باز کردن منو اصلی

نورجهان

ملکه ایرانی هندوستان
(تغییرمسیر از نور جهان)

نورجَهان (زادهٔ ۱۵۷۷ در قندهار – درگذشتهٔ ۱۶۴۵ میلادی) لقب زنی ایرانی به نام مهرالنساء است که همسر بانفوذ جهانگیر از پادشاهان گورکانی هند بود.[۱]

نور جهان بیگم
Nurjahan.jpg
پرتره‌ای از نورجهان بیگم
ملکه امپراتوری گورکانی
پادشاه بیگم
حکمرانی۱۶۱۱ - ۱۶۲۸
جانشینممتاز محل
نایب السلطنه
حکمرانی۱۶۱۶ - ۱۶۲۸
همسرشیرافغان خان
جهانگیرشاه
فرزند(ها)مهرالنسا بیگم
خاندانگورکانیان (با ازدواج)
پدرمیرزا غیاث بیگ
مادرعصمت بیگم
زادروزمهرالنساء بیگم
۳۱ می ۱۵۷۷
قندهار، افغانستان
مرگ۱۷ دسامبر ۱۶۴۵ (۶۸ سال)
لاهور، پاکستان
خاک‌سپاریآرامگاه نورجهان، لاهور
دین و مذهباسلام

زندگی‌نامهویرایش

نورجهان نوهٔ یکی از درباریان شاه طهماسب صفوی بود و پدرش به نام میرزا غیاث بیگ در دربار اکبر شاه و جهانگیر شاه مناصبی یافت. هنگامی‌که میرزا از ایران بسوی هند در حرکت بود گرفتار راهزنان شد و ناچار شد در قندهار توقف کند همسر او که حامله بود در شهر قندهار در افغانستان نورجهان را در ۱۵۷۷ به‌دنیا آورد. اما سرگذشت شگفت او بگونه ای دیگر رقم خورد نور جهان در ۱۸ می ۱۶۱۷ همسر جهانگیر شاه شد و برای خانواده اش خوشبختی فراهم کرد. وی در ترقی ایرانیان و از جمله برادرش که پدر ارجمند بانو بیگم بود نقش بارزی داشت. او در کنار ملکه نور جهان قدرت زیادی داشت.[۲]

نور جهان زمانی که همسر جهانگیر شد توانست مقام ملکه معظم و پادشاه بیگم کسب کند او زنی بذله‌گو، باهوش و زیبا بود و جهانگیر را سخت شیفتهٔ خود کرده بود به‌طوری که نقشی تعیین‌ کننده‌ای در دربار پیدا کرده و باعث نفوذ بسیاری از ایرانیان به دربار امپراتوری گورکانی شد. ملکه در سال ۱۶۱۷ نایب‌السلطنه همسرش شد. برادر نورجهان به‌نام میرزا حسن آصف خان، در دربار جهانگیر وزیر اعظم بود. در دوران سلطنت جهانگیر شاه، قدرت واقعی میان آصف‌خان و خواهرش نورجهان تقسیم شده بود؛ دختر وی به نام «ارجمند بانو بیگم» (که بعدها ممتاز محل نام گرفت)، همسر پسر جهانگیر به نام شاهزاده خرم (که بعدها شاه جهان نام گرفت) شد. آصف خان در اداره حکومت گورکانی به ملکه کمک می‌کرد.[۱]

ملکه نورجهان، در ۸ فوریه ۱۶۲۷، کودتای سردار محبت‌خان، فرمانده پادگان دهلی را در برابر شوهرش سرکوب کرد و آشوب‌گران را به بند کشید. هنگام کودتا، جهانگیرشاه در بستر بیماری بود. نورجهان بعدا به جانشینی شهریار میرزا کمک کرد اما شاهزاده خرم با کمک آصف خان برادرش را از میان برداشت و با نام شاه جهان جانشین سلطنت شد.[۳]

شعرویرایش

در کتاب‌های تاریخ دورهٔ گورکانی مانند: مرآت الخیال و مآثرالامرا از ذوق شاعری او صحبت شده‌است. شعر زیر در وصف خودش از اوست:

چو بردارم ز رخ برقع، زگل، فریاد برخیزدزنم بر زلف اگر شانه، زسنبل، داد برخیزد
به این حسن و کمالاتی چو درگلشن گذر سازمزجان بلبلان شور مبارکباد، برخیزد

[۴]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «نورجهان، ملکه فمینیست گورکانیان». BBC News فارسی. ۲۰۱۸-۰۹-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۱۹.
  2. کتاب سفرنامه هندص55-58 نوشته محمدرضا خانی. به فارسی. مقاله نمادها و الگوهای ایرانی در معماری‌های مهم هند.
  3. هفته‌نامه امرداد، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۹۰، ص ۸.
  4. نایل، دستگیر (۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۱). «قصه‌هایی از تاریخ و هنر - بخش یکم». خراسان زمین. دریافت‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۸.