باز کردن منو اصلی

جهانشاه (قراقویونلو)

پادشاه ایرانی
(تغییرمسیر از جهانشاه)

مطفرالدین جهانشاه مشهور به جهانشاه حقیقی فرمانروای نیرومند قراقویونلو در سال‌های ۱۴۳۸ تا ۱۴۶۷ بود. او بر آناتولی شرقی، قفقاز جنوبی و بیشتر عراق امروزی، ایران مرکزی و حتی نهایتاً تا کرمان فرمان می‌راند و پایتختش تبریز بود. جهانشاه چندین مدرسه در تبریز ایجاد کرده بود و به زبان‌های ترکی آذری و فارسی شعر می‌گفت.

جهانشاه حقیقی
پادشاه ایران[۱]
Salvator Rosa - Warrior - WGA20062.jpg
نگاره‌ای از جهانشاه حقیقی
سلطنت۱۴۳۸–۱۴۶۷
زاده۱۳۹۷
زادگاهخوی
درگذشته۱۴۳۸ (۸۷۲)
مدفن, مسجد کبود، تبریز
بعد ازقرا اسکندر
قبل ازحسنعلی بیگ
همسرخاتون جان بیگم
فرزندانپیر بوداق
حسنعلی بیگ
میرزا محمد
میرزا یوسف
میرزا قاسم
سلسلهقراقویونلو
پدرقرا یوسف
عقاید مذهبیاسلام شیعه

در زمان پدر و برادرویرایش

جهانشاه در زمان سلطنت قرا یوسف به حکمرانی سلطانیه و قزوین منصوب شده بود.

در زمان سلطنت برادرش قرا اسکندر زندگی جهانشاه به‌عنوان رقیب احتمالی تاج و تخت در خطر بود و به همین دلیل نزد برادر دیگرش اسپند میرزا حاکم بغداد پناه برد. او در سال ۱۴۳۶ با حمایت شاهرخ حاکم تیموری بر علیه برادرش شورش کرد و به سلطنت رسید. او که با کمک شاهرخ به حکومت رسیده بود در ابتدا به عنوان فرمانداری از تیموریان حکومت می‌کرد. وی با کمک گوهرشاد بیگم در ۱۹ اوریل ۱۴۳۸ تاج‌گذاری کرد.

حمله به گرجستانویرایش

در سال ۱۴۴۰ الکساندر یکم حاکم گرجستان از جهانشاه پیروی نکرد، وی با ارتش ۲۰۰۰۰ نفری به گرجستان حمله کرد و شهر سامشولیده را ویران کرد سپس در راه بازگشت به تبریز، تفلیس را فتح کرد. او از همراهان شیخ ابراهیم بود. وی در سال ۱۴۴۴ دومین حمله نظامی علیه گرجستان را انجام داد و در شهر آخالتسیخه با وختینگ چهارم روبه‌رو شد اما نبرد نتیجه‌ای نداشت.

فتح بغدادویرایش

برادر جهانشاه، اسپند میرزا، که ۱۲ سال بر بغداد و مناطق اطرافش حاکم بود، در سال ۱۴۴۵ درگذشت. وی حکومت را به برادرزاده خود الوند میرزا تحویل داد، زیرا پسرش فولاد میرزا در آن زمان خیلی جوان بود اما بیشتر امیران فولاد را ترجیح می‌دادند و با کمک برخی امیران به بغداد حمله کرد و پس از محاصره چند ماهه بغداد فتخ شد. جهانشاه پسرش محمد شاه را برای اداره بغداد منصوب کرد و الوند میرزا را به حکومت موصل رساند.

سلطنت واقعیویرایش

بعد از مرگ شاهرخ در سال ۱۴۴۷ جهانشاه به یک حاکم مستقل برای سلسله قراقویونلو تبدیل شد. او از القاب سلطان و خان برای خود استفاده می‌کرد. در همین زمان تیموریان از نزاع میان شاهزادگان ترکمن استفاده کرده و شهر های قزوین و سلطانیه را فتح کردند اما به زودی صلح حاصل شد و سلطان محمد پسر بایسنقر با دختر جهانشاه ازدواج کرد. وی سرزمین هایی را که میرزا ابوالقاسم بابر فتح کرده بود پس گرفت و پسرش پیربوداغ را به حکومت اصفهان منصوب کرد. جهانشاه در ۲۸ ژوئن ۱۴۴۸ توانست هرات را فتح کند اما به دلیل شورش در آذربایجان مجبور به بازگشت شد.

حسنعلی میرزا پسر جهانشاه به دلیل شورش در ماکو زندانی شد و بعدا پسر دیگر شاه به نام پیربوداغ قیام کرد و او نیز به سرنوشت برادرش دچار شد با این حال به درخواست مادرش ازاد شد و جایگزین یوسف میرزا پسر دیگر جهانشاه شد و به بغداد فرستاده شد وقاسم بیگ پسر دیگر شاه به حکومت کرمان منصوب شد. پیربوداغ دوباره شورش کرد و در نهایت شکست خورد و توسط میرزا محمود اعدام شد.

جنگ با آق‌قویونلوهاویرایش

از سال ۱۴۴۷ نبرد میان قراقویونلوها و آق قویونلوها شدت گرفت. اولین این نبردها بعد از پناهندگی الوند میرزا برادرزاده جهانشاه به دربار جهانگیر بیگ اتفاق افتاد. جهانشاه خاستار پس‌گیری برادرزاده خود بود اما جهانگیر امتناع ورزید. جهانشاه به ارزنجان حملکه کرد و رستم بیگ فرمانده خود را برای گرفتن جهانگیر فرستاد و از شیخ حسن عموی جهانگیر حمایت می‌کرد اما شیخ حسن توسط اوزون حسن برادر جهانگیر کشته شد و جهانشاه به آق قویونلوها پیشنهاد صلح داد، جهانگیر پذیرفت و دخترش را برای میرزا محمد فرستاد.

اوزون حسن صلح را نپذیرفت و علیه برادرش شورش کرد. جهانگیر به نزد جهانشاه پناهنده شد و اوزون حسن مورد حمایت صفویان قرار گرفت. جهانشاه در سال ۱۴۶۶ از تبریز به سمت وان لشکر کشید اما در همین زمام متوجه شد که اوزون حسن با ۱۲۰۰۰ نیروی سواره نظام به سرزمین‌های تحت سلطه وی حمله کرده است. با اینکه مکاتبات سیاسی بین دو نفر انجام شد اما به دلیل درخواست‌های زیاد جهانشاه نتیجه‌ای حاصل نشد. جهانشاه به دلیل زمستان حمله نظامی را به تعویق انداخت و در سنجق موش ماند اما اوزون حسن با یک حمله غافلگیرانه به ارتش جهانشاه او را شکست داد. میرزا یوسف و میرزا محمد در جنگ چپاکچور اسیر شدند.

مرگویرایش

 
آرامگاه جهان‌شاه در بخش جنوبی مسجد کبود (تبریز)

جهانشاه در هنگام فرار توسط اسکندر از یاران اوزن حسن کشته شد سپس به فرمان اوزون حسن سر او را جدا کردند و برای ابوسعید گورکان فرستاد پسران او محمد میرزا و یوسف میرزا اسیر شدند و بعدا سر محمد میرزا را برای محمد دوم فرستاد. جسد جهاشناه در مسجد کبود تبریز دفن شد.

ازدواجویرایش

جهانشاه در سال ۱۴۲۰ با دختر الکسیوس چهارم فرمانروای امپراتوری ترابوزان و ملکه تئودورا کانتاکوزنه برای جلب حمایت آن‌ها پیمان زناشویی بست.[۲] او هم‌چنین با خاتون جان بیگم دختر رجب بیگ ازدواج کرد.

منابعویرایش

  1. Fragner, Bert G. (1998). "Shah Isamil's Fermans and Sanads: Tradition and Reform in Persophone Administration and Chancellery Affairs". Khazar Journal of Humanities and Social Sciences. Khazar University Press. 1 (1). ISSN 1027-3875. Subsequently, lahanshah (sic) Qara-Qoyunlu presented himself as padishah-i Iran immeuiately after the takeover of Tabriz (...)
  2. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Minorsky 1954 p. ۲۷۷ وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

پیوند به بیرونویرایش