باز کردن منو اصلی

گروه عاملی: در شیمی آلی، به گروه‌های معینی از اتم‌های یک مولکول گفته می‌شود که در واکنش‌های شیمیایی ویژه آن مولکول شرکت می‌کنند و دلیل اصلی رفتارهایی هستند که یک مولکول از خویش در طول واکنش نشان می‌دهد. گروه‌های عاملی یکسان در مولکول‌های مختلف به واکنش شیمیایی یکسان در آن مولکول‌ها می‌انجامند و حتی برخی خواص فیزیکی مشابه در مولکولها را نیز سبب می‌شوند.

برای نمونه گروه عاملی آلدئید می‌تواند واکنش کاهش و اکسایش بدهد و تمام مولکول‌های دارای این گروه عاملی، در چنین واکنش‌هایی شرکت می‌کنند (البته با برخی تفاوت‌ها).

محتویات

جدول گروه‌های عاملی رایجویرایش

در زیر لیستی از گروه‌های عاملی متداول آمده‌است. در فرمول، نمادهای R و 'R معمولاً به معنی هیدروژن یا زنجیره‌های هیدروکربن با هر طول ممکن است، ولی برخی اوقات ممکن است به هر گروه از اتمها برگردد.

هیدروکربن‌هاویرایش

گروه‌های عاملی که بر اساس تعداد و طرز قرارگیری پیوندهای پی تفاوت شیمیایی پیدا می‌کند. همهٔ موارد زیر شامل پیوندهای C-H است اما هریک تفاوت‌هایی در نوع واکنش‌پذیری دارد.

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
آلکان آلکیل RH   آلکیل- -ane  
اتان
آلکن آلکنیل R۲C=CR۲   آلکنیل- -ene  
اتیلن
(اتن)
آلکین آلکینیل RC≡CR'   آلکینیل- -yne  
استیلن
(اتین)
مشتقات بنزن فنیل RC۶H۵
RPh
  فنیل- -بنزن  
کومن
(۲-فنیل پروپان)
مشتقات تولوئن بنزیل RCH۲C۶H۵
RBn
  بنزیل- ۱-تولوئن  
بنزیل بورومید
(۱-بروموتولوئن)

همچنین تعداد زیادی شاخهیا آلکان‌های حلقوی هستندکه نام‌های مخصوص دارند برای مثال ترت-بوتیل، بورنیل، سیکلوهگزیل و غیره.

گروه‌های شامل هالوژن‌هاویرایش

طبقه‌بندی مواد شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند نمونه
هالوآلکان هالوژن RX   هالو- alkyl هالید  
کلرواتان
(Ethyl chloride)
fluoroalkane فلوئور RF   فلورو- آلکیل فلورید  
فلوئورومتان
(Methyl fluoride)
ترکیبات آلی کلر کلر RCl   کلرو- آلکیل کلرید  
کلرومتان
(Methyl chloride)
bromoalkane برم RBr   برمو- آلکیل برمید  
Bromomethane
(Methyl bromide)
ترکیبات آلی ید ید RI   یدو- آلکیل یدید  
Iodomethane
(Methyl iodide)

گروه‌های عاملی اکسیژن‌دارویرایش

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
الکل هیدروکسیل ROH هیدروکسی- -اُل  
متانول
آلدهید آلدهید RCHO   فرمیل- -ال  
استالدهید
(اتانال)
کتون کربونیل RCOR'   اُکسو- -اُن  
بوتانون
(اتیل متیل کتون)
کربوکسیلیک اسید کربوکسیل RCOOH   کربوکسی- -اوییک اسید  
اتانوییک اسید
(استیک اسید)
استر استر RCOOR'   آلکوکسی کربونیل- آلکیل آلکانوات  
اتیل بوتانوآت
(اتیل بوتیرات)
اتر اتر ROR' آلکوکسی- آلکیل اتر  
دی اتیل اتر
(اتوکسی اتان)

گروه‌های عاملی نیتروژن‌دارویرایش

آمین‌ها، آمیدها، ایمین‌ها، ایمیدها، ترکیبات آزو، سیانات‌ها و نیتریل‌ها از ترکیب‌های آلی دارای نیتروژن می‌باشد.

گروه‌های عاملی شامل گوگردویرایش

تیول‌ها، سولفیدها، دی‌سولفیدها، سولفون‌ها و سولفونیک اسیدها از گروه‌های مختلف مواد آلی هستند که در مولکول خود، اتم گوگرد دارند.

گروه‌های عاملی دارای فسفرویرایش

فسفین‌ها، فسفات‌ها، فسفودی‌استرها و فسفونیک اسیدها، چهار گروه مهم از مواد آلی دارای فسفر هستند.

منابعویرایش

شیمی آلی؛ موریسون و بوید؛ ویرایش ششم

  • Wikipedia contributors, "Functional groups", Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Functional groups (accessed ۱۱۱:۱۰ ب. ظ ۲۰۰۶/۰۹/۰۸)
  • Leigh, G.J. (2011). principles of chemical nomenclature. cambridge: RSC. ISBN 978-1-84973-007-5.