اختلال دوقطبی

بیماری روانی و جسمی ( افسردگی - شیدایی )

اختلال دوقطبی یا افسردگی شیدایی نوعی اختلال خلقی است. افراد مبتلا به این بیماری دچار تغییرات شدید خلق می‌شوند. اختلال دوقطبی به‌صورت معمول در اواخر دوره نوجوانی یا اوایل دوره بزرگسالی تظاهر پیدا می‌کند. این بیماری انواع مختلفی دارد که مهم‌ترین انواع آن اختلال دوقطبی نوع یک و اختلال دو قطبی نوع دو است. تفاوت این دو اختلال در وجود دوره شیدایی یا تجربه کردن حالت مانیک است؛ در نوع یک این حالت اتفاق می‌افتد ولی در نوع دو فرم خفیف‌تری از آن که هایپومانیا یا نیمه‌شیدایی است، بروز می‌کند. شروع بیماری معمولاً با دوره‌ای از افسردگی می‌باشد و پس از یک یا چند دوره از افسردگی، دوره شیدایی بارز می‌شود. در تعداد کم‌تری از بیماران شروع بیماری با دوره شیدایی یا نیمه-شیدایی است.

اختلال دوقطبی
P culture.svg
ویژگی اختلال دوقطبی گذارهای متعدد بین افسردگی و شیدایی است.
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصصروان‌پزشکی، روان‌شناسی بالینی
آی‌سی‌دی-۱۰F31
آی‌سی‌دی-9-CM296.0, 296.1, 296.4, 296.5, 296.6, 296.7, 296.8
اُمیم۱۲۵۴۸۰ ۳۰۹۲۰۰
دادگان بیماری‌ها7812
مدلاین پلاس000926
ئی‌مدیسینmed/۲۲۹
پیشنت پلاساختلال دوقطبی
سمپD001714

دوره‌های شیدایی از چند روز تا چند ماه به طول می‌انجامند که نام‌های مختلفی دارند. حالت خفیف و معمول دوقطبی بین ماه‌ها و شاید یک بار در سال مانیا را تجربه کنند اما برخی چرخش نوسان خلقی‌شان و حالت مانیا بین ماه-هفته می‌باشد که نوع Ultra-rapid cycling نام دارد و نوع دیگر که روزانه-هفتگی دچار نوسان خلقی می‌شوند Ulrtadian نام دارند، و همین تفاوت در تعدد و زمان حالت شیدایی باعث به‌وجود آمدن دو دسته اختلال دوقطبی نوع یک و اختلال دوقطبی نوع دو شده‌است.معمولاً بسته به شدت بیماری، بیمار نیازمند درمان جدی به‌صورت درمان دارویی با داروهای آنتی سایکوتیک آتیپیک مانند الانزاپین، آریپیپرازول و تثبیت‌کننده‌های خلق مانند لیتیم [۱] یا والپروات می‌باشد. در موارد شدید و غیرقابل کنترل بیمار، باید وی را بستری نموده یا تحت‌مراقبت بسیار باشد. با فروکش کردن علایم، به‌خصوص در اوایل سیر بیماری، معمولاً فرد به وضعیت قبل از بیماری خود برمی‌گردد و به همین دلیل بسیاری از بیماران یا خانواده‌های آنان تصور می‌کنند بیماری کاملاً ریشه‌کن شده و دیگر نیازی به ادامه درمان وجود ندارد؛ بنابراین درمان خود را قطع می‌کنند. اما قطع زودهنگام و بدون مشورت با پزشک درمانگر، خطر برگشت قوی‌تر بیماری را بسیار افزایش می‌دهد و باعث می‌شود که در فاصله چند ماه یا هفته _بسته به نوع بیماری_، مجدداً بیماری عود کند.

فراتر از نوسان خلقیویرایش

اکثر افراد به دانش عموم در مورد اختلال دوقطبی بسنده کرده، و آن را فقط یک بیماری که در یک طرف افسردگی و از طرفی دیگر مانیا ذهن شخص بیمار را از آن خود می‌کند می‌دانند؛ در حالی که مطالعات چیز دیگری را نشان می‌دهد. تناوب میان دو حالت افسردگی و مانیا مشکلات قابل توجهی را در محل کار، زندگی اجتماعی، تحصیل و خانواده در زندگی فرد مبتلا ایجاد می‌کند. بعضی از کارهای روزانه از جمله تصمیم‌گیری‌های جزئی یا مهم، انجام فعالیت‌های روزمره، انجام وظایف شغلی یا تکالیف درسی و تحصیلی و رفتار فرد در اجتماع، به‌شدت تحت‌تأثیر بیماری می‌باشند.[۲]

نشانه‌هاویرایش

دوره شیداییویرایش

دوره شیدایی (مانیا) مشخصه تشخیص اختلال دوقطبی است. این بیماری با توجه به مدت این دوره طبقه‌بندی می‌شود. بیماران مبتلا حالاتی نظیر سرخوشی، افزایش اعتمادبه‌نفس، افزایش انرژی و فعالیت، حس بی‌قراری و افکار پراکنده یا افکار مسابقه‌ای افزایش میل به رسیدن به هدف، بی‌خوابی و بی‌اشتهایی شدید و افزایش شدید میل جنسی را تجربه می‌کنند و ممکن است ناگهان از اوج شادی و خوش‌حالی به اوج غم و اندوه فرو روند و ارتباطی بین خُلق بیمار و آن‌چه واقعاً در زندگی او رخ می‌دهد وجود ندارد. دوره شیدایی می‌تواند شدت مختلفی از شیدایی خفیف (نیمه-شیدایی) تا شیدایی کامل با علائم جنون‌آمیز نظیر توهم خودبزرگ‌بینی یا روان‌پریشی، داشته باشد. در این دوره تمرکز کاهش پیدا می‌کند و بیمار توهم خودبزرگ‌بینی پیدا می‌کند. قضاوت بیمار ممکن است مختل شود و دست به ول‌خرجی‌های غیرمعمول یا رفتارهای غیرطبیعی بزند.

برخی از علائم و نشانه‌های این بیماری شامل موارد زیر می‌شود:[۱]

  • بی‌قراری، افزایش انرژی و میزان فعالیت
  • خلق خیلی بالا و احساس نشاط شدید همراه با احساس خودبزرگ‌بینی
  • احساس خشم و پرخاشگری
  • انتقادناپذیری
  • تحریک‌پذیری
  • پرحرفی و صحبت کردن فشرده، مسابقه افکار، پریدن از موضوعی به موضوع دیگر به‌طور غیر معمول
  • عدم توانایی برای تمرکز، حواس‌پرتی
  • کاهش نیاز به خواب
  • کاهش قابل توجه اشتها
  • اعتقادات غیرواقعی در مورد توانمندی‌ها و قدرت فرد همانند افزایش اعتمادبه‌نفس و حرمت نفس
  • قضاوت ضعیف
  • ول‌خرجی و خریدهای بی‌مورد
  • افزایش تمایلات جنسی
  • سوءمصرف داروها و مواد مخدر، الکل و داروهای محرک
  • رفتارهای اغواگرانه و پرخطر مانند رابطه جنسی پرخطر، قمار و انجام دیگر کارهای پرریسک، رفتار مداخله‌جویانه، و پرخاشگرانه

دوره افسردگی (خلق پایین)ویرایش

افسردگی می‌تواند قبل یا بعد از دوره شیدایی در این بیماران ایجاد شود. درصد کمی از بیماران، که شامل افراد مبتلا به اختلال دو قطبی نوع یک میشود ممکن است بسیار کمتر افسردگی را تجربه کنند.علائم افسردگی شامل موارد زیر میباشد:[۳]

  • احساس غم، تنهایی
  • پوچی و نا امیدی
  • خستگی مفرط
  • فقدان علاقه در انجام کارهای معمول فرد
  • کاهش اعتماد به نفس و حرمت نفس
  • افکار خودکشی
  • اختلال در تمرکز و حافظه

دوره نیمه-شیداییویرایش

دوره نیمه-شیدایی همان دوره شیدایی با شدت کمتر است که در آن علائم جنون و خودبزرگ‌بینی وجود ندارد. بسیاری از بیماران در دوره نیمه-شیدایی فعال‌تر از حالت عادی هستند، در حالی که بیماران در دوره شیدایی به دلیل کاهش تمرکز در فعالیت‌های خود دچار مشکل می‌شوند. خلاقیت در بعضی بیماران نیمه-شیدا افزایش پیدا می‌کند. بسیاری از بیماران علائم هایپرسکسولیته (افزایش فعالیت جنسی) را نشان می‌دهد. دوره نیمه-شیدایی ویژگی اختلال دوقطبی نوع دوم و اختلال خلق ادواری است اما می‌تواند در اختلال روان‌گسیختگی عاطفی (اختلال اسکیزوافکتیو) نیز ظاهر شود. نیمه-شیدایی ویژگی اختلال دوقطبی نوع اول نیز هست و زمانی رخ می‌دهد که خلق بیمار بین وضعیت‌های عادی و شیدایی نوسان می‌کند.

دوره خلق ترکیبیویرایش

خلق ترکیبی (یا Mixed State) وضعیتی است که در آن هر دو علائم شیدایی و افسردگی به‌طور هم‌زمان بروز می‌کنند (مثلاً تحریک‌پذیری، اضطراب، خستگی، احساس گناه، پرخاشگری، تفکرات خودکشی، صحبت بی‌وقفه و خشم).از آنجایی که در تمامی موارد اختلال دوقطبی میان افسردگی و مانیا تناوب دیده میشود، بیش از نیمی از افراد مبتلا این حالت را تجربه میکنند. برای مثال افراد مبتلا برخی علائم شیدایی را در یک دوره افسردگی کامل تجربه میکنند برای نمونه، حالت گریه های بی دلیل در وضعیت شیدایی یا تفکرات سریع در وضعیت افسردگی است. حالت‌های ترکیبی معمولاً خطرناک‌ترین دوره در بیماری‌های خلقی هستند زیرا رفتارهایی مانند سوء مصرف مواد، احتمال حمله پَنیک یا وحشت زدگی و اقدام به خودکشی تا حد زیادی افزایش پیدا می‌کنند.

تشخیص و زیردسته‌هاویرایش

معمولاً اختلال دوقطبی به زیردسته‌های زیر طبقه‌بندی می‌شود:

اختلال دوقطبی نوع اولویرایش

تجربه حداقل یک دوره شیدایی و دوره های شیدایی کامل. وجود دوره افسردگی شدید بسیار نادر و یا کم میباشد و یا دوره نیمه‌شیدایی برای تشخیص بیماری الزامی نیست اما گاهی اوقات زیر نظر قرار گرفته می‌شوند.اا

اختلال دوقطبی نوع دومویرایش

عدم وجود دوره شیدایی کامل، وجود حداقل یک دوره نیمه‌شیدایی کامل (دوره ای که ضعیف تر از شیدایی میباشد) و تجربه دوره افسردگی اساسی با دوام حداقل دو هفته.[۴]

اختلال خلق ادواری (سیکلوتایمی)ویرایش

دوره‌های نیمه-شیدایی همراه با دوره‌هایی از افسردگی که به اندازه افسردگی اساسی نباشند.

اختلال دوقطبی پیش رونده یا تناوب سریعویرایش

بیشتر افرادی که دارای اختلال دوقطبی تشخیص داده می‌شوند، دارای تعداد دوره، به متوسط ۰٫۴ تا ۰٫۷ در سال، با طول سه تا شش ماه هستند. تناوب سریع به افرادی اطلاق می‌شود که بیشتر از سه دوره در سال را تجربه می‌کنند. بخش قابل توجهی از بیماران دوقطبی شامل این عنوان می‌شوند. در برخی منابع عناوین تناوب بسیار سریع و تناوب به شدت سریع یا تناوب بسیار بسیار سریع تعریف شده‌اند. یک تعریف از تناوب بسیار بسیار سریع، تغییر خلق در طول بازه ۲۴ تا ۴۸ ساعت است.

پرسش‌نامه‌هایی برای بررسی احتمال ابتلاویرایش

پرسش‌نامه اختلال خلقی (MDQ): پرسش‌نامه‌ای است که برای بررسی «احتمال» ابتلای هر فرد به اختلال دوقطبی به کار می‌رود. بر اساس پژوهش انجام شده در ایران، به دست آوردن نمره ۵ یا بیشتر در این پرسش‌نامه، احتمال ابتلا را نشان می‌دهد؛ ولی نکته مهم آن است که این پرسش‌نامه اصلاً برای اطمینان از ابتلا کافی نیست و نیاز به بررسی تشخیصی توسط روان‌پزشک قطعاً وجود دارد.[۲]

مقیاس تشخیصی طیف دوقطبی (BSDS): پرسش‌نامه‌ای است که برای بررسی «احتمال» ابتلای هر فرد به اختلال دوقطبی به کار می‌رود. بر اساس پژوهش انجام شده در ایران، به دست آوردن نمره ۱۴ یا بیشتر در این پرسش‌نامه، احتمال ابتلا را نشان می‌دهد؛ ولی نکته مهم آن است که این پرسش‌نامه اصلاً برای اطمینان از ابتلا کافی نیست و نیاز به بررسی تشخیصی توسط روان‌پزشک قطعاً وجود دارد.[۳][۴]

علل پیدایشویرایش

اگرچه دلیل قطعی برای این اختلالات هنوز شناخته نشده‌است، اما محققان بر این باورند که اختلالات دوقطبی منشأ ارثی دارد و ترکیب ژنتیکی افراد بیشتر از تربیت آن‌ها در این اختلالات مؤثر است. ممکن است مشکل فیزیکی در قسمتی از مغز که کنترل حالات روانی را به عهده دارد عامل این اختلالات باشد. به این دلیل است که این اختلالات با دارو قابل کنترل هستند. همچنین نوسانات خلقی ممکن است گاهی توسط استرس یا بیماری به وجود بیایند.[۵]

عوامل خطرسازویرایش

عواملی که ممکن است ریسک گسترش یک اختلال دوقطبی را افزایش دهند یا به عنوان یک تحریک‌کننده برای اولین دوره این اختلال عمل کنند، شامل این موارد می‌شوند:

  • داشتن بستگان درجه اول مبتلا به اختلال دوقطبی مانند والدین یا خواهر و برادر
  • دوره‌هایی از تجربه استرس بسیار زیاد
  • سوءاستفاده دارو یا الکل
  • تغییرات اساسی زندگی از قبیل مرگ کسی که دوستش داریم یا دیگر تجربه‌های شوک آور[۶]

مدیریتویرایش

گرچه لیتیوم مؤثرترین تثبیت‌کننده است، اما داروهای دیگری نیز وجود دارد.

  • سدیم والپروات که یک ضد تشنج است. اما هنوز شواهد کافی وجود ندارد که سدیم والپروات به اندازه لیتیوم مؤثر باشد. این دارو نباید برای خانم‌ها در سنین باروری تجویز شود.
  • کاربامازپین اثر کمتری داشته و کمتر برای اختلالات دو قطبی استفاده می‌شود. اما اگر برای شما مناسب است نیازی به تغییر آن نیست.
  • داروهای ضد جنون جدید (مثل اولانزاپین) نیز می‌تواند به عنوان تثبیت‌کننده استفاده شود.[۷]

علاوه بر دارو درمانی روش‌های درمانی دیگری مبتی بر علم روانشناسی و روان درمانی برای درمان بیماری دو قطبی نیز وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به روان درمانی، رفتار درمانی شناختی (CBT) اشاره داشت. همچنین خانواده درمانی در بهبود و تثبیت این بیماری تأثیر به‌سازیی دارد.

شرایطی که معمولاً با اختلال دوقطبی رخ می‌دهدویرایش

اگر شما اختلال دوقطبی دارید، همچنین ممکن است شرایط سلامتی خاصی داشته باشید که قبل یا بعد از تشخیص اختلال دوقطبی تشخیص داده شده باشند. چنین شرایطی نیاز به تشخیص و درمان دارند، زیرا آن‌ها ممکن است اختلال دوقطبی را بدتر کنند یا اثربخشی درمان را کمتر کنند. این شرایط پزشکی خاص شامل این موارد می‌شود:

  • اختلالات اضطرابی. مثال‌های این اختلال شامل اختلال اضطراب اجتماعی و اختلال اضطراب فراگیر می‌شود.
  • اختلال استرس پس از سانحه (PTSD). بعضی از افرادی که مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه هستند، دارای اختلال دوقطبی هم هستند.
  • اختلال کم توجهی- بیش فعالی (ADHD). اختلال کم توجهی- بیش فعالی علایمی دارد که با اختلال دوقطبی همپوشی دارد. به همین دلیل، تمیز اختلال دوقطبی از اختلال کم توجهی- بیش فعالی دشوار است. گاهی اوقات یکی با دیگری اشتباه گرفته می‌شود. در بعضی موارد، یک شخص ممکن است با هر دو اختلال تشخیص داده شود.
  • اعتیاد یا سوءمصرف مواد. بسیاری از افرادی که مبتلا به اختلال دوقطبی هستند، همچنین ممکن است مشکلات الکلی، تنباکویی و دارویی داشته باشند. داروها و الکل ممکن است که ظاهراً علایم را خفیف کنند، اما در واقعیت افسردگی یا مانیا را تحریک، طولانی‌تر یا بدتر می‌کنند.

مشکلات سلامت فیزیکی. افرادی که مبتلا به اختلال دوقطبی هستند به احتمال بیشتری مشکلات سلامتی خاص دیگری از قبیل بیماری قلبی، مشکلات تیروئید یا چاقی دارند.[۶]

روز جهانی اختلال دوقطبیویرایش

روز جهانی اختلال دو قطبی (World Bipolar Day) هر ساله در ۳۰ مارس برابر با ۱۰ فروردین گرامی داشته می‌شود. نام‌گذاری ۳۰ مارس برای روز جهانی دو قطبی (WBD) نخستین بار از سوی شبکهٔ آسیایی اختلال دو قطبی (ANBD)، بنیاد جهانی دو قطبی (IBFP) و جامعه جهانی دو قطبی (ISBD) انجام شد. ونگوگ که خود مبتلا به دوقطبی بود در این روز متولد شده‌است و به همین دلیل این روز را برای این مناسبت انتخاب کرده‌اند.[۸][۹]

بیماران مشهورویرایش

از افراد مشهور مبتلا به این بیماری می‌توان صادق هدایت، ونسان ونگوگ، لودویگ ون بتهوون، پابلو پیکاسو، کرت کوبین، ناپلئون بناپارت، ارنست همینگوی، وینستون چرچیل، سلنا گومز، بریتنی اسپیرز، دمی لواتو، امی واینهاوس، کاترین زتا جونز، جرمی برت، مرلین مونرو، ویرجینیا وولف و هالزی را نام برد.[۱۰] چرچیل این بیماری را سگ سیاه می‌نامید.[۱۱]

پانویسویرایش

  1. اختلالات دو قطبی (افسردگی شیدایی) وبگاه انجمن روانپزشکان ایران
  2. Shabani, A. , Kouhi, H. L. , Nojoumi, M. , Chimeh, N. , Nasir, G. S. , & Soleymani, N. (2009). The Persian Bipolar Spectrum Diagnostic Scale and mood disorder questionnaire in screening the patients with bipolar disorder.متن کامل مقاله
  3. Shabani A, Mirzaei Khoshalani M, Mahdavi S, Ahmadzad Asl M. Screening bipolar disorders in a general hospital: Psychometric findings for the Persian version of mood disorder questionnaire and bipolar spectrum diagnostic scale. Med J Islam Repub Iran. 2019; 33 (1) :295-300 متن کامل مقاله
  4. Shabani A. Strategies for Decreasing False Negative and Positive Diagnoses of Bipolar Disorders. IJPCP. 2009; 15 (2) :99-127 متن کامل مقاله
  5. تعریف اختلال دوقطبی و نشانه‌ها The Royal College of Psychiatrists
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «اختلال دوقطبی Bipolar Disorder». کلینیک روانشناسی آتیه.
  7. داروهای تثبیت‌کننده خلق The Royal College of Psychiatrists
  8. http://mrpsychologist.com/world-bipolar-day/
  9. http://www.migna.ir/news/40489/روز-جهانی-دوقطبی-wbd
  10. http://jamejamonline.ir/online/1017369454410061760/مشاهیر-افسرده
  11. بیماری دو قطبی شخصیت‌های مشهور وبگاه آفتاب برگرفته از روزنامه سلامت

منابعویرایش

پانویسویرایش

منابعویرایش