باز کردن منو اصلی
Diving stage.jpg

غواصی فن شناوری در زیر آب - با یا بدون وسایل تنفس مصنوعی اسکوبا است. غواصی علاوه بر اینکه کاربردهای صنعتی، پژوهشی، و نظامی دارد، برای ورزش و تفریح هم انجام می‌شود. امروزه ورزش غواصی و غواصی تفریحی به صورتی همگانی درآمده و به شکل گسترده‌ای در بسیاری از کشورهای جهان فعالیتی مفید، مفرح، لذت‌بخش و نیز منبع درآمد در صنعت اکوتوریسم شده‌است.

تنفس زیر آب با استفاده از هوای فشرده تاریخچه‌ای کوتاه دارد. اما غوص در دریا و سفر به عمق دریا از دیرباز توسط بسیاری از ملل جهان انجام می‌پذیرفته‌است.

محتویات

انواع غواصیویرایش

غواصی آزادویرایش

یکی از روش‌های غواصی، غواصی آزاد می‌باشد که ورزشی بسیار سنگین و فرح‌بخش می‌باشد. در این ورزش اولین هنر غواص، استفاده صحیح از شش‌ها در تنفس صحیح و حمل هوای کافی در غواصی می‌باشد در ابتدا این ورزش برای جستجوی مروارید در سطح دریا مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است ولی بعد پا به عرصه ورزش حرفه‌ای گذاشته باشگاه‌های ویژه‌ای برای این‌کار به‌وجود آمده‌اند.

تعریف سادهٔ این ورزش چنین است که شخصی به زیر آب شیرجه می‌رود و تنها هوایی که در اختیار دارد، هوای است که در شش‌های خود ذخیره کرده‌است. در واقع این ورزش در نوع خود، از قدیمی‌ترین ورزش‌های آبی جهان شناخته می‌شود که مثال بارز آن جستجوی مروارید است که در حدود چهار هزار سال پیش در دریای مدیترانه انجام می‌شد و اشخاص برای خارج کردن دانه‌های مروارید و یافتن صدف‌های مرواریددار، به اعماق مدیترانه شیرجه می‌رفتند و دقایقی چند را تنها با تکیه بر هوای ذخیره شده در شش‌های خود به جستجو برای مروارید می‌پرداختند.

اما این پدیده در حقیقت یک پایه و اساس علمی هم دارد، چرا که بدن در زیر آب با شرایط تازه‌ای مواجه می‌شود که در نتیجه قلب، سیستم گردش خون و عضلات انسان، همگی به گونه‌ای عمل می‌کنند تا اکسیژن را در بدن ذخیره کنند. غواصی آزاد ورزشی پر رمز و راز است که به خصوص طی پنجاه سال گذشته توجه پژوهشگران و اهل علم را به خود جلب کرده‌است.

در دهه پنجاه میلادی یعنی بین ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ پزشکان به غواصان آزاد هشدار دادند که در عمق بیشتر از پنجاه متر نگهداشتن نفس مساوی با مرگ است. چرا که فشار آب در چنین عمقی باعث می‌شود تا قفسهٔ سینه و دنده‌ها مانند کاغذ مچاله شده در دست انسان در هم شکسته شوند اما امروز مشاهده می‌کنیم که غواصان آزاد به عمق دویست متری هم می‌روند. جالب است گفته شود که این عمق حتی از عمقی که زیر دریایی‌ها در جنگ جهانی دوم توان رسیدن به آن را داشتند، بیشتر است.

آنچه باعث پیشرفت‌های اعجاب‌انگیز در این ورزش و توانایی‌های غواصان شده، تحقیقات درخشان فیزیولوژِی است که جمعی از پدیده‌های مختلف در رابطه با آب را در بدن کشف کرده‌است. تجهیزات مورد نیاز این ورزش یک جفت باله‌های غواصی (فین)، ماسک غواصی و لوله تنفس بر سطح آب (اسنورکل) می‌باشد.

غواصی اسکوباویرایش

یکی از دیگر روش‌های غواصی، غواصی با تجهیزات تنفسی زیر آب غواصی اسکوبا است. در این روش غواص با همراه داشتن هوای فشرده تنفسی که درون سیلندر غواصی ذخیره شده‌است به زیر آب رفته و غواصی می‌کند.

غواصی اسکوبا مدار بازویرایش

 
یک پوشش قدیمی غواصی، موزهٰ دریانوردی ملی پاریس

سیستمهای اسکوبای مدار باز، سیستم‌های تنفسی هستند که باز دم غواص را درون آب تخلیه می‌نمایند.

غواصی اسکوبا مداربستهویرایش

سیستمهای مدار بسته تنفسی، به گونه‌ای ساخته شده‌اند تا قابلیت پالایش بازدم غواص را داشته و بازدم او را با حذف دی‌اکسید کربن و افزودن اکسیژن برای تنفس دوباره آماده نمایند.

غواصی با تغذیه از سطحویرایش

در این نوع غواصی که بیشتر در خدمات غواصی صنعتی کاربرد دارد، گازهای تنفس از طریق شلنگی به نام بند ناف، از سطح به غواص انتقال پیدا می‌کند. تغذیه از سطح اغلب از یک کشتی پشتیبان غواصی، اما گاهی اوقات، به‌طور غیر مستقیم از طریق یک اتاقک زیرآبی ارائه می‌گردد. غواصان تغذیه از سطح همیشه نیازمند پوشیدن کلاه یا ماسکهای غواصی هستند که صورت را کامل پوشش می‌دهند.

جایگزینی برای غواصی تغذیه از سطح به نام "SNUBA" یا "hooka" وجود دارد که هوای تنفسی غواص از طریق شلنگ از یک سیلندر کوچک یا کمپرسور از سطح آب تأمین می‌گردد. این روش برای کارهای سبک از جمله تمیز کردن بدنه شناورها بسیار محبوب است و نیز به عنوان فعالیتی توریستی برای کسانی که دارای گواهینامه غواصی نیستند مناسب است.

غواصی اشباعویرایش

غواصی اشباع روشی است که اجازه می‌دهد تا غواصان صنعتی در ارتباط با کار در عمق به مدت چند روز یا چند هفته باقی بمانند. این نوع غواصی اجازه می‌دهد تا از نظر اقتصادی کار بیشتر انجام شده و ایمنی افزایش یابد. در این نوع غواصی پس از اتمام کار در آب، غواصان در زیستگاه خشک و تحت فشار در زیر آب یا محفظه‌های فشار بر روی عرشه یا سکوهای پشتیبانی به استراحت می‌پردازند یا ممکن است به زنگ غواصی منتقل گردند. در پایان این نوع غواصی برداشت فشار ممکن است روزهای بسیاری طول بکشد.

آموزش غواصیویرایش

آموزش غواصی زیر آب را باید نزد مربی غواصی واجد شرایط که در ارتباط و زیر نظر یکی از سازمانهای آموزش غواصی معتبر است آموخت.

آموزش غواصی پایه مستلزم یادگیری مهارت‌های لازم برای انجام ایمن فعالیت‌های غواصی در محیط زیر آب است که شامل نکاتی مانند سیستم همراهان، برنامه‌ریزی غواصی و روش استفاده از جداول غواصی می‌گردد.

برخی از مهارت‌های پایه که یک مبتدی در زیر اب باید فرابگیرد عبارتند از:

برداشت فشار—تنظیم فشار درونی و بیرونی شیپور استاش گوش به هنگام غواصی و قرار گرفتن در محیطهای پر فشار.

تنفس زیر آب—آموختن مهارت تنفس از طریق رگلاتور غواصی در زیر آب. کلیه غواصان باید روش تنفس درست را بیاموزند.

پاکسازی ماسک—شامل تخلیه آب ماسک در زیر آب.

به اشتراک‌گذاری هوا—آموختن روش درست و ایمنی که غواصان برای به اشتراک‌گذاری یک منبع هوا به کار می‌گیرند.

صعود اضطراری—چگونگی بازگشت به سطح به شکلی ایمن بدون آسیب زدن به خود در صورت قطع هوای تنفسی.

شنا و شناوری—رانش و حرکت زیر آب با تجهیزات غواصی و تنظیم شناوری با استفاده از هوای موجود در ریه‌ها به صورتی‌که هوای در ریه‌ها باعث شناوری بیشتر شده در حالی که تخلیه هوای ریه‌ها باعث شناوری کمتر گردد.

علامت‌های غواصی—علامت‌های غواصی که هدف از آن‌ها برقراری ارتباط با غواصان دیگر در زیر آب است.

خطرات غواصیویرایش

اگرچه غواصی در رده ایمن‌ترین فعالیت‌های تفریحی و ورزشی جهان به‌شمار می‌رود اما مبادرت به آن بدون دانش لازم و در صورت عدم رعایت استانداردهای غواصی می‌تواند کاری بسیار خطرناک به‌شمار آید.

عدم رعایت استانداردهای غواصی و عدم بکارگیری صحیح جدولهای غواصی مانند برنامه‌ریز غواصی تفریحی می‌تواند باعث بروز بیماری‌هایی از جمله بیماری‌های زیر گردد:

سازمان‌های آموزش دهندهویرایش

از آنجائیکه غواصی رشته ورزشی و تفریحی بسیار خاصی بوده‌است و به دور از خشکی در محیطی پر خطر (دریا) انجام می‌گردد، سازمان‌های معدودی که دارای استانداردهای خاص آموزشی می‌باشند فقط مجاز به آموزش این رشته ورزشی و تفریحی در سطح جهان گردیده‌اند. سازمانهای آموزش دهنده می‌بایست با استانداردهای سازمان جهانی استاندارد منطبق و زیر پوشش نهادهایی بین‌المللی مانند شورای جهانی آموزش غواصی تفریحی و فدراسیون زیر آبی اروپا فعالیت نمایند.

قدمت غواصی در ایرانویرایش

گویند که ژرف‌روی و غواصی که در جنوب ایران آن را صیف و صیافی می‌نامند به قرن‌ها قبل از میلاد برمی‌گردد. در دوران خشایارشا، ایرانیان از غواصان برای بیرون کشیدن صندوقچه‌های طلا و جواهرات کشتی‌های غرق شده‌استفاده می‌نموده‌اند.

آثار حاصل از حفاری‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که قرن‌ها قبل از میلاد، ساحل‌نشینان دریای پارس از این فن برای تحصیل مروارید استفاده می‌نموده‌اند.

دکتر تاکر ابوات در کتاب کینگدوم اف سی شل بدین طریق اشاره نموده‌است و ایرانیان را در زمره پیشگامان پایه‌گذاری صید و پرورش مروارید قلمداد نموده‌است.

در سندی دیگر، آپولونیوس فیلسوف یونانی ساکن رودز اشاره دارد که غواصان دریای پارس در حالی که ظرف کوچکی حاوی گیاهی خوشبو و تهییج‌کننده در دست داشتند به سمت صدف رفته و باعث می‌شدند تا صدف لب از لب بگشاید، سپس شاخه‌ای میان تهی را به میان آن فرو برده و مایه موجود را به بیرون می‌کشیدند و آن را به سطح آب آورده و در ظروفی آهنین قرار می‌دادند، البته آنان هیچگاه موفق به پرورش مرواریدهایی اینچنینی نشدند اما شیوه‌ای را بدین طریق بنیان نهادند.

اما در اشارت به ابزار غواصی آن دوران پر واضح است که در آن دوران به اتکای هوای محبوس شده در ششهای خود به عمق فرورفته و بازمی‌آمدند، روشی که هم‌اکنون نیز در پاره‌ای از جزایر دریای پارس چون لاوان و کیش و قشم کماکان پا بر جاست.

شروع غواصی نوین در ایران

امور غواصی در کشورمان قبل از انقلاب اسلامی در اختیار نیروی دریایی بود و چیزی به نام غواصی ورزشی وجود نداشت . در سال 1330 تعداد 5 نفر از پرسنل نیروی دریایی جهت آموزش غواصی به کشور انگلستان اعزام شدند و در سال 1335 اولین آموزشگاه غواصی در نیروی دریایی ارتش تاسیس شد .

اولین غواصی ورزشی به حدود سال 1348 بر می گردد که آقای خسرو بحرینی با تاسیس شرکتی بنام آرتیمیس آن را بنا نهاد . در آن زمان دو نفر  مربی غواصی تربیت شد که از شاگردان ایشان بودند و متاسفانه بدلیل عدم شناخت مردم از غواصی موفق به ادامه کار نشدند در نتیجه در شرکت نفت فلات قاره مشغول بکار شدند .  پس از انقلاب اسلامی  هم غواصی ورزشی رواج نداشت و فقط در زمان جنگ تحمیلی غواصان سپاه و ارتش در عملیات های نظامی از آن استفاده می کردند.

شروع غواصی CMAS در ایران

فدراسیون نجات غریق در رابطه با مسایل امداد و نجات نیاز به آشنایی با علوم و مهارت های غواصی داشته به همین منظور در سال 1372 نسبت به تشکیل کمیته غواصی اقدام کرد و نام فدراسیون به فدراسیون نجات غریق و غواصی تغییر یافت و غواصی ورزشی را از طریق همکاری با کنفدراسیون فعالیت های زیر آبی جهان (CMAS) وارد عرصه تفریحی و ورزشی کشور کرد . در سال 1373 اولین دوره مدرسی غواصی CMAS در جزیره کیش توسط  جردی سولر برگزار شد که افراد حاضر در دوره موفق به کسب مدارک مربیگری شدند.آقایان حسن صارمی و ناصر رحیمی مدرس دو ستاره و آقایان رضا محمد ولی بار فروش ، شمس لاریجانی ، محسن عطاران ، مصطفی مقدم اکبری ، ناصر سعیدی و احمد قربانی مدرس یک ستاره

بعد از پایان دوره آقای ناصر رحیمی بعنوان مسئول کمیته غواصی فدراسیون تعیین شده و با انتقال 23 ست تجهیزات کامل غواصی از انبار مجموعه ورزشی آزادی به استخر شهید کشوری اقدام نمود . این تجهیزات غواصی برای آموزش غواصی تفریحی استفاده می شد و در انباری در داخل مجموعه ورزشی کشوری به انبار داری امیر رشیدی نگهداری می شد.

شروع غواصی PADI در ایران

شرکت کیتو (KITO - Kish International Tourism Organization  ) یک شرکت گردشگری بود که زیر نظر شرکت توسعه سیاحتی کیش فعالیت داشت .مدیران شرکت آقای امیر وزیری تحصیل کرده بازرگانی در انگلستان  و امیر رستم بیگی تحصیل کرده توریسم و گردشگری در استرالیا بودند . این دو نفر با تاسیس این شرکت و چارتر کردن هتل شایان و دو پرواز شرکت آسمان به توسعه گردشگری در کیش پرداختند

شرکت کیتو برای توسعه گردشگری اقدام به راه اندازی یک مدرسه غواصی کرد . طرح و نقشه مدرسه غواصی کیش توسط یک کورس دایرکتور PADI به نام پل ال گیت که ساکن دبی و نفر برتر منطقه بود طراحی و اجرا شد و مدرسه غواصی کیش در سال 1376 با نام اختصاری KDS تاسیس شد

بعد از ساخت مدرسه پل ال گیت یک مربی PADI دیگر به نام آنتوان پنتلیچ را برای توسعه غواصی PADI معرفی نمود . آنتوان پنتلیچ فردی دورگه یونانی و فرانسوی بود و در بسیاری از مناطق دنیا غواصی و فعالیت کرده بود .

شرکت کیتو یک قرارداد کاری با آنتوان پنتلیچ امضا نمود .سپس وی مدرسه غواصی کیش را به تجهیزات مورد نیاز از جمله قایق غواصی ، کمپرسور ، وسایل و لوازم غواصی و تجهیزات امدادی مجهز کرد و پس از تجهیز شروع به برگزاری دوره های آموزش غواصی PADI و همچنین غواصی تفریحی برای مسافران نمود

آنتوان پنتلیچ با کمک ماهیگیران محلی و صیادان مروارید به مناطقی از دریا سفر کرد و نسبت به شناسایی و بررسی مکان های غواصی اقدام کرد و با استفاده از شکل و شرایط آن محل به نام گذاری سایت های غواصی در جزیره کیش پرداخت .

آنتوان پنتلیچ تا دوره های دایو مستری را در ایران برگزار می کرد و بعد از مدتی در سال 1378 برخی از هنرجویان وی  برای شرکت در دوره های مربیگری PADI به دبی سفر کرده و دوره های مربیگری خود را توسط پل ال گیت و یک مربی دیگر به اتمام رساندند . از نخستین مربیان PADI  در ایران می توان به فراز دالایی ، قاسم نرگسی ، علی ستوده و علی موسوی اشاره کرد.

آنتوان پنتلیچ به مدت 4 سال در جزیره کیش حضور داشت.

منابعویرایش

  • ویکی‌پدیای انگلیسی.
  • کتاب راهنمای جامع غواصی در آبهای آزاد، تألیف مهندس محمد رسول باقریان - زمستان ۱۳۸۶
  • مرکز غواصی بین المللی مارینا

پیوند به بیرونویرایش