تخریب بقیع

قبرستان بقیع قدیمی‌ترین و یکی از دو قبرستان مهم در اسلام است[۲] که در مدینه قرار دارد. تخریب بقیع اشاره به واقعه تخریب کلی قبرستان بقیع یک‌بار در سال ۱۸۰۶ میلادی و یک‌بار در سال ۱۹۲۶ میلادی (۳۱ فروردین ۱۳۰۵) دارد. این قبرستان را بار اول پیروان وهابیت و با کمک آل سعود تخریب کردند و بار دوم ملک عبدالعزیز از زیرمجموعه آل سعود و پیروان وهابیت این کار را انجام داد.

تخریب بقیع
Jannatul-Baqi before Demolition.jpg
بقیع قبل از تخریب (دهه ۱۹۱۰ میلادی)
تاریخ۱۸۰۶ و ۱۹۲۶
موقعیتمدینه، عربستان سعودی
سازمان‌دهنده(گان)آل سعود و ابن سعود
نتیجهتخریب کامل ساختمان‌ها و گنبدهای قبرستان
مقبره چهار امام شیعه به همراه عباس بن عبدالمطلب.[۱]
قبرستان بقیع سال ۲۰۱۱
آخرین ضریح ائمه بقیع که بعد از انهدام بقاع متبرکه، مفقود شد.

اهمیت این قبرستان در نگاه مذاهب اسلامی به خاطر دفن ۴ امام از ۱۲ امام شیعیان و یکی از خلفای اهل سنت است. هرچند شیعیان معتقد هستند قبر فاطمه دختر محمدبن عبدالله پیامبر مسلمانان و همسر علی بن ابی طالب نیز در این قبرستان است. [نیازمند منبع]

شرح ماجراویرایش

قبرستان بقیع در طی دو دهه سلطهٔ سعودیون بر عربستان بارها مورد تعرض واقع شد اما عاقبت به‌کلی در هشتم شوال سال ۱۳۴۴ پس از سلطهٔ دوبارهٔ ابن‌سعود، و تسلط بر شهر مدینه در ماه رمضان همان سال شیخ عبدالله، قاضی‌القضات خود را از مکه به مدینه اعزام داشتند تا موضوع تخریب مقابر موجود در مدینه را با علما و سران این شهر مطرح و موافقت آن‌ها را ولو به صورت ظاهری جلب کند و بدین منظور جلسه‌ای تشکیل شد. شیخ عبدالله از حاضرین پرسید: «دربارهٔ تخریب این گنبد و بارگاه‌ها چه می‌گویید؟» بسیاری از آن‌ها از ترس جان‌شان جواب ندادند، بعضی دیگر هم اظهار موافقت کردند. وهابی‌ها نیز مردم را با زور اسلحه جمع کردند و به سوی بقیع حرکت دادند و آنچه گنبد و ضریح در شهر مدینه و بیرون از شهر بود، ویران کردند.

قبور و حرم‌های تخریب شدهویرایش

در این واقعه از جمله گنبد و بارگاه امامان شیعه، گنبدهای متعلق قبر ام‌البنین مادر ابوالفضل العباس، اسماعیل پسر جعفر صادق و حرم دختران و همسران پیامبر اسلام از جمله حرم عایشه حرم ابراهیم فرزند پیامبر اسلام و گنبد مالک ابن انس و عثمان نیز تخریب شد.

سرقت ضریح اصفهانیویرایش

 
ضریحی که به اشتباه منسوب به ائمه بقیع می‌شود؛ در حالی که مربوط به مسجدی در پاکستان است.

ضریح فولادی ائمه بقیع را که در اصفهان ساخته شده بود و بر قبور امامان شیعه حسن بن علی، سجاد، محمد باقر و جعفر صادق قرار داشت از جای درآورده و بردند. بعدها، با استناد به برخی تصاویر، ادعا شد که ضریح تکه‌تکه شده، و در ساخت دیواری پیرامون قبر شهدای احد نصب شده‌است.

استثناویرایش

وهابیون از ترس عواقب کار خود، از تخریب حرم نبوی خودداری کردند. این روز بعدها به نام یوم الهدم در حافظه تاریخ ثبت شد.[۳]

عکس العمل ایرانویرایش

 
طراحی مسجد ثقلین برای بازسازی حرم مطهر ائمه بقیع

در ایران برخی شخصیت‌ها و نهادها از جمله سید حسن مدرس و مجلس شورای ملی تحرکاتی برای مبارزه با عربستان در این واقعه انجام دادند.[۴]

بعدها، افرادی چون عبدالرحیم صاحب‌الفصول، سید حسن شیرازی، جلال آل احمد و برادرش سید محمد تقی آل احمد تلاش‌هایی برای احیاء بقیع و ساخت مجدد مقابر ائمه در آن قبرستان انجام دادند؛ اما بی‌نتیجه ماند.

حمید رابعی نیز در سال ۱۳۸۶ با هدف زمینه‌سازی برای بازسازی بقیع طرحی با عنوان مسجد ثقلین و پرچم‌های سیاه خراسان و در سال ۱۳۹۸ هجری شمسی ۳ قرآن منسوب به ائمه بقیع را پس از احیاء و بازآفرینی به صورت مصحف کامل به آستان قدس رضوی ارائه کرده‌است. [۴]

آثار منتشر شدهویرایش

پیرامون این واقعه تاریخی، آثاری منتشر شده‌است:

  • این موضوع در مستندی تحت عنوان «پنجره فولاد بهشت» توسط گروه مردمی بهشت بقیع بر اساس اسناد تاریخی و پژوهشی ساخته و شرح داده شده‌است.
  • مستند تصویری پایان یک سکوت هم در همین خصوص گروه مردمی بهشت بقیع تولید شده‌است. این گروه همچنین مستند بهشت ماندنی است را به عنوان اولین مستند تاریخی و پژوهش تولید کرده‌است.

جستارهای وابستهویرایش

  1. "Why Wahhbis destructed al-Baqi". Cultural Department Ahl Al-Bayt World Assembly. Archived from the original on 17 December 2019. Retrieved 9 March 2017.
  2. Danforth, Loring M. Crossing the Kingdom: Portraits of Saudi Arabia. Univ of California Press. ISBN 978-0-520-29028-0. Retrieved 28 February 2017.
  3. تاریخ المملکه العربیه السعودیه کما عرفت، صلاح الدین مختار (نویسنده و مورخ)
  4. اسناد روحانیت و مجلس، تدین پور و حائری، ۱۳۷۴.

× https://en.wikipedia.org/wiki/Demolition_of_al-Baqi