باز کردن منو اصلی


ولایت پَروان، یکی از ۳۴ استان افغانستان است. مرکز این استان شهر «چاریکار» در ۶۴ کیلومتری کابل قرار دارد و مساحت مجموعی این ولایت ۵٬۹۷۴ کیلومتر مربع با جمعیت ۶۲۰٬۹۰۰ نفر می‌باشد. پروان از ۱۰ شهرستان (ولسوالی) که شامل ۱۳۲۲ قریه می‌شود، تشکیل گردیده‌است. استان پروان از شمال با استان بغلان، از شرق با استان کاپیسا، از جنوب با استان‌های کابل و وردک و بالاخره از سمت غرب با استان بامیان مرز مشترک دارد. پروان از استان‌های مرکزی افغانستان است و برخی مناطق هزاره‌جات را نیز در بر می‌گیرد.

پروان
ولایت
ولایت پروان
ولایت پروان
موقعیت
موقعیت
مختصات: ۳۵°۰۰′شمالی ۶۹°۰۰′شرقی / ۳۵٫۰°شمالی ۶۹٫۰°شرقی / 35.0; 69.0مختصات: ۳۵°۰۰′شمالی ۶۹°۰۰′شرقی / ۳۵٫۰°شمالی ۶۹٫۰°شرقی / 35.0; 69.0
کشور افغانستان
مرکزچاریکار
حکومت
 • والیمحمد عاصم عاصم
مساحت
 • کل۵٬۹۷۴ کیلومتر مربع (۲٬۳۰۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۱۵)
 • جمعیت۶۶۴٬۵۰۲
 • تراکم۱۱۰/km۲ (۲۹۰/sq mi)
منطقهٔ زمانیUTC+4:30
کد ایزو ۳۱۶۶AF-PAR
زبان‌های رسمیدری و پشتو[۱]

قسمت‌هایی از ولایت پروان مانند بگرام از قدمت تاریخی قابل توجهی برخوردار می‌باشد. نفوذ فرهنگی پایتخت تا مناطقی از ولایت پروان ادامه می‌یابد. به خصوص نواحی دشت شمالی و شهر چاریکار تحت تأثیر آن هستند.

جغرافیاویرایش

بیشتر وسعت و نفوس پروان در درهٔ غوربند و شاخه‌های آن قرار دارد. اما نواحی شرقی به واسطهٔ قرار گرفتن در شاهراه کابل به مزار شریف و نزدیکی به پایتخت از توسعه و تسهیلات بیشتری برخوردار گردیده‌است. درهٔ سالنگ، درهٔ غوربند، درهٔ ترکمن و سرخ و پارسا به همراه دشت سرسبز شمالی از نقاط دارای طبیعت زیبا در این ولایت هستند. با ساخت جاده دره غوربند تا کوتل شیبر مسیر شمال و جنوب این ولایت تسهیل می‌شود.

مساحت ولایت پروان از سوی یک تعداد منابع در حدود ۵۷۱۵ کیلومتر مربع و تعداد نفوس آن در حدود ۶۰۰۰ هزار تن تخمین شده؛ اما یکتعداد منابع دیگر نفوس و مساحت این ولایت کم و زیاد از این رقم می‌دانند. مجموعهٔ قریه‌های این ولایت به ۱۳۲۲ می‌رسد.

گل غوندی یکی از ساحات مشهور و تفریحی در مرکز این ولایت می‌باشد که گل ارغوان آن از سوی شاعران ستوده شده و مردم از کابل و سایر ولایات در فصل بهار در آنجا جمع و تفریح می‌نمایند. سالَنگ که راه مواصلاتی شش ولایت شمالی و شاهراه ولایات شمال شرقی می‌باشد؛ از تونل دو و نیم کیلومتره می‌گذرد.

این ولایت در حدود ۷۵هزار هکتار زمین‌های زراعتی دارد که انگور، کشمش، توت، گندم، کچالو (سیب زمینی)، جوار و لوبیا از حاصلات مهم آن می‌باشد. همچنان توت و انگور پروان از شهرت خاص برخوردار است.

سبزی‌های مختلف در مناطق مرکزی این ولایت کاشته می‌شود که یکتعداد آن برای فروش به بازارهای کابل عرضه می‌شود. برخی بیشتر باشندگان ولسوالی‌های سرخ پارسا، شیخ علی، سیاه گرد، شینوار و کوه صافی مالدار می‌باشند. یکتعداد زنان در ولسوالی‌های جبل السراج، سالنگ، سیدخیل، بگرام و شهر چاریکار مصروف رب‌سازی بادنجان و آچار می‌باشند و همچنان بانجان رومی، پیاز و مرچ نیز می‌فروشد.

معادن زغال سنگ در تیخان سیاگرد و سرخ پارسا، معادن مس در درهٔ ترکمن سرخ پارسا، معادن سرپ و جست در سرخ ولسوالی سرخ پارسا، معادن سنگ‌های گرومیت در مناطق مختلف کوه صافی، معادن طلا در منطقه جرخشک و معادن سنگ مرمر در ولسوالی سالنگ این ولایت وجود دارد. استخراج این معدن زعال سنگ ادامه داشت؛ اما اکنون کار آن متوقف گردیده و برای استخراج به داوطلبی گذاشته شده‌است. معادن مرمر درسالنگ و معادن سنگ گرومیت نیز در ولسوالی کوه صافی به داوطلبی گذاشته شده؛ اما معادن متباقی تحت بررسی‌ها قرار دارد و تاکنون به داوطلبی گذاشته نشده‌است.

ولایت پروان از چهار رودخانه (دریا) آب می‌گیرد که عبارت‌اند از:

دریاهای سالنگ، پنجشیر، غوربند، شتل و باریک آب از آب‌های پروان سرچشمه می‌گیرد. همچنان دریای دیگری به نام دریای «باریک آب» از سمت جنوب غرب وارد وادی پروان می‌گردد اما این دریا آب موسمی دارد و دائم فعال نمی‌باشد.

ولسوالی‌هاویرایش

شهرستان (ولسوالی)های زیر در ولایت پروان قرار دارند.

ولسوالی‌های ولایت پروان
وُلُسوالی[۲] جمعیت (سال ۲۰۱۳) یادداشت نقشه
بگرام ۱۰۰٬۸۰۰ بیشتر پشتون و تاجیک  
چاریکار (مرکز) ۱۷۱٬۲۰۰ بیشتر تاجیک و پشتون
غوربند ۹۴٬۱۰۰ ساکنان دره غوربند پیش از این از مردمان هزاره بودند.[۳]
جبل‌سراج ۶۲٬۱۰۰ بیشتر تاجیک و پشتون
کوه صافی ۳۰٬۲۰۰ بیشتر پشتون‌ها (طایفه صافی)
سالنگ ۲۵٬۳۰۰ بیشتر تاجیک‌ها
سیدخیل ۴۴٬۳۰۰ بیشتر پشتون و تاجیک
شیخ‌علی ۲۴٬۰۰۰ دو سوم جمعیت به طایفه‌های دایی‌کلان و نایمان از شاخه هزاره‌های شیعه شیخ‌علی تعلق دارند. یک‌سوم جمعیت از طایفه‌های کرم‌علی و قارلوق از شاخه هزاره‌های شیخ‌علی اما سنی‌مذهب هستند. جمعیت کوچکی از سادات نیز در این شهرستان نشیمن دارند. سید حسین انوری از این گروه است. شینواری ۳۹٬۹۰۰ بیشتر پشتون
سرخِ پارسا ۳۰۰٬۰۰۰ شامل هزاره‌های سنی و شیعه استند که هزاره‌های شیعه بیشتر در دره ترکمن ساکنند.

مردمویرایش

بر اساس آمار وزارت انکشاف دهات افغانستان در حدود سه چهارم ۷۳٪ نفوس استان پروان در دهات و یک چهارم ۲۷٪ آن در شهرها زندگی می‌کنند. زبان‌های رایج پارسی دری و پشتو می‌باشد.

تاجیک‌ها، هزاره‌ها، قزلباش‌ها، پشتون‌های وردک که اخیراً به این ولایت آمدند، در این منطقه زندگی می‌کنند.[۴][۵]

باشندگان پروان تقریباً در سه ناحیه تقسیم گردیده‌اند. مناطق شرقی و درهٔ سالنگ اکثراً تاجیک‌ها ساکن هستند و در مناطق مرکزی ولایت مانند شینواری و سیاه‌گرد اکثر جمعیت آن را پشتون‌ها ساخته‌اند و در نهایت مناطق غربی، هزاره‌نشین است. در کل ولایت نسبت فارسی‌زبانان به پشتوزبانان ۵ به ۲ است.[۶]

جمعیت این استان از اقوام تاجیک، هزاره، پشتون و پشه‌یی‌ها تشکیل شده؛ اما اکثریت شان تاجک و هزاره است. افراد مربوط قوم پشه یی نیز در قریهٔ (پشان) مرکز پروان سکونت دارند. در ولسوالی کوه صافی تنها پشتون‌ها، در سالنگ تنها تاجک و قوم هزاره در ولسوالی‌های سرخ پارسا و شیخ علی پروان سکونت دارند؛ اما باشندگان مناطق دیگر این ولایت مشترکاً از اقوام پشتون، تاجک و هزاره تشکیل شده‌اند.

استان پروان همچنین دارای جمعیتی از کوچ‌نشینان (کوچی‌ها) است که تعداد آن‌ها در فصول مختلف متفاوت است. در زمستان ۳۰ هزار و ۲۹۰ کوچی در استان پروان زندگی می‌کنند که ۶۶ درصدشان در فواصل کم کوچ می‌کنند و ۳۴ درصد دیگر کوچ طولانی دارند. در تابستان، کوچی‌ها از لغمان، کاپیسا، بغلان و به میزان کم از کابل، ننگرهار و کنر به ولایت پروان مهاجرت می‌کنند. جمعیت کوچی‌ها در تابستان ۱۲۱٬۵۱۷ نفر است.[۷]

تاریخویرایش

سکونت انسان‌ها در استان پروان و مناطق اطراف کوه هندوکش بر می‌گردد به دوران‌های ما قبل تاریخ. به سبب قرار گرفتن این استان در مسیر راه ابریشم و داشتن طبیعت سبز و پرآب، این منطقه در درازای تاریخ از اهمیت فوق‌العاده برخوردار بوده‌است. اهمیت استان پروان از زمان کوشانی‌ها شروع می‌شود که کنشکای کبیر برای اولین بار شهر بگرام را به عنوان پایتخت تابستانی امپراتوری کوشانی اعلان کرد. شهرهای بگرام و کاپیسا در دردو سوی دریای پنجشیر مهد تمدن کوشانی می‌باشد که آثار آن تا هنوز در مناطق بگرام و تپه عبدالله برج کاپیسا موجود است.

اسکندر مقدونی نیز در سال ۳۲۹ پیش از میلاد شهر چاریکار / در بعضی روایات بگرام / را پایتخت امپراتوری شرقی خود ساخت که شهر چاریکار یا چاره-کار به سبب موجودیت بازار مرکزی به این نام مسمی شده‌است. بعد از ظهور و گسترش اسلام به قلمروهای خارج از مرزهای عربستان، پروان در سال ۷۹۲ میلادی توسط مسلمانان فتح شد. در سال ۱۲۲۱ میلادی پروان زیر هجوم مهاجمان مغول به رهبری چنگیزخان قرار گرفت و جنگ سختی میان مغول‌ها و خوارزمی‌ها به رهبری جلال الدین خوارزمشاه درگرفت که مغولان به شکست مواجه شدند. ولایت پروان در درازای تاریخ در مساحت‌های گوناگون زیر قلمرو امپراتورهای مختلف مثل هخامنشیان، یونانیان، خوارزمشاهیان، تیموریان، مغولان و درانی‌ها قرار داشته که دروه‌های شکوفایی و بربادی را پشت سر گذشتانیده است.

پروان در جنگ‌های افغان-انگلیس صحنه نبردهای مهم میان نظامیان برتانیایی و افغان بود که چندین بار سبب شکست مهاجمان انگلیسی شده‌است. در تاریخ معاصر افغانستان نیز پروان یکی از مناطق مهم برای نظامیان شوروی سابق و نظامیان آمریکایی که مرکز بزرگ شان اکنون در شهرستان بگرام قرار دارد، می‌باشد.

فرهنگویرایش

در عرصه علم و دانش مردمانی در پروان تولد یا پرورش یافته‌اند که می‌توان از ابو حنیفه (۸۰–۱۵۰ هجری قمری/۶۹۹–۷۶۷م) نام برد که پیشوای فقهی و کلامی یکی از چهار مکتب اهل تسنن است. متولد کوفه در عراق امروزی می‌باشند. اما به تأیید کلیه مناقب نویسان- چه حنفی و چه غیر حنفی پدران او پارسی و اهل کابل بوده‌اند. ابوحنیفه نعمان بن ثابت بن زوتی بن مرزبان. به این ترتیب او از نسل سرداران نظامی پارسی پیش از اسلام بوده‌است. شمار دیگری مشاهیر پروان:

۱- مبارزین جنگ‌های ضد استعمار بریتانیا:

- میر مسجدی خان کوهستانی از قریهٔ دهقاضی جنوب چهاریکار مرکز ولایت پروان

- محمد عثمان خان پروانی

- محمد اعظم خان تتمدره یی

۲- شخصیت‌های علمی و فرهنگی و نظامی:

- خلیل‌الله خلیلی متولد شهرستان جبل السراج، غلام سرشار شمالی شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار- اهل چهاریکار

- عبدالغفور رحیل دولتشاهی، شاعر، مؤلف، نویسنده و از آموزگاران نامدار کشور متولد ولسوالی بگرام

- لیلا صراحت روشنی متولد شهر چاریکار، محمد افسر رهبین شاعر و نویسنده نام‌آور و مترجم کلیات اردوی علامه اقبال به زبان پارسی دری و به گونه منظوم.

- جنرال میر طهماس رووف، استاد دانشگاه نظامی کابل

- جنرال بابه جی خان- اهل چاریکار از نظامیان برجسته و پرسابقه و رئیس تشکیلات نظامی وزارت دفاع (دوران حکومت‌های شاهی و جمهوری)

- همچنان اشخاص دیگری چون صادقی پروانی می‌توان نام برد. از جمله نامداران معاصر می‌توان از احمد شاه مسعود قهرمان افسانه‌ای جنگ‌های پارتیزانی (چریکی) نام برد که او نیز در قریه جنگلک شهرستان بازارک استان پنجشیر (استان پنجشیر یکی از شهرستان‌های استان پروان تا پیش از حکومت حامد کرزی بود) متولد گردیده‌است.

اقتصادویرایش

اولین بند برق آبی (اولین فابریکه تولید برق در سطح کشور) در سال ۱۲۹۰ توسط مهندسان انگلیسی طرح‌ریزی شد و در سال ۱۲۹۳ کار آن آغاز و بالاخره در سال ۱۳۰۰ به بهره‌برداری سپرده شد. این بند برق دو توربین بشکل افقی دارد که ظرفیت مجموعی آن‌ها به ۱۵۰۰ کیلو وات می‌رسد. از برق تولید شده درین فابریکه برای برق‌رسانی به فابریکه سمنت جبل السراج و فابریکه نساجی گلبهار استفاده می‌شد. همچنان یک خط ولتاژ بلند برای برق‌رسانی به شهر کابل نیز از آنجا به کابل انتقال داده شده بود.

اولین سینما نیز در شهر چاریکار در دوران حکومت شیر علی خان در شهر چاریکار تأسیس شد که تا چند سال پیش نیز فعالیت داشت و بنام سینمای چاریکار یاد می‌شد.

اولین فابریکه نساجی در افغانستان بنام فابریکه نساجی گلبهار در سال ۱۳۳۲ به سرمایه عبدالمجید زابلی، قسماً سهم دولت و کمک کشور جرمنی در جوار دریای پنجشیر ساخته شد. در آن وقت تقریباً ۱۵۰۰۰ نفر کارگر در این فابریکه مشغول کار بودند. محصولات این فابریکه به میلیون‌ها متر نسج شامل فرش، پتو (کمپل)، تکه‌های لباس، پارچه‌های پشمی، نخی و ابریشمی می‌شد که به بیرون از افغانستان به ویژه به آلمان نیز صادر می‌شد.

فابریکه سمنت جبل السراج در سال ۱۳۳۷ با تولید ۱۰۰ تُن در یک شبانه روز تأسیس گردید و تا سال ۱۳۷۵ فعالیت مؤثر اقتصادی داشت. بعد از جنگ‌های داخلی در افغانستان فعالیت آن متوقف شد و در سال ۱۳۹۵ خورشیدی دوباره به فعالیت آغاز کرد و اکنون در هر شبانه روز ۱۰ تُن تولید دارد.

اولین و بزرگترین تونل در افغانستان تونل سالنگ است که به طول ۲٬۷ کیلومتر شمال کوه هندوکش را با جنوب آن وصل می‌کند. این تونل در ارتفاع ۳۹۵۰ متر از سطح دریا قرار گرفته‌است. کار ساخت این تونل در سال ۱۳۳۷ آغاز و پس از ۶ سال در سال ۱۳۴۳ ختم گردید. با احداث این تونل راه اتصال شمال افغانستان به جنوب آن تا ۱۱۰ کیلومتر کوتاه‌تر شد. از جمله صنایع مهم درین استان صنعت چرمگری، چاقو سازی، مسگری و آهنگری از زمان‌های دور درین ولایت مروج است. محصولات کشاورزی آن شامل انگور، توت، گردو (چهارمغز)، بادام، کشمش، زردآلو، شفتالو، گندم، ذرت (جواری) و غیره می‌باشد که انگور و توت آن بیشتر مشهور است.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "Parwan Provincial profile" (PDF). United Nations. Afghanistan's Ministry of Rural Rehabilitation and Development. Retrieved 2015-06-01. Dari and Pashto are the main languages spoken in the province; however Dari speakers outnumber Pashto speakers by a ratio of 5 to 2.
  2. Afghanistan Geographic & Thematic Layers
  3. Robert Gordon Latham. "Eastern and northern Asia". Google Books. Retrieved 14 July 2016. Jump up |Wheeler M. Thackston (2002). The Baburnama - Memoirs of Babur, Prince and Emperor. New York: The Modern Library. ISBN 0375761373.
  4. Parwan provincial profile
  5. Parwan province on nps.edu
  6. آمار سازمان ملل متحد
  7. همان منبع.