باز کردن منو اصلی

نقد بابیه

تصویری بازسازی شده «نقاشی از شیخ احمد احسائی در تهران»

احمد بن زین‌الدین اَحسائی (زاده:احساء ۱۱۶۶- درگذشت:مدینه: ۱۲۴۲ ق)، معروف به «شیخ احمد احسائی»، بنیان‌گذار مکتب شیخیه است.

محتویات

زندگیویرایش

احمد بن زین‌الدین احسائی در منطقه احساء به دنیا آمد که از مراکز قدیمی شیعه بوده و امروز یکی از استان‌های شرق عربستان سعودی بر ساحل غربی خلیج فارس است.

پس از آموختن قرآن نزد پدرش ادبیات عرب و مقدمات علوم دینی را در احساء فرا گرفت. در سال ۱۱۸۶ به کربلا و نجف رفت و در درس آقا محمدباقر وحید بهبهانی، سید علی طباطبایی، میرزا مهدی شهرستانی، سید مهدی بحرالعلوم و شیخ جعفر کاشف‌الغطاء حاضر می‌شد.

مدتی در بصره اقامت کرد و سپس دوباره به کربلا و نجف و از آن‌جا به قصد رفتن به بارگاه امام رضا به ایران رفت. در راه مشهد مدتی در یزد ماند.

پیش از سفر او به مشهد و زیارت علی بن موسی الرضا، فتحعلی شاه او را به تهران دعوت کرد اما او این درخواست را به قصد زیارت بارگاه امام هشتم رد کرد ولی در بازگشت خویش از مشهد به خدمت فتحعلی شاه رسید. شاه نیز او را بسیار مورد تجلیل و تکریم قرار داد. به دعوت شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه حاکم کرمانشاه مجبور به ترک تهران شد و چندی در کرمانشاه ماند. سفرهایی به قصد حج و زیارت عتبات انجام داد. پس از مرگ دولتشاه، در سال ۱۲۳۷ ق. عازم مشهد شد و مدتی در قزوین توقف کرد.

در همین زمان بود که با مخالفت برخی از جمله ملا محمدتقی برغانی، معروف به شهید ثالث، روبرو شد که دیدگاه‌هایش را غلوآمیز می‌دانستند اما در مناظره‌ای که میان احسایی و برغانی در قزوین انجام شد، برغانی به تکفیر شیخ احمد احسایی پرداخت. تکفیر او بازتاب گسترده‌ای در میان علما داشت و به کم شدن نفوذ آنان در ایران انجامید. گرچه حاج محمدابراهیم کلباسی آرای احسایی را در چارچوب عقاید امامیه تلقی می‌کرد. محمد جعفر استر آبادی، ملا آقا دربندی، سید ابراهیم قزوینی، شریف العلماء مازندرانی، شیخ محمد حسین صاحب فصول وشیخ محمد حسن صاحب جواهر ازجمله علمای معاصر او بودند که وی را تکفیر کردند. در نتیجه جایگاه او در میان حوزه‌های علمیه ایران و عراق کاهش یافت و به حجاز رفت و در آنجا درگذشت. سید محمدحسین طباطبایی از استاد خود سید علی قاضی که از عرفای معاصر شیعه بود نقل کرده که پس از پرسیدن پیرامون شیخیه گفت:[۲]آن کتاب شرح زیارت شیخ احمد احسایی را بیاور و نزد من بخوان.» او، آن کتاب را آورد و خواند. آقای قاضی فرمود: «این شیخ، می‌خواهد در این کتاب، ثابت کند که ذات خدا دارای اسم و رسمی نیست و همهٔ کارها که ایجاد می‌شود، مربوط به اسما و صفات خدا است و اتحادی میان اسماء و صفات با ذات خدا وجود ندارد؛ بنابراین، شیخ احمد احسایی، ذات خدا را مفهومی پوچ و بی‌اثر و صرف نظر از اسماء و صفات می‌خواند، و این، عین شرک است.»

شیخیه و شاگردان احمد احسائیویرایش

 
سید کاظم رشتی

در سال ۱۷۹۰ در ایران، شیخ احمد احسایی مکتب جدیدی را در زیر مجموعه شیعه بنیان نهاد که به شیخیه معروف است.

در زمانیکه شیخ احمداحسائی قصد مسافرت از شهر یزد را داشت سید کاظم رشتی از گیلان نزد شیخ احمد احسائی آمد و در جرگه شاگردان او درآمد. سید کاظم رشتی از شاگردان وی و جانشین او بود.

محمد باب در کودکی توسط معلم خویش شیخ عابد که از شاگردان شیخ احمد احسایی و سید کاظم رشتی (از سران شیخیه) بود با این گروه آشنا شد. سپس در نوزده سالگی به کربلا رفت و در کلاس سید کاظم رشتی دومین رهبر شیخیه با تفسیر و احکام و.. به روش شیخیه آشنا شد. وی همچنین از دروس ملاصادق خراسانی که وی نیز از رؤسای شیخیه بود استفاده کرد. پس از مرگ سید کاظم رشتی رئیس شیخیه؛ علی محمّد در آغاز امر، بخشهایی از قرآن کریم را با روشی که از مکتب شیخیّه آموخته بود، تأویل کرد و در آنجا به تصریح نوشت که امام دوازدهم شیعیان، او را مأمور داشته تا جهانیان را ارشاد کند و خویشتن را «ذِکْر» نامید و سپس ادعای باب و مهدویت و سپس دیانت جدید کرد.[۱] این در حالی است که بسیاری از علمای شیعه شیخ احمد احسایی را به جهت دستکاری‌هایی که در عقاید شیعیان کرد کافر می‌دانستند. دیدگاه‌های احسایی همچون ادعای هور قلیایی و نفی معاد جسمانی و غلو در باب امامان زمینه‌ساز پیدایش بابی گری بود.ویرایش

شیخ احمد احسایی در نزدیکی مدینه در سال ۱۲۴۱ ق. درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. قبر وی در پشت دیوار مرقد حضرت رسول اکرم (ص) قرار دارد.

تاریخ وفات شیخ احمد احسائی ۲۱ ذیقعده ۱۲۴۱ قمری برابر ۶ تیرماه ۱۲۰۵ شمسی و مقارن ۲۷ ژوئن ۱۸۲۶ است.

آثارویرایش

  • شرح الزیارة الجامعة الکبیرة
  • جوامع‌الکلم
  • حیاةالنفس فی حظیرة القدس
  • شرح العرشیه
  • شرح المشاعر
  • العصمة و الرجعة
  • الفوائد
  • مختصر الرسالة الحیدریة فی فقه الصلوات الیومیة
  • الرسالة الجعفریة فی جواب المیرزا جعفر النواب
  • الرسالة الخطابیة فی جواب بعض العارفین
  • الفائدة فی الوجودات الثلاثة
  • الفائدة فی کیفیة تنعم اهل الجنة و تألم اهل النار
  • دیوان مراثی شیخ احمد احسائی با ترجمه، در رثاء حضرت سیدالشهداء صلوات الله علیه
  • رسالة فی اثبات المعاد الجسمانی
  • رسالة فی المعاد الجسمانی
  • رسالة فی جواب السید ابی‌الحسن الجیلانی
  • رسالة فی جواب السید ابی‌الحسن الجیلانی فی العلم
  • رسالة فی جواب السید ابی‌القاسم اللاهیجانی
  • رسالة فی جواب السید شریف
  • سالة فی جواب السید محمد البکاء
  • رسالة فی جواب الشاهزاده محمود میرزا
  • رسالة فی جواب الشیخ جعفر قراگوزلوی الهمدانی
  • رسالة فی جواب الشیخ رمضان بن ابرهیم
  • رسالة فی جواب الملا کاظم بن علی‌نقی السمنانی
  • رسالة فی جواب الملا محمد الدامغانی
  • رسالة فی جواب الملا محمدحسین الاناری
  • رسالة فی جواب الملا محمدطاهر المسمی بالطاهریة
  • رسالة فی جواب المیرزا محمدعلی المدرس
  • رسالة فی جواب بعض الاجلاء
  • رسالة فی جواب بعض الاخوان عن مسألتین
  • رسالة فی جواب بعض الاخوان فی الرؤیا
  • رسالة فی جواب بعض الاخوان من اصفهان
  • رسالة فی جواب بعض السادات فی الرؤیا
  • رسالة فی شرح حدیث حدوث الاسماء
  • مراسله شیخ احمد احسائی در شرح حال خودشان در جواب ملا علی رشتی

دربارهٔ احمد احسائیویرایش

حمید حمید، پژوهشگر فلسفه، در رابطه با آرای وی، کتابی به نام الهیات دیالکتیکی، نوشته‌است و در آن، از وی به عنوان «بنیان‌گذار جهان‌شناسی و الهیات دیالکتیکی»، یاد کرده‌است.

پانویسویرایش

پیوند به بیرونویرایش

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد احمد احسائی اطلاعات بیشتری بیابید.


  در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
  در میان متون از ویکی‌نبشته
  در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار