حسنعلی نخودکی اصفهانی

از مشایخ صاحب نفس و عرفای بزرگ ایران

شیخ حسنعلی اصفهانی (مقدادی اصفهانی) که به خاطر سکونت سالهای پایانی عمر در روستایی بنام نخودک در نزدیکی مشهد، مشهور به شیخ حسنعلی نخودکی بود، (زاده: ۱۲۴۱ اصفهان - درگذشت: ۷ شهریور ۱۳۲۱هجری شمسی، مشهد) فقیه، فیلسوف و از عرفا و اخلاقیون بزرگ شیعه در سده ۱۴ هجری است. حسنعلی مقدادی اصفهانی (نخودکی) فرزند علی اکبر فرزند رجبعلی مقدادی اصفهانی، در خانواده‌ای مذهبی متولد شده‌است.[۱]

شیخ
حسنعلی اصفهانی
حسنعلی نخودکی اصفهانی.jpg
زادروز۱۲۴۱
درگذشت۱۷شعبان سال ۱۳۲۱(سن ۸۰ سالگی)
محل دفن: مشهد حرم مطهر صحن سقاخانه
تبارایرانی ایران
پیشهعرفان - علوم دینی - طب اسلامی
سال‌های فعالیتعالم معاصر شیعه
شناخته‌شده برایتهجد و شب زنده داری - مراعات احترام سادات و ائمه اطهار - نماز اول وقت
تأثیرگذارانسید جعفر حسینی قزوینی، سید مرتضی کشمیری، آخوند کاشی، جهانگیرخان قشقایی، مرتضی طالقانی، محمدصادق تخت‌فولادی، آخوند خراسانی، سید محمد فشارکی
تأثیرپذیرفتگانشیخ محمود حلبی، سید عبدالأعلی سبزواری
مذهبشیعه

پدرویرایش

رجبعلی مقدادی اصفهانی به دلیل علاقه به مقداد که از اصحاب خاص علی بن ابی‌طالب بوده‌است، نام مقدادی را برای فامیل خودش انتخاب کرد و پیش از اینکه نام فامیل در ایران رواج یابد در مشهد به شیخ اصفهانی شهرت داشت و چون در سالهای پایان عمر به قریه نخودک مهاجرت کرد بعدها به نخودکی شهرت یافت. بنابر قولی از فرزندش علی مقدادی اصفهانی در کتاب نشان از بی نشانها برای شیخ حسنعلی اصفهانی از راه مکاشفات باطنی ثابت شده بود که از نسل فاطمهٔ زهرا است. پدر وی ملاّ علی اکبر از راه کسب، روزی خود و خانواده را تحصیل می‌کرد و آنچه عاید او می‌شد، نیمی را صرف خویش و می‌کرد و نیم دیگر را به سادات و نسل فاطمه زهرا اختصاص می‌داد.[۲]

تولدویرایش

حسنعلی در سال ۱۲۷۹ قمری در اصفهان متولد شد و بر اثر برخوردی با محمد صادق تخت فولادی وارد عالم عرفان شد.

خود حسنعلی اصفهانی نقل کرد: «بیش از هفت سال نداشتم که نزدیک غروب آفتاب یکی از روزهای ماه رمضان که با تابستانی گرم مصادف شده بود، به اتفاق پدرم، به خدمت استاد حاجی محمد صادق، مشرّف شدم. در این اثناء کسی نباتی را برای تبرک به دست حاجی داد. استاد نبات را تبرک و به صاحبش رد فرمود و مقداری خرده نبات که کف دستش مانده بود، به من داد و فرمود بخور، من بیدرنگ خوردم. پدرم عرض کرد: حسنعلی روزه بود. حاجی به من فرمود: مگر نمی‌دانستی که روزه ات با خوردن نبات باطل می‌گردد. عرض کردم: آری، فرمود: پس چرا خوردی؟ عرضه داشتم: اطاعت امر شما را کردم. استاد دست مبارک خود را بر شانه من زد و فرمود: با این اطاعت بهر کجا که باید می‌رسیدی رسیدی.»

تحصیلاتویرایش

حسنعلی اصفهانی از آغاز نوجوانی خود، به کسب دانش و تحصیل علوم مختلف مشغول شد، خواندن و نوشتن و همچنین زبان و ادبیات عرب را در اصفهان فرا گرفت و در همین شهر، نزد استادان بزرگ زمان، به اکتساب فقه و اصول و منطق و فلسفه و حِکم پرداخت.

وی فقه و فلسفه را از آخوند ملا محمد کاشانی آموخت. همچنین فلسفه و حکمت را از جهانگیرخان و تفسیر قرآن را از محضر درس حاجی سید سینا پسر سید جعفر کشفی و چند تن دیگر از علماء عصر آموخت. سپس برای تکمیل معارف به نجف و به کنار مرقد علی بن ابی‌طالب رفت. در این شهر، از جلسات درس حاجی سید محمد فشارکی و حاجی سید مرتضی کشمیری و ملا اسماعیل قره باغی استفاده می‌کرد. او علاوه بر علوم معارفی و عرفانی در اصفهان و نجف دروس فقه، اصول و فلسفه را از افرادی چون جهانگیر خان قشقایی، آخوند خراسانی و سید محمد فشارکی فراگرفت.

شیخ حسنعلی نخودکی در نجف هم حجره‌ای سید حسن مدرس بود. از دوستان او می‌توان به شیخ محمد بهاری و سید حسین طباطبایی بروجردی و حاج شیخ فضلعلی شریعت مهدوی اشاره کرد.

تربیت عرفانیویرایش

پدر حسنعلی به منظور تربیت عرفانی، وی را نیز نزد مرشدش برد و از او خواست تا تربیت و مراقبت از وی را برعهده بگیرد. حسنعلی از هفت سالگی تا یازده سالگی زیر نظر محمدصادق تخت‌فولادی به ریاضت‌های شرعی مشغول شد.[۳]

پولادی و به طبع آن نخودکی‌ها از جمله پیروان طریقت چشتیه که از جمله سلسله‌های تصوف در شبه قاره هند بوده‌اند.[۴] سلسله چشتیه منسوب به خواجه معین الدین چشتی است (چشت قریه‌ای است از قراءِ هرات). خواجه معین الدین حسن چشتی سنجری اجمیری پس از سید علی هجویری صاحب کتاب مشهور «کشف المحجوب» به قاره هند رو آورد.[۴][۵]

در سال ۱۲۹۰ه‍.ق محمدصادق تخت‌فولادی درگذشت و حسنعلی ۳ سال دیگر نیز به ریاضت پرداخت، چنان‌که شب‌ها تا صبح بیدار می‌ماند و هر روز، روزه می‌گرفت. پس از آن برای بهره بردن از محضر سید جعفر حسینی قزوینی، که گویا از مجذوبان سالک بود، به شهرضا رفت.[۶]

فرزندویرایش

علی مقدادی اصفهانی از نویسندگان شیعه معاصر در اسفند سال ۱۳۸۸ در تهران درگذشت و در خراسان دفن شد. علی مقدادی اصفهانی شرح‌حال پدرش را در کتاب نشان از بی نشان‌ها آورده‌است.

شاگردانویرایش

فرزند وی علی مقدادی اصفهانی در کتاب خودنوشته‌اش در مورد زندگینامه پدر خود با عنوان نشان از بی نشانها مدعی است خود وی تنها شاگرد پدرش می‌باشد و پدرش نخودکی هیچ شاگرد دیگری نداشته‌است.[۹][نیازمند منبع]

اجازه روایتویرایش

سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی چنان‌که از کتاب الاجازه الکبیره و المسلسلات بر می‌آید از نخودکی اجازه نقل روایت دارد. دستخط شیخ حسنعلی نخودکی در کتاب المسلسلات آمده‌است.

درگذشتویرایش

 
کتیبه قبلی بالای مزار

وی در ۱۷ شعبان ۱۳۲۱ شمسی از دنیا رفت و در شهر مشهد در صحن انقلاب اسلامی، حرم علی بن موسی‌الرضا پس از اقامه نماز میت توسط میرزا حسین فقیه سبزواری بر پیکرش، دفن شد.[۱۰]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

پانویسویرایش

  1. «نوجوانی که قبل از سن تکلیف عارف شد/ ۱۴ توصیه اخلاقی شیخ نخودکی». خبرگزاری فارس.
  2. «آیت الله شیخ حسنعلی اصفهانی (نخودکی)». وبگاه صالحین. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۰ اسفند ۱۳۸۹.
  3. مقدادی اصفهانی، نشان از بی‌نشان‌ها، ج۱، ص۱۵–۱۶
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ کتاب سلسه‌های صوفیه، اثر نورالدین چهاردهی
  5. کتاب سلسله‌های صوفیه ایران، نوشته نورالدین مدرسی چهاردهی.
  6. مقدادی اصفهانی، نشان از بی‌نشان‌ها، ج۱، ص۱۵–۱۶، ۱۸؛ رازی، گنجینهٔ دانشمندان، ج۷، ص۱۱۲؛ قس مهدوی، تذکرة القبور، ص۱۸۴
  7. "سید عبدالاعلی سبزواری". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-08-21.
  8. https://shahrekord.iqna.ir/fa/news/3805758/نخودکی‌-عارفی-مستجاب‌الدعوه-بود-ماجرای-نمازهای-طولانی-شیخ
  9. کتاب نشان از بی نشان ها- علی مقدادی اصفهانی- انتشارات جمهوری
  10. «توصیه شیخ نخودکی اصفهانی به زائری که از [[علی بن موسی الرضا]] حاجت داشت». خبرگزاری مهر. تداخل پیوند خارجی و ویکی‌پیوند (کمک)