باز کردن منو اصلی

گروه عاملی: در شیمی آلی، به گروه‌های معینی از اتم‌های یک مولکول گفته می‌شود که در واکنش‌های شیمیایی ویژه آن مولکول شرکت می‌کنند و دلیل اصلی رفتارهایی هستند که یک مولکول از خویش در طول واکنش نشان می‌دهد. گروه‌های عاملی یکسان در مولکول‌های مختلف به واکنش شیمیایی یکسان در آن مولکول‌ها می‌انجامند و حتی برخی خواص فیزیکی مشابه در مولکولها را نیز سبب می‌شوند.

برای نمونه گروه عاملی آلدئید می‌تواند واکنش کاهش و اکسایش بدهد و تمام مولکول‌های دارای این گروه عاملی، در چنین واکنش‌هایی شرکت می‌کنند (البته با برخی تفاوت‌ها).

جدول گروه‌های عاملی رایجویرایش

در زیر لیستی از گروه‌های عاملی متداول آمده‌است. در فرمول، نمادهای R و 'R معمولاً به معنی هیدروژن یا زنجیره‌های هیدروکربن با هر طول ممکن است، ولی برخی اوقات ممکن است به هر گروه از اتمها برگردد.

هیدروکربن‌هاویرایش

گروه‌های عاملی که بر اساس تعداد و طرز قرارگیری پیوندهای پی تفاوت شیمیایی پیدا می‌کند. همهٔ موارد زیر شامل پیوندهای C-H است اما هریک تفاوت‌هایی در نوع واکنش‌پذیری دارد.

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
آلکان آلکیل RH   آلکیل- -ane  
اتان
آلکن آلکنیل R۲C=CR۲   آلکنیل- -ene  
اتیلن
(اتن)
آلکین آلکینیل RC≡CR'   آلکینیل- -yne  
استیلن
(اتین)
مشتقات بنزن فنیل RC۶H۵
RPh
  فنیل- -بنزن  
کومن
(۲-فنیل پروپان)
مشتقات تولوئن بنزیل RCH۲C۶H۵
RBn
  بنزیل- ۱-تولوئن  
بنزیل بورومید
(۱-بروموتولوئن)

همچنین تعداد زیادی شاخهیا آلکان‌های حلقوی هستندکه نام‌های مخصوص دارند برای مثال ترت-بوتیل، بورنیل، سیکلوهگزیل و غیره.

گروه‌های شامل هالوژن‌هاویرایش

طبقه‌بندی مواد شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند نمونه
هالوآلکان هالوژن RX   هالو- alkyl هالید  
کلرواتان
(Ethyl chloride)
fluoroalkane فلوئور RF   فلورو- آلکیل فلورید  
فلوئورومتان
(Methyl fluoride)
ترکیبات آلی کلر کلر RCl   کلرو- آلکیل کلرید  
کلرومتان
(Methyl chloride)
bromoalkane برم RBr   برمو- آلکیل برمید  
Bromomethane
(Methyl bromide)
ترکیبات آلی ید ید RI   یدو- آلکیل یدید  
Iodomethane
(Methyl iodide)

گروه‌های عاملی اکسیژن‌دارویرایش

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
الکل هیدروکسیل ROH هیدروکسی- -اُل  
متانول
آلدهید آلدهید RCHO   فرمیل- -ال  
استالدهید
(اتانال)
کتون کربونیل RCOR'   اُکسو- -اُن  
بوتانون
(اتیل متیل کتون)
کربوکسیلیک اسید کربوکسیل RCOOH   کربوکسی- -اوییک اسید  
اتانوییک اسید
(استیک اسید)
استر استر RCOOR'   آلکوکسی کربونیل- آلکیل آلکانوات  
اتیل بوتانوآت
(اتیل بوتیرات)
اتر اتر ROR' آلکوکسی- آلکیل اتر  
دی اتیل اتر
(اتوکسی اتان)

گروه‌های عاملی نیتروژن‌دارویرایش

آمین‌ها، آمیدها، ایمین‌ها، ایمیدها، ترکیبات آزو، سیانات‌ها و نیتریل‌ها از ترکیب‌های آلی دارای نیتروژن می‌باشد.

گروه‌های عاملی شامل گوگردویرایش

تیول‌ها، سولفیدها، دی‌سولفیدها، سولفون‌ها و سولفونیک اسیدها از گروه‌های مختلف مواد آلی هستند که در مولکول خود، اتم گوگرد دارند.

گروه‌های عاملی دارای فسفرویرایش

فسفین‌ها، فسفات‌ها، فسفودی‌استرها و فسفونیک اسیدها، چهار گروه مهم از مواد آلی دارای فسفر هستند.

منابعویرایش

شیمی آلی؛ موریسون و بوید؛ ویرایش ششم

  • Wikipedia contributors, "Functional groups", Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Functional groups (accessed ۱۱۱:۱۰ ب. ظ ۲۰۰۶/۰۹/۰۸)
  • Leigh, G.J. (2011). principles of chemical nomenclature. cambridge: RSC. ISBN 978-1-84973-007-5.