باز کردن منو اصلی
اسامی امامان دوازده‌گانهٔ شیعیان امامیه حول نام محمد

دوازده امام جانشینان معنوی و سیاسیِ محمد، پیامبر اسلام، در اسلام شیعهٔ دوازده امامی هستند. این باور شامل عَلَویان سوریه و ترکیه نیز می‌شود.[۱] بنابر اصول شیعه، جانشین محمد انسانِ معصومی است که نه فقط با عدالت بر جامعه حکومت می‌کند، بلکه قانون الهی را حفظ و معنای تأویلیِ آن را بیان می‌کند. گفتار و کردار پیامبر و ائمه راهنما و الگویی برای جامعه است تا از آن پیروی کنند؛ در نتیجه آنان باید از گناه و اشتباه به‌دور باشند (عصمت) و براساس دستور الهی، یا نصّ، از طریق پیامبر برگزیده شوند.[۲][۳]

بنابر نظرِ شیعیان اَثنی‌ٰعَشَری، عقل یا خِرَدِ الهی، سرچشمهٔ روحِ پیامبران و امامان است و به آن‌ها دانشی باطنی به‌نام حکمت می‌دهد.[۴][۵] گرچه امام دریافت‌کنندهٔ وحی نیست، اما ارتباط نزدیکی با خدا دارد، و بدین طریق خدا او را، و امام هم به‌نوبهٔ خود مردم را راهنمایی می‌کند. نیز متون مقدسِ نزد امام او را در این کار کمک می‌کنند. امامت یا باور به راهنمایی الهی، باور بنیادین شاخه‌های اثنی‌عشری و اسماعیلیِ شیعه بوده، و مبتنی بر این مفهوم است که خداوند بشریت را بدون دسترسی به راهنمایی الهی رها نمی‌کند.[۶]

بنابر نظر شیعهٔ دوازده امامی، در هر عصری همواره امامی هست که متصدی همهٔ امورِ دین و شریعت در جامعهٔ مسلمان است. در نظر شیعیانِ دوازده امامی و صوفیان، علی اولین امام و جانشین محمد است و فرزندان وی از نسل فاطمه زهرا، دختر پیامبر، امامان بعدی هستند. هر امام فرزندِ امام قبلی است، جز حسین بن علی که برادر حسن مجتبی است. آخرین امام حجت بن الحسن، کسی است که در نظر شیعیان هنوز زنده پنداشته می‌شود و به‌اعتقاد آنان در غیبت است و سرانجام روزی برای ایجاد عدل در جهان بازخواهد گشت.[۷] نیز بنابر باور شیعیان دوازده امامی و علوی، از پیش در حدیث دوازده خلیفه وجود امامان دوازده‌گانه پیش‌گویی شده‌است؛ و نیز تمامی امامان — به‌جز امام آخر که در غیبت به‌سر می‌بَرَد — به شکل غیرطبیعی درگذشته‌اند.

امامان دوازده‌گانه همچنین در تصوف نقش مهمی ایفا می‌کنند و به‌عنوان سرپرستان معنوی اسلام به‌حساب می‌آیند؛ چنانکه اغلب سلسله‌های تصوف به یکی از این امامان منتهی می‌شود.

فهرست امامان

شماره تصویر خطاطی نام
(کامل/کنیه)
عنوان
(عربی/معنی عربی)
(م/ه‍.ق) [یادداشت ۱] اهمیت زادگاه علت و محل درگذشت
و محل به خاک‌سپاری [یادداشت ۲]
۱   علی بن ابی‌طالب

اَبُوالْحسن
اَمیرُالْمُؤْمِنین[۸]


اَلْمُرتَضیٰ
(دوست‌داشته‌شده)

۶۰۰–۶۶۱[۹]
۲۳(پیش از هجرت)–۴۰[۱۰]
پسرعمو و داماد محمد. شیعیان او را جانشینِ راستینِ پیامبر، و اهل سنت او را خلیفهٔ چهارم می‌دانند. او تقریباً در همهٔ طریقت‌های تصوف جایگاه والایی دارد و اعضای این طریقت‌ها ارتباط‌شان با محمد را از طریق او به‌دست می‌آورند.[۱۱] مکه،
عربستان سعودی[۱۲]
توسط ابن مُلجَم مرادی، از خوارج، در کوفه ترور شد. ابن ملجم وی را با شمشیری زهرآلود در هنگامِ نماز، موردِ ضربت قرار داد.[۱۳][۱۴]
مدفون در حرم علی بن ابی‌طالب در نجف،
عراق.
۲   حسن مجتبی

ابومحمد
اَلْمُجتَبیٰ


(برگزیده)

۶۲۴–۶۷۰[۱۵]
۳–۵۰[۱۶]
او بزرگ‌ترین نوهٔ زندهٔ محمد، از طریق دخترش فاطمه زهرا بود. حسن در کوفه، به‌عنوان خلیفه جانشینِ پدرش شد و براساسِ پیمان صلح با معاویة بن ابی‌سفیان، پس از تنها هفت ماه خلافت، کنترل بر عراق را واگذار کرد.[۱۷] مدینه،
عربستان سعودی[۱۸]
به‌باور شیعه توسط همسرش و به‌دستور معاویه مسموم شد.[۱۹]
مدفون در بقیع، مدینه،
عربستان سعودی.
۳   حسین بن علی

ابوعَبدِالله
سَیِّدُالشُّهَداء


(سَرورِ شهیدان)

۶۲۶–۶۸۰[۲۰]
۴–۶۱[۲۱]
او نوهٔ محمد و برادر حسن مجتبی بود. حسین اعتبارِ خلافتِ یزید را زیر سؤال برد. نتیجتاً او و خانواده‌اش در نبرد کربلا توسط لشکریانِ یزید کشته شدند. پس از این واقعه، سوگواری محرم مراسمی کلیدی در هویت شیعیان شد.[۲۲][۲۳] مدینه،
عربستان سعودی[۲۴]
کشته و سربریده‌شده در نبرد کربلا.[۲۵]
مدفون در حرم حسین بن علی در کربلا،
عراق.
۴   علی بن الْحسین

ابومحمد
سَجّاد، زَیْن‌ُالْعابِدین


(کسی که دائماً سجده می‌کند، زینتِ عبادت‌کنندگان)[۲۶]

۶۵۸/۹[۲۷] – ۷۱۲[۲۸]
۳۸[۲۹]–۹۵[۳۰]
نویسندهٔ ادعیهٔ صَحیفهٔ سَجّادیه، که به‌عنوانِ «زبور آل محمد» مشهور است.[۳۱] مدینه،
عربستان سعودی[۳۲]
بنابر نظر بیشترِ علمای شیعه، او به‌دستور وَلید بن عَبدُالْمَلِک در مدینه مسموم شد.[۳۳]
مدفون در بقیع، مدینه،
عربستان سعودی.
۵   محمد بن علی

ابوجعفر
باقِرُالْعُلوم


( شکافندهٔ دانش‌ها)[۳۴]

۶۷۷–۷۳۲[۳۵]
۵۷–۱۱۴[۳۶]
منابعِ سنی و شیعه هردو او را از اولین و برجسته‌ترین فقها توصیف می‌کنند، که در دوره‌اش شاگردان بسیاری تربیت شده‌اند.[۳۷][۳۸] مدینه،
عربستان سعودی[۳۹]
بنابر قول برخی از علمای شیعه، او به‌وسیلهٔ ابراهیم بن وَلید بن عبدالله در مدینه به‌دستور هُشام بن عبدالملک مسموم شد.[۴۰]
مدفون در بقیع، مدینه،
عربستان سعودی.
۶   جعفر بن محمد

ابوعبدالله
اَلصّادِق[۴۱]


(راستگو)

۷۰۲–۷۶۵[۴۲]
۸۳–۱۴۸[۴۳]
فقهِ جعفری را تأسیس کرد و کلام شیعه را توسعه داد. او علمای بسیاری را در زمینه‌های گوناگون تربیت کرد.[۴۴] مدینه،
عربستان سعودی[۴۵]
بنابر قول منابع شیعه، او در مدینه به‌دستور ابوجعفر عبدالله منصور مسموم شد.[۴۶]
مدفون در بقیع، مدینه،
عربستان سعودی.
۷   موسی بن جعفر

ابوالحسن اوّل[۴۷]
اَلْکاظِم[۴۸]


(آرام)

۷۴۴–۷۹۹[۴۹]
۱۲۸–۱۸۳[۵۰]
رهبر جمعیت شیعی در دورهٔ انشعابِ اسماعیلیان و دیگر شاخه‌ها، پس از درگذشت جعفر صادق.[۵۱] او شبکه‌ای از وکلا را ایجاد کرد که خُمس را از جمعیت‌های شیعی در خاورمیانه و خراسان جمع‌آوری می‌کردند.[۵۲] مدینه،
عربستان سعودی[۵۳]
وی در بغداد به‌دستور هارون‌ُالرَّشید زندانی و مسموم شد.[۵۴]
مدفون در حرم کاظِمِیْن در بغداد،
عراق.
۸   علی بن موسی

ابوالحسن ثانی[۵۵]
اَلرِّضا[۵۶]


(پسندیده)

۷۶۵–۸۱۷[۵۷]
۱۴۸–۲۰۳[۵۸]
ولیعهدِ مأمون شد، به‌خاطر مباحثاتش با علمای مسلمان و غیرمسلمان معروف است.[۵۹] مدینه،
عربستان سعودی[۶۰]
بنابر منابع شیعی، او در طوس (مشهد امروزی) به‌دستور مأمون مسموم شد.[۶۱]
مدفون در حرم علی بن موسیَ الرِّضا در مشهد،
ایران.
۹   محمد بن علی

ابوجعفر
اَلْجَواد، اَلتَّقی[۶۲]


(سخاوتمند، پرهیزکار)

۸۱۰–۸۳۵[۶۳]
۱۹۵–۲۲۰[۶۴]
در مواجه با خلافت عباسیان به سخاوتمندی و پرهیزکاری مشهور بود. مدینه،
عربستان سعودی[۶۵]
بنابر منابع شیعی، مسمومیت توسط همسر (دختر مأمون) در عراق، به‌دستور ابواسحاق محمد مُعْتَصَم.[۶۶]
مدفون در حرم کاظمین در بغداد،
عراق.
۱۰   علی بن محمد

ابوالحسن ثالث[۶۷]
اَلْهادی، اَلنَّقی[۶۸]


(راهنما، پیراسته)

۸۲۷–۸۶۸[۶۹]
۲۱۲–۲۵۴[۷۰]
شبکهٔ وکلا را در جامعهٔ شیعه تقویت کرد. او وکلا را با سفارش‌ها و آموزش‌هایی می‌فرستاد و درعوض، سهم امام از خمس و وجوهات شرعی را دریافت می‌کرد.[۷۱] مدینه،
عربستان سعودی[۷۲]
مسمومیت به‌دستور ابوعبدالله محمد مُعْتَزّ در سامَرّا.[۷۳]
مدفون در حرم عسکریین در سامرا،
عراق.
۱۱   حسن عسکری
الحسن بن علی

ابومحمد
اَلْعَسکَری[۷۴]


(ساکن پادگان نظامی)

۸۴۶–۸۷۴[۷۵]
۲۳۲–۲۶۰[۷۶]
پس از درگذشت پدرش، مُعتَمِد عباسی محدودیت‌هایی برای او در بیشتر دوران زندگی‌اش اعمال کرد. شیعیان به‌خاطر جمعیت و قدرت فزاینده‌شان به‌شدت سرکوب می‌شدند.[۷۷] مدینه،
عربستان سعودی[۷۸]
مسمومیت به‌دستور ابوعباس محمد معتمد در سامرا.[۷۹]
مدفون در حرم عسکریین در سامرا،
عراق.
۱۲   محمد بن الحسن


ابوالْقاسم
اَلْمَهدی، اَلْحُجَّة، اَلْاِمامُ الْغائِب[۸۰]


(نشانه، ملاک و معیار)

۸۶۸–تاکنون[۸۱]
۲۵۵–تاکنون[۸۲]
مطابق اعتقادات شیعیان دوازده امامی، صوفیان و مسلمانان سنی، او یک شخصیتِ تاریخیِ واقعی است.[۸۳] سامرا،
عراق[۸۴]
بنابر اعتقادات شیعه (مهدویت) او از سال ۸۷۲ ه‍.ق زنده است و در غیبت به‌سرمی‌برد و این غیبت تا زمانی که خدا بخواهد ادامه دارد.[۸۵]

سال‌شمار

۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱۱
|
۶۳۲
|
۶۵۲
|
۶۷۲
|
۶۹۲
|
۷۱۲
|
۷۳۲
|
۷۵۲
|
۷۷۲
|
۷۹۲
|
۸۱۲
|
۸۳۲
|
۸۵۲
|
۸۷۲

سال میلادی

۱۲
|
۸۷۴
|
۹۸۸
|
۱۱۰۲
|
۱۲۱۶
|
۱۳۳۰
|
۱۴۴۴
|
۱۵۵۸
|
۱۶۷۲
|
۱۷۸۶
|
۱۹۰۰
|
۲۰۱۴

سال میلادی

توضیحات
  • این الگو بر مبنای اندیشهٔ شیعه است.
  • در اندیشهٔ شیعی دورهٔ امامت و خلافت الهی علی بن ابی‌طالب از درگذشت پیامبر اسلام آغاز شده‌است. دورهٔ زمامداری وی بر مسلمین پس از کشته‌شدن عثمان بن عفان آغاز شد.
  • آغاز امامت هر امام مصادف با درگذشت امام پیشین است.
  • دورهٔ امامت حجت بن حسن از لحظهٔ درگذشت امام پیشین خود آغاز شده‌است و چون به عقیدهٔ شیعیان دوازده امامی وی زنده و از نظرها پنهان است، بنابراین امامت حجت بن حسن تا زمان ظهور وی و پس از آن تا زمان ازدنیارفتن او ادامه دارد.
  • مقیاس نمودار در ردیف نخست با مقیاس ردیف دوم (مرتبط با حجت المهدی) یکسان نیست.

یادداشت‌ها

  1. «م» نشانگر گاه‌شماری عصر حاضر (یا میلادی) و «ه‍.ق» علامت اختصاری گاه‌شماری هجری قمری است.
  2. به‌جز امام دوازدهم.

پانویس

  1. et al, Alevi Identity, 65.
  2. Momen, An Introduction to Shi`i Islam, 174.
  3. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 10.
  4. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 15.
  5. Corbin, History Of Islamic Philosophy, 45–51.
  6. Gleave, “Imamate”, Islam and the Muslim world.
  7. Gleave, “Imamate”, Islam and the Muslim world.
  8. Nasr, “ʿAlī”, Britannica.
  9. Nasr, “ʿAlī”, Britannica.
  10. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 190–192.
  11. Nasr, “ʿAlī”, Britannica.
  12. Nasr, “ʿAlī”, Britannica.
  13. Nasr, “ʿAlī”, Britannica.
  14. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 192.
  15. Nasr, “Ḥasan”, Britannica.
  16. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 194–195.
  17. Madelung, “Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb”, Iranica.
  18. Nasr, “Ḥasan”, Britannica.
  19. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 195.
  20. Nasr, “Al-Ḥusayn ibn ʿAlī”, Britannica.
  21. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 196–199.
  22. Nasr, “Al-Ḥusayn ibn ʿAlī”, Britannica.
  23. Madelung, “Ḥosayn b. ʿAli”, Iranica.
  24. Nasr, “Al-Ḥusayn ibn ʿAlī”, Britannica.
  25. Nasr, “Al-Ḥusayn ibn ʿAlī”, Britannica.
  26. Madelung, “ʿAlī b. Ḥosayn b. ʿAlī b. Abī Ṭāleb”, Iranica.
  27. Madelung, “ʿAlī b. Ḥosayn b. ʿAlī b. Abī Ṭāleb”, Iranica.
  28. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 202.
  29. Madelung, “ʿAlī b. Ḥosayn b. ʿAlī b. Abī Ṭāleb”, Iranica.
  30. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 202.
  31. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 202.
  32. Madelung, “ʿAlī b. Ḥosayn b. ʿAlī b. Abī Ṭāleb”, Iranica.
  33. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 202.
  34. Madelung, “Bāqer, Abū Jaʿfar Moḥammad”, Iranica.
  35. Madelung, “Bāqer, Abū Jaʿfar Moḥammad”, Iranica.
  36. Madelung, “Bāqer, Abū Jaʿfar Moḥammad”, Iranica.
  37. Madelung, “Bāqer, Abū Jaʿfar Moḥammad”, Iranica.
  38. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203.
  39. Madelung, “Bāqer, Abū Jaʿfar Moḥammad”, Iranica.
  40. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 202.
  41. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  42. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  43. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  44. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  45. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  46. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 203–204.
  47. Madelung, “ʿAlī Al-Reżā”, Iranica.
  48. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205.
  49. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205.
  50. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205.
  51. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 78.
  52. Sachedina, The Just Ruler, 53–54.
  53. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205.
  54. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205.
  55. Madelung, “ʿAlī Al-Reżā”, Iranica.
  56. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 205–207.
  57. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  58. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  59. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  60. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  61. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  62. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  63. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  64. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  65. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  66. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 207.
  67. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  68. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  69. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  70. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  71. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  72. Madelung, “ʿAlī Al-Hādī”, Iranica.
  73. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 208–209.
  74. Halm, “ʿAskarī”, Iranica.
  75. Halm, “ʿAskarī”, Iranica.
  76. Halm, “ʿAskarī”, Iranica.
  77. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 209–210.
  78. Halm, “ʿAskarī”, Iranica.
  79. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 209–210.
  80. The Editors of Encyclopaedia Britannica, “Mahdī”, britannica.
  81. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 210–211.
  82. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 210–211.
  83. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 211–214.
  84. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 210–211.
  85. Tabatabaee, Shi'ite Islam, 210–211.

منابع

پیوند به بیرون