جبرئيل و صالح مؤمنان [نيز ياور اويند] و گذشته از اين فرشتگان [هم] پشتيبان [او] خواهند بود (۴)
﴿۵﴾ اگر پيامبر شما را طلاق گويد اميد است پروردگارش همسرانى بهتر از شما مسلمان مؤمن فرمانبر توبه كار عابد روزه‏ دار بيوه و دوشيزه به او عوض دهد (۵) قرآن، آيات ١ تا ٥ سوره تحريم.

بدین ترتیب الله با تدابير خدايانه خود و با فرستادن آياتى در مورد مسائل بسيار شخصى محمد، او را از رسوایی بزرگی که در آن بود نجات می‌دهد.


در آن زمان رسم بر این بود که وقتی مردی یک کنیز را به همسرش هدیه می‌دهد همبستری با آن کنیز بر مرد حرام می‌شود و چون محمد ماریه را به همسرش بخشیده بود پس همبستری با وی بر محمد حرام شده بود و دلیل این همه جنجال و رسوایی محمد بخاطر همین بود.

این ماجرا در تفسير جامع البيان طبری و در تفاسير مختلفي از سنى و شيعه آمده است

منابع شیعی و سنی در ماجرای ماریه و شأن نزول سوره تحريم

منابع

  1. "Menoufia, birthplace of most leading figures". www.egypttoday.com. Retrieved 2021-05-06.
  2. ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم پدید آورنده : علی اکبر ذاکری، صفحه ۵۰؛ پیام زن :: مرداد ۱۳۸۷، شماره ۱۹۷