باز کردن منو اصلی

عباس‌علی داداش‌بیگ (زاده ۱۱۹۳ ه‍. ش آلاشت، سوادکوه - درگذشته ۱۲۵۷، تهران) پدر رضاشاه و نیای محمدرضا پهلوی بود.

عباس‌علی داداش‌بیگ
زادروز۱۱۹۳ش (۱۲۳۰ ق)
آلاشت، سوادکوه
درگذشت۱۲۵۷ش (ذیحجه ۱۲۹۵)، ۶۴ سال
تهران
آرامگاهصحن آرامگاه ناصرالدین شاه
حرم شاه عبدالعظیم
ملیتایرانی
نام‌های دیگریاور عباسعلی خان
داداش‌بیگ سوادکوهی
پیشهیاور تامینات (سرگرد نظمیه)
مذهبشیعه
همسرنوش‌آفرین آیرملو
فرزندانرضاشاه
والدینمرادعلی خان سلطان

در دوره رضاشاه مورخان چیزی در مورد پدر و خانواده وی نمی دانستند زیرا سخن گفتن در این باره ممنوع بوده است. کسی نمی توانست در مورد فقر و کار و زندگی انان سخن بگوید تا جاییکه حتی دخترانش , اشرف و شمس پهلوی نام پدر و مادر بزرگشان را نمی دانستند.[۱]

انتشار تبارنامه وی توسط مجلس شورای اسلامیویرایش

 
شجره‌نامه رضاشاه از کتابچه خطی منسوب به شیخ آقابزرگ تهرانی که در سال ۱۳۸۸ توسط مجلس شورای اسلامی شناسایی و منتشر شد.[۲]

مجله «پیام بهارستان» متعلق به مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی سندی تازه بدست امده از کتابی متعلق به شیخ اقابزرگ تهرانی را در سال ۱۳۸۸ انتشار داد که تبارنامه رضا شاه را بیان می کند. این سند توسط فهرست نگار مجلس شورای اسلامی سید محمد منصور طباطبایی اولین بار بدست امد.شیخ اقابزرگ تهرانی صاحب دانشنامه الذریعه و از بزرگترین کتابشناسان ایران بوده است.در این شجره نامه که به زبان عربی نگاشته شده ، نویسنده ، پدر ملاعباسعلی و مرادعلی سلطان را که پدر بزرگ رضاشاه است با عبارت «...السوادکوهی» نام میبرد.پس از «...السوادکوهی» که نام کوچک آن ذکر نشده است به دو فرزندش اشاره شد. ملاعباس علی که اعتمادالسلطنه از او با عنوان «آخوند ملا عباسعلی سوادکوهی آلاشتی» نام میبرد و از علمای عهد آقا محمد خان بود که در اوایل عصر فتحعلی شاه فوت کرد[۳] و مرادعلی سلطان که از سرکردگان نظامی بود در جنگ هرات کشته شد . از فرزندان او چراغعلی خان است که در کتابچه جمع و خرج مازندران در سال ۱۳۱۶ قمری با عنوان «چراغعلی خان سوادکوهی» آمده است و دیگری پدر رضاشاه عباسعلی داداش بیگ است.از دیگر افراد سرشناس این شجره نامه امیر اکرم است که در دوران مشروطیت به سالار حشمت ملقب بود و پس از کودتای ۳ حوت ۱۲۹۹ به امیر اکرم ملقب شد و چون نوه عموی رضاخان سردار سپه بود ، حکمران مازندران شد . در دوران سلطنت رضاشاه مدتی پیشکار ولیعهد بود و در سال ۱۳۰۹ خورشیدی فوت کرد . سالار حشمت و برادرش ابوالحسن خان صمصام در دوران مظفری و عصر مشروطه از سران فوج سوادکوه بودند[۴].

زندگی‌نامهویرایش

عباس‌علی داداش‌بیگ فرزند مرادعلی خان سلطان از بزرگان منطقه سوادکوه مازندران بود و در روستای آلاشت در یک خانواده پرجمعیت متولد شد. مرادعلی خان که جد رضاخان است صاحب منصب فوج سوادکوه بود و در سال ۱۲۷۲ هجری قمری (۱۲۳۵ خورشیدی) در جنگ هرات که با انگلیسی ها می جنگند ، کشته می شود. سه پسر و شش دختر از او باقی ماند. چراغعلی خان، فضل الله خان، عباسعلی خان یاور نام پسرهای اوست[۵]. عباسعلی خان ۲ برادر و ۶ خواهر داشت. عموی وی آخوند عباسعلی نام داشت که از علمای دوران آقامحمدخان و فتحعلی‌شاه قاجار بود، پیش از آن که ازدواج کند فوت می‌کند و مرادعلی خان به یاد برادر نام فرزند خود را عباسعلی می‌گذارد و خانواده پدری هم وی را داداش بیگ به معنای آقا داداش نام می‌نهند. پدر وی به گفته برخی منابع در جنگ هرات (افغانستان) حضور داشت و در این جنگ کشته می‌شود. عباس‌علی در دوران جوانی به تهران رفت و چون اجدادش به حرفه سپاهی‌گری روی آورد. وی ابتدا با درجه نایبی در فوج سوادکوه مشغول خدمت شد و با درجه یاوری (سرگرد) بازنشسته شد و با عنوان یاور عباسعلی خان به همراه برادر بزرگترش چراغعلی خان، ریاست فوج سوادکوه در دوره حکومت ناصرالدین شاه قاجار را به عهده داشت. وی و اجدادش که همگی از پهلوانان خطه مازندران و سوادکوه بودند خدمات بسیاری به قاجاریان کردند و در دفاع از امنیت و مرزهای ایران تلاش نمودند.

خانه اصلی عباس‌علی در منطقه سیتاق آلاشت بود که در ابتدا به متعلق به پدرش مرادعلی خان سلطان بود. او مدتی از سوی فوج سوادکوه به عنوان رئیس تأمینات یا نظمیه در بخش بابل‌کنار منصوب می‌شود و به همین خاطر چند سالی را در درازکلا به همراه همسرانش بسر می‌برد. در برخی منابع آمده‌است که وی چهار بار ازدواج کرد و از همسر اولش ۴ پسر (فتح‌الله، عبدالله، اسماعیل، عنایت‌الله) و ۳ دختر (خورشید، بهار، خاور) و از همسر دوم به نام «خانم کوچک» ۲ پسر (نامدار، جواد) و ۳ دختر (درّی‌جهان، نبات، حکیمه) داشت، ولی در کتاب رضاشاه از تولد تا سلطنت نوشته سید رضا نیازمند ذکر شده که وی دو بار ازدواج کرد، مرتبه اول با یکی از بستگان خود در آلاشت و مرتبه دوم با نوش‌آفرین آیرملو دختری ۱۶ ساله از مهاجران قفقازی در تهران که بعد از ازدواج در آلاشت ساکن شدند. وی هنگامی که دومین همسرش باردار بود، برای مداوای بیماری خود به تهران رفت و در سن ۶۴ سالگی در تهران بر اثر بیماری درگذشت. چهل روز پیش از مرگ وی، نوش‌آفرین در ۲۴ اسفند ۱۲۵۶ پسری به دنیا می‌آورد که بعدها با نام رضاشاه سلسله قاجار را برانداخت و سلسله پهلوی را بنیان‌گذاری کرد. وی از همسر اول خود سه فرزند دختر به نام‌های (خورشید خانم، ددُرخانم و نبات خانم) داشت.[۶][۷]

محمدرضا پهلوی در کتاب مأموریت برای وطنم اینچنین آورده‌است: «پدرم در سال ۱۲۵۶ در استان مازندران که نزدیک بحر خزر است، پا به عرصه وجود گذاشت. او بر خلاف پادشاهان قاجار که چنان‌که گفتم از نژاد ترک بودند، از خانواده ای اصیل ایرانی بود و پدر و جدش در ارتش ایران با سمت افسری خدمت کرده بودند. جد او در یکی از جنگ‌های ایران و افغانستان از خود شجاعت و رشادت مخصوصی نشان داده و پدرش فرماندهی هنگی را که در استان مازندران ساخلو داشت، عهده‌دار بود.»

مزار وی در آرامگاهی معروف به مساعدالسلطان در صحن آرامگاه ناصرالدین شاه واقع در جنوب باغ طوطی ودر قسمت غرب حرم شاه عبدالعظیم قرار دارد. رضاشاه هنگامی که به زیارت قبر پدرش می‌رود، در جواب پیشنهاد یکی از درباریان مبنی بر تعویض سنگ مزار کوچک پدرش می‌گوید: میل دارم سنگ قبر پدرم به همان طریق که در روز اول گذارده باقی مانده و یادگاری از آن روزها باشد.

برروی سنگ قبر این نوشته‌ها حک شده‌است که بعضاً با سطربندی اشتباه می‌باشد:

وفات مرحوم

مقفور رضوان جا

یگاه داداش بیک یاور

فوج سوادکوه ولدمر

حرم مرادعلی سلطان

تاریخ زلحجه الحرام

۱۲۹۵

حاشیه‌هاویرایش

هما کاتوزیان معتقد است که به‌طور سنتی گفته شده است که وی یک نظامی شاغل در اصطبل بوده است [مشکوک ] اما منابع متاخر وی را بعنوان یکی از نیروهای نظامی فوج در سوادکوه معرفی می کنند و حکاکی موجود بر سنگ قبر وی نیز تائید می‌کند که وی در زمان فوت یاور (سرگرد) فوج سوادکوه بوده است.[۸] قدیمی ترین سندی که وی را از طایفه پالانی معرفی می کند [مورد مناقشه ] گزارشی است که سفارت فرانسه در تهران برای وزارت خارجه ان کشور نگاشته است.[۹][۱۰]

تصویر میرزا رضای کرمانیویرایش

خبرگزاری ایسنا در سال ۱۳۹۱ و برخی رسانه های دیگر ؛با انتشار تصویری از عکس معروف میرزا رضا کرمانی ضارب ناصرالدین‌شاه قاجار مدعی شدند که امنیه سیه چرده‌ای که سر زنجیر بسته شده به میرزا رضای کرمانی را در دست دارد، همان یاور عباسعلی خان پدر رضاشاه پهلوی است که از مهاجران بادکوبه و جزء سپاه قزاق بود که به ایران آمد ولی بعداً به علت اعتیاد به مواد مخدر از قشون قزاق اخراج شد و بعداً به عنوان امنیه دولتی به خدمت کامران میرزا نایب السلطنه درآمد؛ و در مدت ۵۴ سال سلطنت پهلوی هیچ تاریخ‌نگار و نویسنده‌ای حق اشاره به این موضوع را نداشت و برای همین است که هیچ عکسی از پدر رضا شاه در آن دوران منتشر نشد.[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]در مقابل گفته شده است ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۵ بدست میرزا رضای کرمانی ترور شد. در صورتی که پدر رضاخان در سال ۱۲۵۷ و ۱۸ سال قبل از این واقعه درگذشته بود و در ضمن پیشینه اجداد رضاخان بیانگر این واقعیت است که پدر وی اصالتاً سوادکوهی بود و هیچگاه جزء قوای قزاق نبوده‌است. بریگاد قزاق در سال ۱۲۵۸ بدستور ناصرالدین شاه تشکیل شد که یکسال پس از مرگ یاور عباس‌علی خان می‌باشد.[۱۵]

جستارهای وابستهویرایش

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. «گفت‌وگوي فارس با نويسنده زندگي رضاشاه رضاشاه؛ از تيله‌بازي تا سلطنت». خبرگزاری فارس.
  2. «پرتال جامع علوم انسانی» (PDF). سندی نویافته از نیای رضاشاه.
  3. محمد حسن، اعتماد السلطنه (۱۳۷۳). التدوین فی احوال جبال شروین. به کوشش تصحیح و پژوهش مصطفی احمد زاده. تهران چاپ اول: فکر روز. ص. صفحه ۲۷۸.
  4. «پرتال جامع علوم انسانی» (PDF). سندی نویافته از نیای رضاشاه.
  5. «همه چیز درباره رضاخان به روایت خسرو معتضد». جامعه خبری تحلیلی الف (وبسایت الف ،گروه سیاسی الف، ۱۹ فروردین ۱۳۹۷، ۱۸:۱۸).
  6. تبیان - زندگی‌نامه رضاخان (خلاصه‌ای ۲۰۰ صفحه‌ای از کتاب رضاشاه از تولد تا سلطنت تألیف رضا نیازمند)
  7. قدس آنلاین - مصطفی لعل شاطری: رضا شاه فرزند عباسعلی خان از طایفه پهلوان‌های آلاشت
  8. الف - همه چیز درباره رضاخان به روایت خسرو معتضد.
  9. Homa Katouzian. State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of. صص. ۲۶۸–۲۷۰.
  10. http://ensani.ir/fa/article/95503/سندی-نویافته-از-نیای-رضاشاه
  11. ایسنا - عکس پدر رضاخان! - ۲۴ بهمن ۱۳۹۱
  12. الف - پدر معتاد رضاشاه در کنار قاتل شاه قاجار - تاریخ انتشار : یکشنبه ۹ آبان ۱۳۹۵
  13. مشرق نیوز - چهره ای که ده‌ها سال ناشناخته بود + عکس - ۲۳ بهمن ۱۳۹۱
  14. فردانیوز - عکس: پدر معتاد رضاشاه در کنار قاتل شاه قاجار
  15. گمانه - پدر رضا خان در عکس میرزا رضای کرمانی نیست
  • آلاشت، زادگاه اعلی‌حضرت رضاشاه کبیر- «هوشنگ پورکریم» با همکاری «هما تاج بازیار» و ساده‌نویسی زیر نظر شورای نویسندگان مرکز انتشارات آموزشی-انتشارات وزارت فرهنگ و هنر-آبان ماه ۱۳۴۸ به مناسبت جشن فرهنگ و هنر، صفحات ۲۳ تا۲۶