مکران

سرزمینی ساحلی در جنوب بلوچستان

مَکْران ، مُکْران و یا مِکْران (بلوچی: مَکُّران) نامیست که در طول تاریخ به مناطق جنوبی و بخشی از مناطق مرکزی بلوچستان که در امتداد ساحل مکران به طول ۶۰۰ مایل (حدودا ۱۰۰۰ کیلومتر) از راس الکوه در غرب جاسک در ایران تا شرق لس بیله و نزدیکی بندر کراچی در پاکستان گسترده است اطلاق می‌شده است. [۱][۲]

makran
مکُّران
منطقه
Darak Beach 2.jpg
Kund Malir Beach, Hingol National Park, Balochistan.jpg
Princes of Hope, Hingol National Park, Pakistan.jpg
Daran, Jiwani.jpg
Astola Island 11.jpg
Coastal Highway1.jpg

در جهت عقربه های ساعت از بالا = ۱-ساحل درک ، زرآباد (کنارک) ۲-ساحل کوند ملیر ، پارک ملی هنگول ۳-تندیس شاهزاده امید ، پارک ملی هنگول ۴-ساحل دران ، جیونی ۵-جزیره آستولا ۶-بزرگراه ساحلی مکران
فهرست کشورهای مستقل
Demographics
 • نام اهلیتبلوچ
 • زبانزبان بلوچی
Minor: زبان جدگالی، زبان بشاگردی
بزرگترین شهر ها


در بعضی منابع اروپایی قرن‌های ۱۶ تا ۱۸ از ایالت مکران نام برده شده‌است. در دوره‌های مختلف تاریخی این منطقه خودمختار و تحت اداره خوانین محلی بوده‌است که گاهی خود را رعایای دولت ایران می‌نامیدند. امپراتوری بریتانیا در قرن هیجده این منطقه را جزو هند و مستعمره بریتانیا نمود. امروزه در هند و در پاکستان شهرهایی بنام مکران وجود دارد. مکران در دوره‌های مختلف تاریخی بخشی از قلمرو ایران بوده‌است. مکران در نوشته‌های مسالک و ممالک و التقویم اقلیم دوم و از کرمان تا رود مهران (ایندوس) نامیده شده‌است.[۱] (سفرنامه مارکوپلو نیز مکران را شرح داده‌است) در بعضی اسناد و نقشه‌های تاریخی اروپایی و بعضی نوشته‌های عربی دریای عرب امروزی نیز بحر مکران بیان شده‌است.[۲]

کوه‌های خشک و بایر کرانه‌های مکران از دید جغرافیای طبیعی دنباله کویر است، که تا آنجا گسترش یافته. گویا در در سده‌های میانه این سرزمین از آنچه اکنون دیده می‌شود، حاصلخیزتر بوده ولی هیچگاه از دید دارایی دارای اهمیت نبوده‌است. جغرافی‌نویسان پیشین اسامی بسیاری از شهرهای مکران را در کتاب‌های خود ثبت نموده‌اند ولی هیچ‌کدام به‌طور گسترده از آن شهرها یاد نکرده‌اند. مهم‌ترین درآمد مکران از نیشکر و یک گونه شکر سفید موسوم به پانیذ بوده‌است که از آنجا به سرزمین‌های مجاور صادر می‌گردیده.[۳] مطابق نقشه می توان گفت مکران تقریباً شامل تمام شهرستان های بلوچستان ایران از جمله نیکشهر و کنارک و چابهار و ایرانشهر و خاش وسراوان و سرباز و فنوج نصرت اباد وزاهدان در ایران و بخش ایالت بلوچستان پاکستان فعلی می‌شده‌است در زمان ساسانیان آنرا کوسون می‌گفتند.

تاریخچه و نام شناسیویرایش

 
موقعیت مکران در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی
 
قبایل بلوچ و مسیرهای آن منطقه، در زمان اسکندر
 
موقعیت مکانی مکا در نقشه ایران در عهد امپراتوری هخامنشی
 
امکران. مکوران. دوره صفوی و قاجار Mecran.

بخش جنوبی بلوچستان در قسمت واقع در خاک پاکستان تحت عنوان «کیچ مکران» و در قسمت واقع در خاک ایران صرفا «مکران» خوانده می شود.

برخی مورخان همچنین مکران را با تمدن magan (مَگان یا مَکّان) یکسان می‌پندارند. مگان نام تمدنی کهن است که در حدود ۲۵۰۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد وجود داشته است. در متون یافت شده مربوط به سومریان از مگان به عنوان یکی از شرکای تجاری مهم سومریان یاد شده است که مس و دیوریت مورد نیاز بین النهرین از آنجا تامین می شده است.[۴]

واراهامیهیرا در دانشنامه مشهور خود بریهات-سامیتا از مردمان غرب شبه قاره هند تحت عنوان Makara نام برده است.

آریان گزنفون مورخ یونانی از اصطلاح Icthyophagy (زبان یونانی باستان: Ἰχθυοφάγοι) برای ساکنان مناطق شمال بحر مکران کنونی استفاده کرده است. Icthyophagy اصطلاحی عمومی به معنی «ماهی خواران» است که توسط جغرافی دانان یونانی عهد باستان برای جوامع ساکن در کنار دریاها اطلاق می‌شده است.

سرزمین مکران به لحاظ موقعیت مکانی با ساتراپی مکا یکی از ساتراپی های ایران در دوران هخامنشیان تطابق دارد. از مکا در کتیبه‌های به جامانده از دوران هخامنشیان در بیستون و تخت جمشید به عنوان ساتراپی چهاردهم ایران در عهد داریوش یاد شده است.

ابوریحان بیرونی در کتاب خود تحقیق ماللهند بیان می کند که خط ساحلی شبه قاره هند از تیز ، پایتخت مکران ، آغاز می‌شود.[۵]

یاقوت حموی (۵۷۴–۶۲۶ ه‍. ق) جغرافی‌دان و تاریخ‌نویس مشهور در کتاب معجم البلدان در باب حرف میم در مورد دلیل نامگذاری مکران به این نام چنین می‌نویسد: «همانگونه که ذکر شد، سیره نویسان می‌گویند که: مکران به نام مکران بن فارک بن سام بن نوح علیه السلام نامگذاری شده‌است زیرا او به این منطقه آمده و در آنجا سکنی گزیده‌است و جد بلوچ ها و بنیاد آنها به ایشان می‌رسد.» (ج ۵ ص ۱۸۰ باب حرف میم چاب دارالصادر بیروت) . [۳] به هر حال قرن‌ها سرزمین امروز بلوچستان، مکران نامیده می‌شده‌است. جهانگردان عرب نیز به نام مکران یا مکوران از این منطقه یاد کرده‌اند.مردمان سرزمین مکران از قوم بلوچ هستند.

نویسندگان قرون سیزده، تا پانزده میلادی غالباً، کلمه کیج (کوچ) و مکران را استعمال می‌کردند و به همین جهت مارکوپولو ولایت مربور را کسمه‌کوران نامیده‌است.

مکران در شاهنامهویرایش

فردوسی در شاهنامه به مکران اشاره کرده است هنگامیکه فرمانده سپاه قوم کوچ وبلوچ به نام اشکش به مکران می رود[۶]:

پس گستهم اشکش تیز گوش /که بازور و دل بود و با مغز وهوش

' 'سپاهش زگردان کوچ وبلوچ /سگالیده جنگ وبرآورده خوج

کسی درجهان پشت ایشان ندید/برهنه یک انگشت ایشان ندید

' 'درفشی برآورده پیکر پلنگ /همی از درفشش بیارید جنگ

"چو آگاه شد اشکش آمد براه/ ابا لشکری ساخته پیش شاه

همه تیز و مکران بیاراستنند/زهرجای رامشگران خواستند"

"از ایران بشد تا به توران و چین/گذر کرد از ان پس به مکران زمین

زمکران شد آراسته تازره/ میان‌ها ندید ایچرنج ازگره[۷][۸]

مردم شناسیویرایش

مردمان ساکن در سرزمین مکران(بلوچستان امروزی) از قوم بلوچ هستند.[۹]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "Makran". www.britannica.com. Britannica. Retrieved 18 June 2016.
  2. دائرةالمعارف فارسی، سرواژه: مکران
  3. لسترنج (۱۳۶۷جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمهٔ محمود عرفان، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص. ص۳۵۲
  4. Hansman 1973, p. 555.
  5. {{یادکرد وب|نشانی = http://www.columbia.edu/cu/lweb/digital/collections/cul/texts/ldpd_5949073_001/pages/ldpd_5949073_001_00000264.html?toggle=image&menu=maximize&top=&left=
  6. فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۷۵). شاهنامه براساس چاپ مسکو،به کوشش سعید حمیدیان. نشر قطره.
  7. رستگاری فسایی، منصور. فرهنگ نامه‌های شاهنامه مجلد اول. پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی.
  8. فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه به کوشش جلال خالقی مطلق. دائرالمعارف بزرگ اسلامی.
  9. فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۷۵). شاهنامه براساس چاپ مسکو. به کوشش سعید حمیدیان. نشرقطره.
  • ایالت ساحلی مکران [۴]
  • بلوچستان و تمدن دیرینه آن - تألیف: ایرج افشار - ناشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - چاپ اول، بهار ۱۳۷۱ - صفحات ۲۶ و ۲۷
  • اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان
  • جغرافیای مکران. مرکز مطالعات خلیج فارس [۵]
  • اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و اوراسیا [۶]