وحشی بافقی

شاعر ایرانی

کمال‌الدّین یا شمس‌الدّین محمّد وحشی بافقی یکی از شاعران نامدار سدهٔ دهم ایران است که در سال ۹۳۹ هجری قمری در شهر بافق از توابع یزد چشم به جهان گشود. دوران زندگی او با پادشاهی شاه طهماسب صفوی و شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده هم‌زمان بود. وی تحصیلات مقدماتی خود را در زادگاهش سپری نمود. وحشی در جوانی به یزد رفت و از دانشمندان و سخنگویان آن شهر کسب فیض کرد و پس از چند سال به کاشان عزیمت نمود و شغل مکتب‌داری را برگزید. وی پس از روزگاری اقامت در کاشان و سفر به بندر هرمز و هندوستان، در اواسط عمر به یزد یا کرمان دقیقا مشخص نیست بازگشت و تا پایان عمر (سال ۹۹۱ هجری قمری) در این شهر زندگی کرد.

وحشی بافقی
سردیس وحشی بافقی در بوستان وحشی بافقی یزد
سردیس وحشی بافقی در بوستان وحشی بافقی یزد
نام اصلی
کمال‌الدّین (شمس‌الدّین) محمّد
زاده۹۱۱ خورشیدی
۹۳۹ قمری
بافق، ایران
محل زندگیبافق، یزد، ایران
درگذشته۹۶۱ خورشیدی (۵۰ سال)
۹۹۱ قمری
یزد ایران
آرامگاهیزد، میان خیابان امام خمینی
روبه‌روی شاهزاده فاضل کوی سربرج،
(بنای آرامگاه تخریب گشته)
تخلصوحشی
پیشهشاعر
زمینه کاریادبیات فارسی، شعر
ملیتایرانی
در زمان حکومتشاه تهماسب صفوی
شاه اسماعیل دوم
شاه محمد خدابنده
سبک نوشتاریهندی، مکتب وقوع، واسوخت، عاشقانه
کتاب‌هادیوان وحشی بافقی

آثار وحشی

این شاعر بزرگ روزگار خود را با اندوه و سختی و تنگدستی و تنهایی گذراند و در اشعار زیبا و دلکش او سوز و گداز این سال‌های تنهایی مشخص است. وی غزل‌سرای بزرگی بود و در غزلیات خود از عشق‌های نافرجام، زندگی سخت و مصائب و مشکلات خود یاد کرده‌است. کلیات وحشی متجاوز از نُه هزار بیت و شامل قصیده، ترکیب بند و ترجیع بند، غزل، قطعه، رباعی و مثنوی است.
وحشی دو منظومهٔ عاشقانه دارد: یکی ناظر و منظور شامل ۱۵۶۱ بیت بر وزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن و در بحر هزج مسدس محذوف که عشق پسران شاه و وزیری را بر یکدیگر روایت می‌کند، دیگری فرهاد و شیرین به استقبال از خسرو و شیرین نظامی گنجه‌ای بر وزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن و در بحر هزج مسدس محذوف. مثنوی نخستین به سال ۹۶۶ به پایان رسید امّا مثنوی دوم که از شاهکارهای ادب دراماتیک پارسی است، هم از عهد شاعر شهرت بسیار یافت لیکن وحشی ۱۰۷۰ بیت از آن را ساخت. بعدها وصال شیرازی شاعر مشهور سده سیزدهم هجری (۱۲۶۲-۱۱۹۲) سروده و با افزودن ۱۲۵۱ بیت آن را به پایان رسانیده‌است. شاعری دیگر به نام صابر شیرازی بعد از وصال ۳۰۴ بیت بر این منظومه افزود. خلد برین در ۵۸۶ بیت مثنوی مشهور دیگری از وحشی به پیروی از مخزن‌الاسرار نظامی گنجه‌ای بر وزن مفتعلن مفتعلن فاعلن در بحر سریع مسدس مطوی مکشوف سروده شده است.[۱] مثنوی‌های کوتاهی از وحشی در مدح و هجو و نظایر آن‌ها بازمانده که اهمیت منظومه‌های یادشده را ندارد.
دیوان وحشی بافقی ۹۰۷۶ بیت مشتمل بر ۳۹۵ غزل شامل ۲۳۳۸ بیت، ۴۳ قصیده شامل ۱۸۷۰ بیت، ۴۳ قطعه شامل ۲۲۴ بیت، ۶۶ رباعی شامل ۱۳۲ بیت، ۱۱ ترکیب بند شامل ۵۸۵ بیت، ۱ ترجیع بند شامل ۱۲۵ بیت، ۱ مخمس شامل ۱۲ بیت، ۱۰ مثنوی شامل ۳۷۹۰ بیت است که با تصحیح عزیزالله علیزاده در انتشارات فردوس در تهران در سال ۱۳۹۲ در ۶۷۲ صفحه منتشر شده‌است.[۲]

نمونه‌ای از قطعه‌های وحشی

آه تا کی ز سفر باز نیایی بازآاشتیاق تو مرا سوخت کجایی بازآ
شده نزدیک که هجران تو ما را بکشدگر همان بر سر خون‌ریزی مایی بازآ
کرده‌ای عهد که بازآیی و ما را بکشیوقت آن است که لطفی بنمایی بازآ
رفتی و باز نمی‌آیی و من بی‌تو به جانجان من این‌همه بی رحم چرایی بازآ
وحشی از جرم همین کز سر آن کو رفتیگرچه مستوجب صدگونه جفایی بازآ

نمونه‌ای دیگر

من آن مرغم که افکندم به دام صد بلا خود رابه یک پرواز بی‌هنگام کردم مبتلا خود را
نه دستی داشتم بر سر نه پایی داشتم در گلبه دست خویش کردم این‌چنین بی‌دست و پا خود را
چنان از طرح وضع ناپسند خود گریزانمکه گر دستم دهد از خویش هم سازم جدا خود را
گر این وضع است می‌ترسم که با چندین وفاداریشود لازم که پیشت وانمایم بی‌وفا خود را
چو از اظهار عشقم خویش را بیگانه می‌دارینمی‌بایست کرد اول به این حرف آشنا خود را
ببین وحشی که در خوناب حسرت ماند پا در گلکسی کو بگذراندی تشنه از آب بقا خود را

ترانه‌سرایی

سال اثر خواننده آهنگساز تنظیم‌کننده توضیحات
۱۳۹۸ من ندانستم محسن چاوشی محسن چاوشی محسن چاوشی قطعه‌ای از آلبوم قمارباز
۱۳۹۵ ناآشنا علی همایون - علی همایون
۱۳۹۴ همخواب محسن چاوشی محسن چاوشی بهروز صفاریان اولین قطعه برای سریال شهرزاد
۱۳۹۳ پریشانی امیر بهمنش - امیرحسین کهنسال آلبوم شهریور ۹۳ منتشر شد
۱۳۹۲ عبور از مه علی زند وکیلی - علی زند وکیلی آلبوم در سال ۹۲ منتشر شد
۱۳۹۱ غلط کردم غلط محسن چاوشی محسن چاوشی امیرجمال فرد اولین قطعه آلبوم من خود آن سیزدهم
۱۳۹۱ رمیدیم محسن چاوشی محسن چاوشی کوشان حداد قطعه‌ای از آلبوم من خود آن سیزدهم
۱۳۶۱ آواز جدایی معین انوشیروان روحانی انوشیروان روحانی از آلبوم ترانه سال

جستارهای وابسته

پانویس

  1. دیوان وحشی بافقی، ص ۱۳
  2. دیوان وحشی بافقی، صص ۳ و ۱۳

منابع

  1. اطلاعات (برگرفته و بازنویسی‌شده) از وبگاه آفتاب
  2. http://www.aftab-magazine.com/articles/2006036.html
  3. دیوان وحشی بافقی، ویراستهٔ حسین آذران (نخعی)، مؤسسهٔ انتشارات امیرکبیر، چاپ دهم، تهران، ۱۳۸۸. غزل شمارهٔ یک (صفحهٔ ۱۴۱) و غزل شمارهٔ شش (صفحهٔ ۱۴۴) ISBN 978-964-00-0758-7 خانهٔ کتاب
  4. دیوان وحشی بافقی (غزلیات، قصاید، قطعات، رباعیات، ترکیب‌بند، ترجیع‌بند، مخمس، مثنوی)، مصحح: عزیزالله علیزاده، تهران:انتشارات فردوس، ۱۳۹۲، ۶۷۲ صفحه، شابک: ISBN 978-964-320-521-8 خانهٔ کتاب

پیوند به بیرون