باز کردن منو اصلی

بز

گونه‌ای از بز کوهی (سرده)
بز
Billy goat.jpg
یک بز نر
وضعیت بقا
اهلی‌شده
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: زوج‌سمان
تیره: گاوسانان
زیرخانواده: بزیان
سرده: بزها
Species: C. aegagrus
Subspecies: C. a. hircus
Trinomial name
Capra aegagrus hircus

بُز (نام علمی: Capra aegagrus hircus) حیوانی است اهلی از راستهٔ زوج‌سُمان (Artiodactyla)، خانوادهٔ گاوسانان (Bovidae)، زیرخانوادهٔ بزیان (Caprinae)، جنس بزها (Capra).

به بچه‌بز یا بزِ خردسال، بُزغاله گویند.[۱] به بزغالهٔ شیرمست یا بزغاله شش‌ماهه کهره می‌گویند. بز نر بالغ نیز «پازن» و بز غالب(آلفا) گله تکشاد یا تَکّه نام دارد.

نخستین نشانه‌های اهلی‌سازی بز در ایران یافت شده که مربوط به حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد است.[۲]

مردمک چشم بز به شکل مستطیل افقی با گوشه‌های محدب است.[۳]

محتویات

بز در ایرانویرایش

اولین شواهد از اهلی سازی بز در ایران یافت شده (حدوداً ده هزار سال قبل از میلاد) که نشان دهنده پرورش سازمان یافته این حیوان است. گونه‌های والد Capra hircus aegagrus است که هنوز بطور وحشی (بز کوهی) از ترکیه تا بلوچستان یافت می‌شود.

بز در اوستا یاشت ۱۴٫۲۵ به عنوان یکی از اشکالی که Vərəθraγna اختیار می‌کند ذکر شده؛ در وندیداد ۵٫۵۲ شیر بز در زمره غذاهایی که زنانی که بچه مرده می‌زایند ممکن است مصرف کرده باشند آمده است. دو لفظ دیگر اوستایی، ازه «بز نر» و اسچانی «-بچه» در نیرنگستان و در دادستان ایک دنیگ در فهرست حیواناتی که قربانی می‌شوند و در پوندهیشن که گفته می‌شود کوجمترین گوسپند است ذکر شده. در بوندهیشن پنج سرده بز ذکر شده‌اند.

گونه‌های اهلی بز در جهان ایرانی در کل به‌طور سازمان یافته مورد مطالعه قرار نگرفته‌اند، و تلاشی در جهت بهبود ژنتیکی آن‌ها هم صورت نگرفته‌است. به نظر می‌رسد همگی به یک نوع تعلق داشته باشند، و شاخ‌های شمشیرگونه داشته باشند. مقطع آن دراز یا قدری مقعر است و پشم بلند سیاه یا به ندرت قهوه‌ای تیره‌ای دارد. واریاسیون‌های اصلی منطقه‌ای، که بازتاب دهندهٔ محیط زیست آن‌ها (استپ یا کوه) هستند، درازی مو رنگ بندی سر و سم و فرم و درازی گوش‌ها و الی آخر هستند. وجود بزهای گونهٔ آنکارا در ایران و افغانستان محتمل است ولی جایی ثبت نشده، مثالهای منزوی را ممکن است بتوان در نتیجهٔ موتاسیون‌ها یافت ولی نه آن طور که در ترکیه رخ می‌دهد، از طریق تولید مثل گزینشی.

جمعیت بزها در جهان حدود ۶۶۶ میلیون راس و در ایران حدود ۲۰ میلیون راس تخمین زده شده‌است. این ارقام به وضوح اهمیت بز در جهان و ایران را نشان می‌دهند. در واقع، گرچه این حیوان در بازار ایران کمتر از گوسفند ارزش دارد، در تمامی نواحی که از دامداری امرار معاش می‌کنند به دلیل گسترهٔ محصولاتش و آسانی نگهداری بسیار مورد توجه است. بزها چیزهایی را می‌خورند که گوسفند نمی‌تواند بخورد، حتی در اراضی تعریف نشدهٔ حومهٔ شهرها، و نقش غیرقابل انکاری در مسیر سازی دارند. بدین ترتیب برای فقرا در ایران و افغانستان و بسیاری دیگر از مناطق خشک مانند آفریقا، بز نقش هم گاو و هم گوسفند را ایفا می‌کند.[۴]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. فرهنگ معین، سرواژهٔ «بزغاله».
  2. “BOZ”. ENCYCLOPÆDIA IRANICA. Retrieved 24 November 2013. 
  3. Goats have ... all-that-is-interesting.com
  4. “BOZ – Encyclopaedia Iranica”. Encyclopædia Iranica. 1989-12-15. Retrieved 2015-08-25. 

منابعویرایش

  • معین، محمد، فرهنگ معین، انتشارات امیرکبیر.
  • Wikipedia contributors, "Goat", Wikipedia, The Free Encyclopedia, (نسخه ۸ ژوئیه ۲۰۰۶).

نگارخانهویرایش

پیوند به بیرونویرایش