پرتقال

گونه‌ای از مرکبات

پرتقال میوه‌ای از گونه‌های مختلف مرکبات از خانواده سُدابیان است. نام علمی گونه رایج آن Citrus × sinensis است، که به آن پرتقال شیرین نیز می‌گویند، تا آن را از Citrus × aurantium که در فارسی نارنج گفته می‌شود، متمایز کنند. پرتقال شیرین به صورت غیرجنسی تولید مثل می‌کند. گونه‌های مختلفی از پرتقال شیرین از طریق جهش به وجود می‌آیند.[۲][۳][۴]

پرتقال
OrangeBloss wb.jpg
رده‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
شاخه: گیاهان گلدار
رده: دولپه‌ای‌ها
راسته: افراسانان
تیره: سدابیان
سرده: مرکبات
گونه: پرتقال
نام دوبخشی
Citrus × sinensis
پرتقال، خام، تمامی گونه‌های تجاری
ارزش غذایی به ازای هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی۱۹۲ کیلوژول (۴۶ کیلوکالری)
11.75 g
قند9.35 g
فیبر خوراکی2.4 g
0.12 g
0.94 g
ویتامین‌ها
درصد ارزش روزانه
برابر ویتامین آ
۱٪
۱۱ میکروگرم
ویتامین (B۱)
۹٪
۰٫۱۰۰ میلی‌گرم
(B۲)
۳٪
۰٫۰۴۰ میلی‌گرم
نیاسین (B۳)
۳٪
۰٫۴۰۰ میلی‌گرم
پانتوتنیک اسید (B۵)
۵٪
۰٫۲۵۰ میلی‌گرم
ویتامین ب۶
۴٪
۰٫۰۵۱ میلی‌گرم
فولیک (B۹)
۸٪
۳۰ میکروگرم
ویتامین ث
۶۴٪
۵۳٫۲ میلی‌گرم
ویتامین ئی
۱٪
۰٫۱۸ میلی‌گرم
مواد معدنیمقدار
درصد ارزش روزانه
کلسیم
۴٪
۴۰ میلی‌گرم
آهن
۱٪
۰٫۱۰ میلی‌گرم
منیزیم
۳٪
۱۰ میلی‌گرم
فسفر
۲٪
۱۴ میلی‌گرم
پتاسیم
۴٪
۱۸۱ میلی‌گرم
روی
۱٪
۰٫۰۷ میلی‌گرم
دیگر اجزاءمقدار
آب86.75 g
درصدهای تقریبی ارائه شده برای افراد بزرگسال از روی مرجع مصرف رژیم غذایی هستند.
منبع: مرکز داده غذای وزارت کشاورزی آمریکا

پرتقال یک گیاه دورگه یا پیوندی بین دارابی (Citrus maxima) و ماندارین (Citrus reticulata) است.[۵] ژنوم کلروپلاست، و در نتیجه خط مادری آن، ژنوم دارابی است.[۶] امروزه ژنوم کامل پرتقال شیرین تعیین توالی شده‌است.[۷]

پرتقال در منطقه‌ای شامل جنوب چین، شمال شرقی هند، و میانمار سرچشمه گرفته‌است،[۸][۹] و اولین اشاره به پرتقال شیرین در ادبیات چینی در سال ۳۱۴ قبل از میلاد بوده‌است.[۷] در سال ۱۹۸۷، درختان پرتقال به عنوان کاشت شده‌ترین درخت میوه در جهان شناخته شدند.[۱۰] درختان پرتقال به دلیل داشتن میوه شیرین به‌طور گسترده در آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری رشد می‌کنند. میوه درخت پرتقال را می‌توان به صورت تازه مصرف کرد یا برای آب یا پوست معطر آن فرآوری کرد.[۱۱]

نقشه جهانی تولید پرتقال در سال ۲۰۱۸.[۱۲]

در سال ۲۰۱۹، ۷۹ میلیون تن پرتقال در سراسر جهان کشت شد که برزیل ۲۲٪ از کل را تولید کرد و پس از آن چین و هند در رده‌های بعدی قرار گرفتند.[۱۳]

تاریخچهویرایش

پرتقال شیرین یک میوه وحشی نیست،[۱۴] و از پیوند بین پرتقال ماندارین غیر-خالص و دارابی پیوندی شکل گرفته‌است که دارای جزء زیادی از پرتقال ماندارین است. از آنجایی که دی‌ان‌ای کلروپلاست آن متعلق به دارابی است، احتمالاً این دارابی پیوندی، والد مادری اولین پرتقال بوده‌است.[۱۵] بر اساس تجزیه و تحلیل ژنومی، نسبت نسبی گونه‌های اجدادی در پرتقال شیرین تقریباً ۴۲٪ دارابی و ۵۸٪ پرتقال ماندارین است.[۱۶] همه گونه‌های پرتقال شیرین از این ترکیب نمونه اولیه منشأ می‌گیرند و تنها با جهش‌هایی که در طی تکثیر کشاورزی انتخاب شده‌اند، متفاوت هستند.[۱۷] پرتقال شیرین منشأ متمایزی از پرتقال تلخ دارد که به‌طور مستقل، شاید در طبیعت، از ترکیب بین والدین ماندارین خالص و دارابی به وجود آمده‌است.[۱۷]

انواعویرایش

پرتقال معمولیویرایش

پرتقال‌های معمولی حدود دو سوم از کل تولید پرتقال را تشکیل می‌دهند. بیشتر این محصول برای آب میوه‌گیری استفاده می‌شود.[۱۸][۱۹]

پرتقال والنسیاویرایش

پرتقال والنسیا یک میوه اواخر فصلی است. توماس ریورز، یک باغبان انگلیسی، این گونه را از جزایر آزور وارد آمریکا کرد و در سال ۱۸۶۵ آن را با نام Excelsior فهرست‌بندی کرد.

پرتقال هاملینویرایش

این رقم توسط A. G. Hamlin در نزدیکی Glenwood، فلوریدا، در سال ۱۸۷۹ کشف شد. میوه آن کوچک، صاف، و آبدار بوده، و به ویژه در میوه‌هایی که از پایه لیمو به عمل می‌آیند، دارای رنگ زرد کم رنگ هستند. میوه ممکن است بدون دانه یا حاوی تعدادی دانه کوچک باشد. این درخت پرمحصول و مقاوم به سرما بوده و میوه مرغوبی تولید می‌کند که از مهر تا آذرماه برداشت می‌شود. در آب و هوای نیمه گرمسیری مرطوب رشد می‌کند. در مناطق سردتر و خشک‌تر، درختان میوه‌های خوراکی تولید می‌کنند، اما برای استفاده تجاری بسیار کوچک هستند.[۲۰]

پرتقال نافی (تامسون)ویرایش

پرتقال نافی با رشد میوه دوم در راس میوه آن قابل شناسایی است که کمی بیرون زده و شبیه ناف انسان است. این نوع پرتقال دارای پوستی ضخیم بوده که به کندن راحت آن کمک می‌کند. این گونه آب کمتری داشته و به علت غلظت بالای لیمونین و سایر لیمونوئیدها کمی تلخ است و به همین دلیل برای آب میوه چندان مناسب نیست.[۲۱] توزیع گسترده و دوره برداشت طولانی آنها باعث شده‌است که پرتقال نافی بسیار محبوب شود. پرتقال تامسون گونه‌ای از پرتقال نافی واشینگتن است.[۲۲]

امروزه تکثیر پرتقال نافی از طریق قلمه زدن و پیوند زدن ادامه دارد. این روش‌های معمول اصلاح انتخابی را امکان‌پذیر نمی‌سازد، و بنابراین همه پرتقال‌های نافی را می‌توان میوه‌ای از آن درخت منفرد و تقریباً ۲۰۰ ساله در نظر گرفت. آنها دقیقاً ساختار ژنتیکی مشابه درخت اصلی دارند و کلون هستند. این مورد شبیه موز زرد معمولی بدون دانه، کاوندیش، یا سیب سبز گرنی اسمیت است. با این حال، در موارد نادر، جهش‌های بیشتر می‌تواند منجر به شکل‌گیری انواع جدید شود.[۲۳]

پرتقال خونیویرایش

 
پرتقال خونی

پرتقال خونی یک جهش طبیعی از گونه C. sinensis است، اگرچه امروزه اکثریت آنها دورگه هستند. غلظت بالای آنتوسیانین به پوست، گوشت و آب میوه رنگ قرمز تیره می‌دهد. پرتقال خونی برای اولین بار در قرن پانزدهم در سیسیل کشف و کشت شد. از آن زمان آنها در سراسر جهان گسترش یافته‌اند، اما به ویژه در اسپانیا و ایتالیا به ترتیب با نام‌های سانگوئینا و سانگوئینلا کشت می‌شوند.

پرتقال خونی، با رنگ و طعم متمایزش، به‌طور کلی به عنوان یک آب میوه در نظر گرفته می‌شود، و به عنوان یک تنوع ماده در مارمالاد سنتی سویل جایگاه خوبی پیدا کرده‌است.

پرتقال‌های دو رگهویرایش

پرتقال‌های شیرین همچنین باعث ایجاد طیف وسیعی از میوه‌های دو رگه یا پیوندی شده‌است، از جمله گریپ فروت که از بک کراس پرتقال شیرین و دارابی به وجود آمده‌است.

کشتویرایش

آب و هواویرایش

مانند بیشتر مرکبات، پرتقال در دمای متوسط - بین ۱۵٫۵ تا ۲۹ درجه سانتیگراد خوب رشد می‌کند و به مقدار قابل توجهی آفتاب و آب نیاز دارد. گفته شده‌است که استفاده زیاد از منابع آبی جهت کشت مرکبات در خاورمیانه عاملی مؤثر در خشک شدن منطقه بوده‌است. یکی دیگر از عناصر مهم در رشد کامل میوه، تغییرات دمایی بین تابستان و زمستان و بین روز و شب است. در آب و هوای سردتر، پرتقال را می‌توان در داخل گلخانه پرورش داد.

 
درخت پرتقال پوشیده و آسیب دیده از برف

از آنجایی که پرتقال به یخ زدگی حساس است، روش‌های مختلفی برای جلوگیری از آسیب سرمازدگی به محصولات و درختان در هنگام یخبندانِ زیر صفر وجود دارد. یک روش متداول این است که درختان را با آب اسپری می‌کنند تا آنها را با لایه نازکی از یخ بپوشانند تا سطح میوه دقیقاً در نقطه انجماد باقی بماند و حتی اگر دمای هوا به مراتب کمتر شود آنها را عایق می‌کند. با این حال، این عمل فقط برای مدت بسیار کوتاهی میوه‌ها را محافظت می‌کند.

تکثیرویرایش

 
نهال پرتقال. اگرچه پرتقال یک میوه پیوندی است، اما معمولاً از دانه، از طریق نامیختگی مادری به وجود می‌آید.

رشد درختان پرتقال به‌طور مستقیم از دانه‌ها امکان‌پذیر است، اما ممکن است نابارور باشند یا میوه‌هایی تولید کنند که ممکن است با والد خود متفاوت باشد. برای اینکه بذر پرتقال تجاری رشد کند، باید همیشه مرطوب نگه داشته شود. یک روش این است که بذرها را بین دو ورقه حوله کاغذی مرطوب قرار دهید تا زمانی که جوانه بزنند و سپس آنها را بکارید، اگرچه بسیاری از پرورش دهندگان فقط بذرها را مستقیماً در خاک قرار می‌دهند.

درختان پرتقال که به صورت تجاری رشد می‌کنند به صورت غیرجنسی با پیوند یک رقم بالغ بر روی پایه نهال مناسب تکثیر می‌شوند تا از عملکرد یکسان، ویژگی‌های میوه یکسان و مقاومت در برابر بیماری‌ها در طول سال‌ها اطمینان حاصل شود. تکثیر شامل دو مرحله است: اول اینکه یک پایه از بذر رشد می‌کند. سپس وقتی تقریباً یک ساله شد، قسمت بالای برگ آن جدا می‌شود و جوانه‌ای که از گونه خاصی از پیوندک گرفته شده‌است، به پوست آن پیوند زده می‌شود. پیوندک است که تنوع پرتقال را تعیین می‌کند، در حالی که پایه باعث می‌شود درخت در برابر آفات و بیماری‌ها مقاوم باشد و با خاک و شرایط آب و هوایی خاص سازگار باشد؛ بنابراین پایه‌ها بر سرعت رشد تأثیر می‌گذارند و بر عملکرد و کیفیت میوه تأثیر می‌گذارند.[۲۴]

پایه‌ها باید با انواعی که در آنها قرار داده شده سازگار باشد زیرا در غیر این صورت درخت ممکن است افت کند، تولید کمتری داشته باشد یا خشک شود.

از جمله چندین مزیت پیوند این است که درختان به‌طور یکنواخت بالغ می‌شوند و زودتر از درختان تولید مثل شده توسط بذر شروع به میوه دادن می‌کنند (۳ تا ۴ سال در مقایسه با ۶ تا ۷ سال)، و این که ترکیب بهترین ویژگی‌ها از یک پیوندک با پیوندک‌های یک پایه را ممکن می‌کند.

برداشتویرایش

به‌طور معمول، پرتقال‌ها زمانی چیده می‌شوند که رنگ آنها نارنجی کم رنگ شوند. دروگرهای مکانیکی به‌طور فزاینده‌ای در فلوریدا برای برداشت پرتقال استفاده می‌شود. دستگاه‌های لرزاننده فعلی از یک سری بند به طول شش تا هفت فوت برای تکان دادن تاج درخت با یک ضربه و فرکانس نسبتاً ثابت استفاده می‌کنند.[۲۵]

سبززدایی یا عمل‌آوریویرایش

پرتقال هنگام برداشت باید رسیده باشد. با این حال پرتقال‌های رسیده اغلب دارای پوستی با رنگ سبز یا زرد-سبز هستند. از گاز اتیلن برای تبدیل پوست سبز به نارنجی استفاده می‌شود. این فرایند به عنوان «سبز زدایی» شناخته می‌شود که به آن «گاز زدن»، یا «عمل‌آوری» نیز گفته می‌شود. پرتقال میوه‌ای غیر فرازگرا است و نمی‌توان آن را پس از برداشت توسط گاز اتیلن از داخل رساند، اگرچه از بیرون سبززدایی می‌شوند.

ذخیره‌سازیویرایش

از نظر تجاری، پرتقال را می‌توان تا دوازده هفته پس از برداشت در یخچال در اتاق‌هایی با جوی کنترل‌شده نگهداری کرد. عمر انبارداری در نهایت به رقم، بلوغ، شرایط قبل از برداشت و جابجایی بستگی دارد. با این حال، در فروشگاه‌ها و بازارها، پرتقال‌ها باید در قفسه‌های غیر یخچالی به نمایش گذاشته شوند.[۲۶]

در خانه، پرتقال حدود یک ماه ماندگاری دارد.

تولیدکنندگان عمدهویرایش

تولیدکنندگان بیش‌ترین پرتقال — ۲۰۱۹
(میلیون تُن)
  برزیل ۱۷٫۱
  چین ۱۰٫۴
  هند ۹٫۵
  ایالات متحده آمریکا ۴٫۸
  مکزیک ۳٫۷
  اسپانیا ۳٫۲
  مصر ۳٫۲
مجموع جهانی ۷۸٫۷
منبع:
سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو)
[۲۷]

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. "Citrus sinensis information from NPGS/GRIN". www.ars-grin.gov. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 2008-03-17.
  2. "Orange Fruit Information". 9 June 2017. Retrieved 20 September 2018.
  3. "Orange fruit nutrition facts and health benefits". Retrieved 20 September 2018.
  4. "Oranges: Health Benefits, Risks & Nutrition Facts". Live Science. Retrieved 20 September 2018.
  5. Xu, Q; Chen, LL; Ruan, X; Chen, D; Zhu, A; Chen, C; Bertrand, D; Jiao, WB; Hao, BH; Lyon, MP; Chen, J; Gao, S; Xing, F; Lan, H; Chang, JW; Ge, X; Lei, Y; Hu, Q; Miao, Y; Wang, L; Xiao, S; Biswas, MK; Zeng, W; Guo, F; Cao, H; Yang, X; Xu, XW; Cheng, YJ; Xu, J; Liu, JH; Luo, OJ; Tang, Z; Guo, WW; Kuang, H; Zhang, HY; Roose, ML; Nagarajan, N; Deng, XX; Ruan, Y (Jan 2013). "The draft genome of sweet orange (Citrus sinensis)". Nature Genetics. 45 (1): 59–66. doi:10.1038/ng.2472. PMID 23179022.
  6. Andrés García Lor (2013). Organización de la diversidad genética de los cítricos (PDF) (Thesis). p. 79.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام fullgenome وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  8. Morton, Julia F. (1987). Fruits of Warm Climates. pp. 134–142.
  9. Talon, Manuel; Caruso, Marco; Gmitter, Fred G. Jr. (2020). The Genus Citrus. Woodhead Publishing. p. 17. ISBN 978-0-12-812217-4.
  10. Morton, J (1987). "Orange, Citrus sinensis. In: Fruits of Warm Climates". NewCROP, New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, Purdue University. pp. 134–142.
  11. "Citrus sinensis". Germplasm Resources Information Network (GRIN) online database.
  12. Ritchie, Hannah; Roser, Max (2020-03-05). "Agricultural Production". Our World in Data.
  13. "Production of oranges in 2020, Crops/Regions/World list/Production Quantity (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT). 2020. Retrieved 21 March 2021.
  14. Hodgson, Willard (1967–1989) [1943]. "Chapter 4: Horticultural Varieties of Citrus". In Webber, Herbert John; rev Walter Reuther and Harry W. Lawton (eds.). The Citrus Industry. Riverside, California: University of California Division of Agricultural Sciences. Archived from the original on 2012-02-05.
  15. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام genealogy_review وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  16. G Albert Wu; et al. (2014). "Sequencing of diverse mandarin, pomelo and orange genomes reveals complex history of admixture during citrus domestication". Nature Biotechnology. 32 (7): 656–662. doi:10.1038/nbt.2906. PMC 4113729. PMID 24908277.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ G Albert Wu; et al. (2014). "Sequencing of diverse mandarin, pomelo and orange genomes reveals complex history of admixture during citrus domestication". Nature Biotechnology. 32 (7): 656–662. doi:10.1038/nbt.2906. PMC 4113729. PMID 24908277.
  18. Kimball, Dan A. (June 30, 1999). Citrus processing: a complete guide (2d ed.). New York: Springer. p. 450. ISBN 978-0-8342-1258-9.
  19. Home Fruit Production – Oranges, Julian W. Sauls, Ph.D. , Professor & Extension Horticulturist, Texas Cooperative Extension (December, 1998), aggie-horticulture.tamu.edu
  20. Hodgson, Willard (1967–1989) [1943]. "Chapter 4: Horticultural Varieties of Citrus". In Webber, Herbert John; rev Walter Reuther and Harry W. Lawton (eds.). The Citrus Industry. Riverside, California: University of California Division of Agricultural Sciences. Archived from the original on 2012-02-05.
  21. Kimball, Dan A. (June 30, 1999). Citrus processing: a complete guide (2d ed.). New York: Springer. p. 450. ISBN 978-0-8342-1258-9.
  22. "Thomson navel orange (CRC 969)". Givaudan Citrus Variety Collection at UCR (به انگلیسی). Retrieved 2022-12-24.
  23. Staff of the Citrus Experiment Station, College of Natural and Agricultural Sciences (1910–2011). "Sweet Oranges and Their Hybrids". Citrus Variety Collection. University of California (Riverside). Retrieved January 19, 2011.
  24. Lacey, Kevin (July 2012). "Citrus rootstocks for WA" (PDF). Government of WA. Department of Agriculture and Food. Archived from the original (PDF) on 2013-11-12. Retrieved 30 November 2012.
  25. Ehsani, R. et al. (June 2007) "In-situ Measurement of the Actual Detachment Force of Oranges Harvested by a Canopy Shaker Harvesting Machine". Abstracts for the 2007 Joint Annual Meeting of the Florida State Horticulture Society.
  26. "Home Storage Guide for Fresh Fruits & Vegetables. Canadian Produce Marketing Association" (PDF). cpma.ca. Archived from the original (PDF) on 2013-05-12.
  27. آمار فائو

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «orange». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی ساده، بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۰.