باز کردن منو اصلی

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

یکی از شاخه‌های چهارگانه ارتش جمهوری اسلامی ایران


نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران یکی از نیروهای چهارگانه ارتش جمهوری اسلامی ایران است که مسئولیت حفاظت از مرزهای هوایی و پشتیبانی نیروهای رزمی دیگر آجا را دارد. پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نام این نیرو به صورت فعلی تغییر پیدا کرد. سرتیپ خلبان عزیز نصیرزاده، از مرداد ۱۳۹۷، فرماندهی نیروی هوایی را بر عهده دارد. نیروی هوایی ایران طبق آخرین تخمین‌ها در سال ۱۳۹۲ هفتمین نیروی هوایی جهان از لحاظ تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان و ترابری (۱۱۹ فروند) است.[۱]

نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نهاجا)
Seal of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg

نشان نیروی هوایی ارتش ایران
Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg
پرچم رسمی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
کنش ۱۳۳۴–تاکنون
کشور  ایران
رسته نیروی هوایی ارتش
اندازه ۵۲٬۰۰۰ نیروی فعال
۵۰۰ هواپیما
بخشی از نیروهای مسلح ج ا ایران
نام مستعار نهاجا
شعار بلند آسمان جایگاه من است
سالگرد ۱۹ بهمن
نبردها جنگ ایران و عراق

مداخله نظامی علیه داعش

وب سایت http://nahaja.aja.ir
فرماندهان
فرمانده سرتیپ عزیز نصیرزاده
جانشین فرمانده سرتیپ دوم حمید واحدی
معاون هماهنگ‌کننده سرتیپ دوم مهدی هادیان
نشان
نشان شناسایی Roundel of Iran.svg

تاریخچه نیروی هوایی

نیروی هوایی در سال ۱۳۰۳ و به کوشش نخست‌وزیر وقت، رضاخان سردارسپه بنیانگذاری شد. در خرداد ۱۳۰۳ حکم عمومی قشون تحت شمار ۲۲۲ برای تأسیس نیروی هوایی صادر گردید و سرهنگ احمد نخجوان به ریاست آن برگزیده شد.

پایگاه‌های هوایی

ایران هم‌اکنون ۱۴ پایگاه هوایی نظامی دارد. از این شمار، ۱۱ پایگاه هوایی در زمان سلطنت محمدرضا پهلوی و بیشتر به کمک آمریکا ساخته‌شدند.[۲]

  • پایگاه اول: تهران (مهرآباد)
  • پایگاه دوم: تبریز
  • پایگاه سوم: همدان
  • پایگاه چهارم: دزفول
  • پایگاه پنجم: امیدیه؟
  • پایگاه ششم: بوشهر
  • پایگاه هفتم: شیراز
  • پایگاه هشتم: اصفهان
  • پایگاه نهم: بندرعباس
  • پایگاه دهم: چابهار
  • پایگاه یازدهم: تهران (دوشان تپه)؟
  • پایگاه دوازدهم: بیرجند
  • پایگاه سیزدهم: زاهدان؟
  • پایگاه چهاردهم: مشهد

در سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که نخستین پایگاه نظامی خود پس از انقلاب ۱۳۵۷ را، در نزدیکی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی در شرق ایران افتتاح کرده‌است.[۲]

دو پایگاه امیدیه و زاهدان جزو پایگاه‌های رزرو یا نیروی پدافندهوایی هستند. پایگاه دوشان تپه، آموزشی است.

ایجاد یک پایگاه هوایی در شمال کشور احتمالاً ؟ در دست بررسی است.

گردان پهپاد

در ۱۰ اسفند ۱۳۹۳ اعلام شد گردان‌های پهپاد در پایگاه‌های نیروی هوایی ایران تشکیل شد. نخستین دوره خلبانان پهپاد در درون کشور و به صورت آکادمیک آموزش دیدند.[۳]

به گفته فرمانده پهپاد نیروی هوایی، از پهپاد در ماموریت‌های شناسایی، مراقبت، نشان دادن صحنه جنگ به صورت آنلاین، جمع‌آوری اطلاعات، پروازهای رزمی، جنگ الکترونیک، فریب دشمن، ماموریت‌های انتحاری، شکاری رهگیر، آموزشی و پشتیبانی فرماندهی می‌توان بهره برد و در تمامی مأموریت‌هایی که می‌خواهند نیروی انسانی به صورت مستقیم درگیر نشود از پهپاد به عنوان مکمل پروازهای جنگنده‌ها استفاده می‌شود.

دانشگاه نیروی هوایی

دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری یا به اختصار «دانشگاه هوایی» دانشجویان داوطلب را در رشته‌های زیر آموزش می‌دهد:

«دانشگاه هوایی شهید ستاری» در منطقه مهرآباد جنوبی، خیابان دانشگاه هوایی واقع است.

عملیات‌ها

نیروی هوایی ایران در سالهای پس از انقلاب در جریان آزادسازی کردستان از اشغال احزاب تجزیه طلب، جنگ عراق علیه ایران، مقابله با نیروهای طالبان و همچنین عقب راندن کشتی‌های اکتشافی جمهوری آذربایجان از میادین نفتی مورد مناقشه در دریای خزر و دستگیری ریگی حضور فعال داشت.

عملیات کمان ۹۹

عملیات سایه البرز (کمان ۹۹) بعد از عملیات انتقام (نخستین پاسخ تنها دو ساعت بعد از حمله رسمی عراق به ایران)، این عملیات اولین عملیات هوایی گسترده‌ای بود که توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از حمله عراق به ایران انجام گرفت. این عملیات در تاریخ ۱ مهر ۱۳۵۹ انجام شد.[۴] در این عملیات ۲۰۰ هواپیمای ایرانی شرکت داشتند که ۱۴۰ فروند آن‌ها از مرز عبور کرده و ۶۰ فروند هم به پشتیبانی مشغول بودند و خلبانان ایرانی اهداف نظامی ارتش عراق فرودگاه‌ها و آشیانه‌های نظامی ارتش عراق در مناطق کرکوک، موصل، رشید، حبانیه، ناصریه، شعیبیه، کوت و المثنی را مورد هدف قرار دادند.
در این عملیات از جنگنده-بمب‌افکن‌های اف-۵ و اف-۴ برای بمباران مواضع، شکاری-رهگیر اف-۱۴ برای محافظت از هواپیماها، بوئینگ ۷۴۷ و بوئینگ ۷۰۷ برای سوخت‌رسانی و از سی-۱۳۰هرکولس برای جمع‌آوری اطلاعات الکترونیکی برای مشخص کردن محل پایگاه‌های موشکی استفاده شد.
کمان ۹۹ بزرگ‌ترین عملیات تاریخ نیروی هوایی ایران و عملیاتی موفق بود و باعث برتری هوایی ارتش ایران در ماه‌های آغازین جنگ شد.[۵][۶]

عملیات اچ-۳

این عملیات که از آن به عنوان بی نظیرترین عملیات در تاریخ جنگ‌های هوایی جهان یاد می‌شود.[۷] تاریخ (۱۵ فروردین ۱۳۶۰) با هدف حمله به پایگاه هوایی اچ ۳ در نزدیکی مرز اردن انجام گرفت. در این عملیات بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آن‌ها بمب افکنهای روسی بودند از بین رفتند.

عملیات اوسیراک

عملیات شمشیر سوزان (حمله به اوسیراک) یا عملیات اوسیراک یکی از تأثیرگذارترین و سرنوشت سازترین عملیاتها در جهت کاهش زمان جنگ ایران و عراق می‌باشد که توسط نیروی هوایی ایران در تاریخ ۸ مهر ۱۳۵۹ (۳۰ سپتامبر ۱۹۸۰) سازماندهی و اجرا شده‌است. در طی این عملیات جنگنده‌های اف-۴ ایران با نفوذ به عمق خاک عراق تأسیسات اتمی اوسیراک را که در شرف تکمیل و دریافت سوخت بود بمباران کردند. سه ماه بعد دومین حمله به این تأسیسات توسط نیروهای هوایی اسرائیل انجام شد که این بمباران به انهدام کامل نیروگاه انجامید.

ناوگان

تعداد پرسنل نیروی هوایی ارتش حدود ۵۲ هزار نفر است. هواپیماهای فعال در نیروی هوایی ارتش بر اساس آمار غیررسمی شامل این موارد است:[۸]

هواگرد تصویر اصلیت نقش ویرایش‌ها در حال خدمت (تخمینی)[۹][۱۰] توضیحات
هواگردهای بال ثابت
صاعقه     ایران چند منظوره صاعقه ۱/۲ ۸ فروند
اف-۱۴ تام‌کت     ایالات متحده آمریکا جنگنده رهگیر و برتری هوایی ۶۵ فروند
داسو میراژ اف۱     فرانسه جنگنده رهگیر و چندمنظوره ۲۴ فروند F1EQ5/6 و F1BQ3
میگ-۲۹آ     شوروی جنگنده برتری هوایی ۳۰ فروند
اف-۴ فانتوم ۲     ایالات متحده آمریکا چند منظوره ۶۰ فروند
نورثروپ اف-۵ئی/اف     ایالات متحده آمریکا چند منظوره ۵۰ فروند
چنگدو جی-۷ (اف-۷ام)     چین رهگیر ۲۰ فروند
آذرخش     ایران پشتیبانی نزدیک هوایی ۴ فروند
سوخو سو-۲۴     شوروی جنگنده بمب‌افکن ۳۴ فروند
بوئینگ ۷۴۷     ایالات متحده آمریکا هواپیمای ترابری ۷۴۷–۱۰۰F ۳ فروند
بویینگ kc-33a     ایالات متحده آمریکا هواپیمای سوخت رسان/ترابری ۷۴۷–۱۰۰ ۱ تا ۳ فروند
بوئینگ ۷۰۷     ایالات متحده آمریکا تشریفات/سوخت رسان/ترابری زیر ۲۰ فروند
داسو فالکن-۵۰     فرانسه ترابری/VIP ۳ فروند
لاکهید جت استار     ایالات متحده آمریکا ترابری/VIP ۱ فروند ( از رده خارج )
درنا   ایران آموزشی درنا
تذرو
۱۵ فروند
پرستو   ایران آموزشی ۱۲ فروند
کوثر   ایران آموزشی غیر عملیاتی
اف-۵بی (سیمرغ)     ایالات متحده آمریکا آموزشی ۱۰ فروند
بیچکرافت بونانزا     ایالات متحده آمریکا آموزشی F33C ۲۵ فروند
لاکهید تی-۳۳ شوتینگ استار     ایالات متحده آمریکا آموزشی T-33A غیر عملیاتی
میگ-۲۹یوبی     شوروی آموزشی ۷ فروند
پیلاتوس پی سی-۷     سوئیس آموزشی ۳۵ فروند
چنگدواف تی-۷     چین آموزشی ۱۰ فروند
امبراور-۳۱۲ توکانو     برزیل آموزشی ۱۵ فروند
ساب سافاری     سوئد   پاکستان آموزشی Mushshak ۲۵ فروند
سی-۱۳۰     ایالات متحده آمریکا ترابری تاکتیکی C-130E
C-130H
۳۶ فروند
شرایک کمندر ۶۸۰     ایالات متحده آمریکا ترابری ۳ فروند
ایلیوشین آی‌ال-۷۶     شوروی ترابری ۷ فروند
سوکاتا تی بی     فرانسه حمل و نقل سبک تیبی-۲۱ ترینیداد
تیبی-۲۰۰ توباگو
۴ فروند
۸ فروند
فوکر اف۲۷ فرندشیپ     هلند ترابری F27-400M
F۲۷–۶۰۰
۱۰ فروند
پلاتیپوس پی سی-۶ پورتر     سوئیس ترابری ۱۰ فروند
پی-۳ اوریون     ایالات متحده آمریکا گشت دریایی شناسایی

ضد زیردریایی

P-3F ۳ فروند
بالگردها
آگوستا-بل ۲۰۶     ایتالیا هلی کوپتر سبک ۵ فروند
بل ۲۱۴     ایالات متحده آمریکا چندمنظوره - حمل و نقل متوسط بل-۲۱۴ سی ۱۶۷ فروند(بیشتر بالگرد ها در هوانیروز هستند و فقط ۲۶ فروند در نیروی هوایی خدمت می کند)
سی‌اچ-۴۷ شنوک     ایالات متحده آمریکا حمل و نقل سنگین CH-47C ۵۱ فروند( بیشتر بالگرد ها در هوانیروز هستند و فقط حدود ۱۰ فروند در نیروی هوایی است )
پهپادها
نورثروپ بی‌کیوام-۷۴ چوکار     ایالات متحده آمریکا هدف پرنده مورد استفاده در رزمایش و تمرینات
سفارش‌های لغو شده
اف-۱۶ فالکن     ایالات متحده آمریکا جنگنده چند منظوره بلوک ۳۰ ۱۶۰ فروند سفارش ساخت به همراه ۱۴۰ فروند حق سفارش لغو شده در جریان انقلاب اسلامی.

سفارشات به نیروی هوایی اسرائیل تحویل شد.

اف-۱۴ تامکت     ایالات متحده آمریکا برتری هوایی F-14A یک فروند در ایالات متحده باقی ماند لغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
اف-۱۸ هورنت     ایالات متحده آمریکا جنگنده چند منظوره F-18L

نسخه زمین

پایه

۲۰۰ تا ۲۵۰ فروند بعلت مخالفت کنگره و وقوع انقلاب اسلامی لغو شد.
بوئینگ سی‌اچ-۴۷ شنوک     ایتالیا بالگرد ترابری تولید آگوستای ایتالیا ۲۷ فروند از ۵۳ فروند تحویل نشد لغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
اف-۴ فانتوم۲     ایالات متحده آمریکا جنگنده

بمب افکن

۳۱ فروند از ۳۸ فروند تحویل نشد لغو شده در جریان انقلاب اسلامی.
بویینگ ئی-۳ سنتری     ایالات متحده آمریکا AWACS ۷ فروند لغو شده در جریان انقلاب اسلامی.

سفارشات به نیروی هوایی عربستان تحویل شد.

هواپیماهای پناهنده نیروی هوایی عراق

در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بیش از ۲۰۰ هواپیمای نیروی هوایی عراق نابود شدند و بمب‌های هدایت لیزری نیروهای ائتلاف پناهگاه‌های هواپیماهای عراقی را نابود کرد. پس از آن حدود نیمی از نیروی هوایی باقی‌مانده عراق برای جلوگیری از نابودی به ایران گریختند. دلیل این کار به درستی مشخص نیست اما در هر صورت بسیاری از جنگنده‌ها و هواپیماهای تدارکاتی نیروی هوایی عراق از مرز ایران گذشته و به کشور همسایه پناهنده شدند. تعداد این هواپیماها بر اساس یک برآورد ۱۲۲ تا ۱۳۷ فروند و بر اساس برآورد دیگری ۱۱۵ تا ۱۴۰ فروند بوده‌است. مقامات عراق در سال ۲۰۰۰ مدعی بودند که بیش از ۱۰۰ هواپیمای نظامی و ۳۳ هواپیمای غیرنظامی آن‌ها به ایران رفته‌اند اما ایرانی‌ها تعداد آن‌ها را کمتر می‌دانند.[۱۱]

هواپیما خاستگاه نقش تعداد فرار به ایران
میگ-۲۳   شوروی جنگنده بمب افکن ۱۲
میگ-۲۵   شوروی جنگنده رهگیر ۷
میگ-۲۹   شوروی جنگنده برتری هوایی ۴
میراژ اف-۱   فرانسه جنگنده چندمنظوره ۲۴
سوخو-۲۰   شوروی جنگنده بمب افکن ۴
سوخو-۲۲   شوروی جنگنده بمب افکن ۴۰
سوخو-۲۴   شوروی جنگنده ضربتی ۲۴
سوخو-۲۵   شوروی جنگنده پشتیبانی نزدیک ۷
ایلیوشین-۷۶   شوروی حمل و نقل سنگین استراتژیک ۱۵
تعداد کل [۱۲] ۱۳۷

کتابشناسی

مهمترین کتب منتشر شده دربارهٔ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به شرح ذیل است:[۱۳]

  • علی بابایی، غلامرضا، (۱۳۸۳)، تاریخ نیروی هوایی ایران از پهلوی تا انقلاب، تهران: آشیان.
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۱)، حمله هوایی به الولید، تهران: سوره مهر.[۱۴]
  • مهرنیا، احمد، (۱۳۹۲)، ستاره‌های نبرد هوایی، تهران: سوره مهر.[۱۵]

نگارخانه

 
اف۱۴ای تام‌کت در آموزشگاه تاپ گان که به رنگ و نشان نیروی هوایی ایران رنگ آمیزی شده‌است.
 
سی-۱۳۰ هرکولس نیروی هوایی ایران

فرماندهان

کفیل فرماندهی نیروی هوایی ملی ایران

کفیل ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران

رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران

فرمانده نیروی هوایی

جستارهای وابسته

پانویس

  1. flightglobal p.7
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ افتتاح نخستین پایگاه هوایی ایران پس از انقلاب (بی‌بی‌سی فارسی)
  3. نیروی هوایی ارتش گردان پهپادی تشکیل داد خبرگزاری انتخاب
  4. یادواره بزرگ‌ترین عملیات هوایی
  5. 140 عقاب ایرانی در عملیات" کمان 99"
  6. "عملیات کمان ۹۹" ضربه‌ای کاری بر پیکره نیروی هوایی ارتش بعثی/ حمله ۱۴۰ فروند جنگنده ایرانی به خاک عراق
  7. «سالگرد بی نظیرترین عملیات هوایی تاریخ جهان». خبرگزاری کن نیوز. ۱۷ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۸ خرداد ۱۳۹۸.
  8. Iran Air Force Equipment Global Security
  9. Aviation Week & Space Technology 2009, 26 JAN 2009 240. Web.5 Aug 2009.[پیوند مرده]
  10. Flightglobal World Air Forces - December 2009
  11. Air Force Equipment - Introduction[پیوند مرده]
  12. "Iraqi Air Force Equipment – Introduction". globalsecurity.org. 2005. Retrieved 2008-08-28.
  13. «کتابشناسی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران». خبرگزاری کتاب. ۱۸ بهمن ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲.
  14. http://sooremehr.avaabook.com/site/view/101577598
  15. http://sooremehr.faraketab.ir/content/view/id/365
  16. بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم. ص. ۳۶۲. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  17. بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم. ص. ۳۷۴. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  18. بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم. ص. ۶۵۷. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.
  19. بهنود، مسعود (۱۳۹۲). ۲۷۵ روز بازرگان. تهران: نشر علم. ص. ۶۷۰. شابک ۹۶۴-۴۰۵-۰۴۹-۵.

منابع

پیوند به بیرون