باز کردن منو اصلی
زرشک
Berberis darwinii shoot.jpg
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
سرده: Barberry
Species: حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰
شکوفه‌های بهاری درخت زرشک در روستای کوشک زر
زرشک رسیده
تصویری از بوته زرشک در روستای ییلاقی ایرا

زرشک درختچه‌ای تیغدار به طول ۱ تا ۵ متر است. چوب آن به رنگ قرمز، قهوه‌ای یا زرد است. برگ‌های آن بیضی شکل با دندانه‌های اره‌ای و میوه اش قرمز رنگ بیضوی شکل و ترش مزه‌است. به ریشهٔ درخت زرشک «آئر خیس» گفته می‌شود.

انتهای بهار و ابتدای تابستان فصل شکوفه دادن بوته زرشک است، غنچه‌های زرد رنگ زرشک در فصل پاییز رنگ قرمز گیلاسی به خود می‌گیرند.

زرشک بومی مناطق معتدل و نیمه استوایی اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی است. کشور ایران بزرگترین تولیدکننده زرشک در دنیا است که در این میان استان خراسان جنوبی با در اختیار داشتن نزدیک به ۹۷ درصد از اراضی زیرکشت این محصول، تولید ۹۵ درصد از زرشک دنیا را در اختیار دارد.[۱]

خواص داروییویرایش

ریشه، پوست و ساقهویرایش

سبوس و ریشه زرشک حاوی مواد شیمیایی به نام آلکالوئید ایزوکوئینولین است. این ترکیبات دارای خواص آنتی‌بیوتیکی دارد. برخی از آن‌ها باعث پائین آوردن تب، کاهش تورم و فشار خون شده و به تنظیم ضربان قلب و انقباض عضلات قلب کمک می‌کنند.

  • برای برطرف کردن سوزش ادرار مفید است.
  • واریس را درمان می‌کند.
  • نقرس و رماتیسم را برطرف می‌کند.
  • بی اشتهایی را برطرف می‌کند.
  • اعمال دستگاه گوارش را منظم می‌کند و سوء هاضمه را از بین می‌برد.
  • برای درمان زردی و یرقان مؤثر است.
  • آن‌هایی که مبتلا به ورم طحال هستند می‌توانند برای معالجه از این گیاه کمک بگیرند.
  • برای معالجه بواسیر نافع است.
  • برای شست‌وشوی چشم، می‌توان از جوشانده ریشه و ساقه زرشک استفاده کرد.
  • برای درمان یرقان و زردی مؤثر است.

زرشک در ایرانویرایش

در ایران زرشک گونه ای منحصر به فرد است و با گونه‌های دیگر متفاوت است بیشتر در منطقه خراسان جنوبی یا قهستان کشت می‌شود زیرکوه قاین مرکز اصلی تولید آن است. خوشه زرشک ایرانی ابتدا زرد رنگ و بعد ترش مزه و در زمان رسیدن قرمز می‌شود و به مرور به رنگ شرابی در می آید.(مجله دریای پارس)

 
Iranian spice

برگویرایش

  • اسهال‌های مزمن را درمان می‌کند.
  • برگ زرشک دارای مقدار زیادی ویتامین ث می‌باشد.
  • در موقع آنژین و گلودرد، دم کرده برگ زرشک را غرغره کنید.
  • مصرف مقدار زیاد زرشک یا ساقه و برگ آن برای زنان حامله مناسب نیست.
  • جویدن برگ زرشک، باعث محکم شدن لثه و دندان می‌شود.

میوهویرایش

زرشک

درمان اعتیادویرایش

به سبب الکالوئید بربرین موجود در آن قادر به درمان اعتیاد با تریاک بوده.[۲] و اعتیاد معتادان را بر طرف می‌نماید. مضافاً «اینکه این اثر بخشی در حیوانات آزمایشگاهی که بطور مصنوعی به مرفین معتاد گردیده بودند کراراً» به اثبات رسیده‌است.[۳]

گیاه‌شناسی زرشکویرایش

زرشک و ارتباط آن با محیط طبیعیویرایش

انواع زرشک دانه دار به عنوان درختچه‌ای میوه دهنده و خودرو در اکثر مناطق کوهستانی کشورمان به چشم می‌خورد و از آنجایی که از اجزا طبیعی اکوسیستم مناطق کوهستانی است حتی در شرایط سخت و نامساعد نیز میوه فراوانی تولید می‌کنند.

نیاز آبیویرایش

نیاز خالص آبیاری آن حدود ۹۹۰۰ متر مکعب در هکتار است که بسته به روش‌های آبیاری به کار گرفته شده نیز ناخالص آبیاری، بیشتر از این مقدار می‌باشد.

نیاز کودیویرایش

زرشک بی دانه طالب خاک‌های نسبتاً سبک لومی – شنی با زهکش خوب در مناطق کوهپایه‌ای است و در خاک‌های گچی و آهکی نیز به خوبی رشد می‌کند، همچنین EC PH و بالا را نیز تحمل کرده نیازی به خاک‌های غنی ندارد. تحقیقات نشان داد که فسفر به کار رفته در طول تابستان باعث رشد گیاه در همان سال نگردیده، بلکه در بهار سال بعد اثرات خود را نشان داده و بیشتر فسفر موجود در رشد جدید ناشی از فسفر ذخیره شده در ریشه‌ها بوده‌است. فرایند انتقال فسفر به این صورت است که فسفر ابتدا بیشتر در ریشه‌ها ذخیره می‌شود، سپس به داخل مناطق رشد جدید حرکت می‌کند و فسفر جذب شده جدید، جایگزین فسفر منتقل شده از ریشه‌ها می‌شود.

زرشک در طب سنتیویرایش

زرشک دارای مزاج سرد و خشک است و مصلحهای آن عبارتند از: میخک، شکرسرخ و شیرینی‌های طبیعی … زرشک تسکین دهنده صفرا و خون و تشنگی و حرارت معده و کبد، تقویت‌کننده قلب و کبد معده گرم می‌باشد. به تنهایی یا با داروهای گرم مانند دارچین و عسل و … برای تقویت کبد سرد و تر و باز کردن انسداد مجاری کبدی و سردی احشا مفید است. مصرف زیاد آن برای سرد مزاجان بلغمی و سوداوی مضر است.[۴]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=94773
  2. List P.H (۱۹۷۲). Hagers Handbuch der Parmazeutischen Praxis. vol. 3.
  3. Dehghan. G،؛ و دیگران (۱۹۹۱). The study of mode of action of Berberis vulgaris in the reduce of morphine withdrawal syndrome signs in the male mouse. Abst of the 10 th Iranian Congress of Physiology and Pharmacology.
  4. غلامرضاکردافشاری؛ محمدی کناری، حوریه؛ اسماعیلی، سیدسعید (۱۳۹۲). کتاب تغذیه در طب ایرانی، اسلامی. نسل نیکان.
  • مجله دریای پارس زرشک و سماق در ایران [۱]

نگارخانهویرایش