باز کردن منو اصلی

زبان ازبکی

زبانی در ازبکستان
(تغییرمسیر از ازبیکی)

زبان اُوزبیکی الگو:اوزبیکی یکی از زبان‌های ترک‌تبار است. ازبکی زبان رسمی کشور ازبکستان است و حدود ۳۵ میلیون نفر گویش‌ور دارد. این زبان از شاخهٔ قارلوق زبان‌های ترکی است. اوزبیکیوام‌واژه‌هایی از عربی، روسی و فارسی دارد، گویش برخی از این واژه‌ها در زبان اوزبیکی نسبت به زبان فارسی، کمی تفاوت دارد ولی بسیاری از آن‌ها همانند کلمات فارسی به کار می‌رود. بیش‌تر کتاب‌های قدیمی و تاریخی ازبکستان نیز به زبان فارسی یا به زبان اوزبیکی با استفاده از الفبای عربی نگاشته شده که در کتاب‌خانه‌ها و موزه‌های این کشور به نمایش گذاشته شده‌است.[۳]

ازبکی
oʻzbekcha, oʻzbek tili, ўзбек тили, ўзбекча, ئوزبیچه، ئوزبیک تیلی
زبان بومی درازبکستان، افغانستان، تاجیکستان، قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان، روسیه، چین
قومیتاوزبیک‌ها
تعداد گویشوران
۳۲ میلیون  (۲۰۱۷)
شکل‌های اولیه
لاتین، سیریلیک، عربی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 ازبکستان
 افغانستان (زبان رسمی در استان‌های شمالی)
زبان اقلیت
شناخته‌شده در
تنظیم‌شده توسطTashkent State University of Uzbek language and literature
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱uz
ایزو ۶۳۹-۲uzb
ایزو ۶۳۹-۳uzbinclusive code
Individual codes:
uzn – [[شمالی]]
uzs – [[جنوبی]]
گلاتولوگuzbe1247[۲]
زبان‌شناسی44-AAB-da, db
A map, showing that Uzbek is spoken throughout Uzbekistan, except the western third (where Karakalpak dominates), and northern Afghanistan.
آبی تیره = اکثریت؛ آبی روشن = اقلیت
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

در کتاب‌خانه ابوریحان بیرونی در ازبکستان ۴۳ هزار نسخه خطی نگه‌داری می‌شود که ۳۹ هزار تای آن‌ها به زبان فارسی است.[۴]

اوزبیکی یک اصطلاح نوظهور است و امروزه به جای اصطلاح ترکی در ازبکستان استفاده می‌شود.[۵] تا سال ۱۹۰۴ به مانند سایر زبان‌های آسیای مرکزی، اوزیبکی نیز با الفبای عربی‌تُرکی نوشته می‌شد. از ۱۹۲۴ تا ۱۹۴۰ ازالفبای لاتین استفاده شد و از ۱۹۴۰ تا ۲۰۰۲ نیز از الفبای کریل برای نگارش آن استفاده شد و از سال ۲۰۰۲ به بعد نیز دوباره الفبای لاتین مخصوص اوزبیکی مورد استفاده قرار گرفت.

تعداد گویشورانویرایش

تخمین‌ها از تعداد گویش‌وران این زبان بسیار اختلاف دارند. دانشنامه سوئدی Nationalencyklopedin تعداد گویش‌وران بومی را ۳۷ میلیون نفر تخمین زده‌است. منابع دیگر گویش‌وران ازبکی را به صورت زیر تخمین زده‌اند: ۳۲ میلیون نفر در ازبکستان، ۳٫۴ میلیون نفر در افغانستان، ۹۰۰ هزار نفر در تاجیکستان، ۸۰۰ هزار نفر در قرقیزستان، ۵۰۰ هزار نفر در قزاقستان، ۳۰۰ هزار نفر در ترکمنستان و ۳۰۰ هزار نفر در روسیه.

خط نوشتاریویرایش

  • الفبای سیریلیک ازبکی:
А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Л л М м Н н О о
П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц
Ч ч Ш ш Ъ ъ Ь ь Э э Ю ю Я я Ў ў
Қ қ Ғ ғ Ҳ ҳ
  • الفبای لاتین ازبکی:
А а B b V v G g D d Е е Yo yo J j
Z z I i Y y K k L l М m N n О о
P p R r S s Т t U u F f X x Ts ts
Ch ch Sh sh ' - E e Yu yu Ya ya O' o'
Q q G' g' H h

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Scott Newton (20 November 2014). Law and the Making of the Soviet World: The Red Demiurge. Routledge. pp. 232–. ISBN 978-1-317-92978-9.
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Uzbek". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  3. http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&id=512
  4. http://www.persianacademy.ir/fa/Y190894.aspx
  5. «تورفان (یا طُرفان)». encyclopaediaislamica.

الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آنها حرف U است