باز کردن منو اصلی

بخش چاه‌ورز (دربارهٔ این پرونده تلفظ ) هشتاد و چهارمین بخش استان فارس به مرکزیت روستای چاه‌ورز است و مرکب از دهستان شیخ‌عامر و دهستان چاه‌ورز است.[۱][۲][۳] براساس سر شماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۷٬۰۱۰ نفر (۲٬۰۱۱ خانوار) بوده‌است.[۴]

طرح توجیهی ایجاد بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۸۳ در سال ۱۳۹۰ به‌وسیله احمدزاده کرمانی استاندار وقت فارس تصویب و به وزارت کشور در اردیبهشت سال ۱۳۹۰ خورشیدی ارسال شد، اعضای کمیسیون سیاسی دفاعی هیئت دولت ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ این طرح را تصویب کردند.[۵][۶]

این بخش حدود ۳۵۰ کیلومتر با شیراز فاصله دارد و مرکز آن در ۴۸۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.[۷] جلگه، گرمسیر و مالاریائی است.[۸]

در اواسط قرن چهارم هجری عفیف‌الدین شاه‌زندو به چاه‌ورز حمله کرد و این منطقه را تصرف کرد و اسلام جای مذهب زردشت را طی سالیان بعد گرفت.[۹][۱۰]

نخل دوقلوی چاه‌ورز در کتاب فرهنگ عامه و آداب رسوم لامرد جزء ده آثار هدف گردشکری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است. از آثار تاریخی پیش از اسلام این بخش قلعهٔ گلرخ و تپه ده‌گچی می‌باشد.[۱۱] یکی از آثار کشف شده از محوطه تپه گلرخ سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱ میلادی است.[۱۲][۱۳]

محتویات

واژه‌شناسیویرایش

 
تصویری از نسخه‌ای خطی از تاریخ گزیدهٔ حمدالله مستوفی. شعری تازی از ظهیر فاریابی پیرامون ذال معجم آمده‌است. در خود نسخه هم قاعده رعایت شده‌است: دارد و شد.

چاه‌ورز اسم مرکبی است که از دو واژه چاه و ورز تشکیل شده، چاه فارسی که همان چاه آب است و[۱۴] معنی ورز در این ترکیب مشخص نیست. یکی از حدسیات آن را با واژه فارسی ورد به معنی گل مربوط می‌داند.[۱۵] ورد طبق قاعده ذال معجم تبدیل به ورد شده‌است. قاعده ذال معجم به این‌گونه‌است که اگر قبل از دال مصوت بیاید دال به ذال تبدیل می‌یابد،[۱۶][۱۷][۱۸] در لهجهٔ مرسوم به شهرستان لامرد، ذال معجم رعایت می‌شود.

در کتاب تذکرهٔ شاه‌زندو که توسط سید علی اکبر بیرمی در سال ۱۲۰۸ ه‍.ق نوشته شده اسم چاه‌ورز با نام چاه‌برد آمده‌است. برد در لغت‌نامه دهخدا به چند معنی آمده، از جمله این معنی‌ها برد اسمِ فارسی به معنی سنگ و اسم عربی برد به معنی سرماست.[۱۹]

یک روایت محلی می‌گوید که در چاه‌چاه‌ورز گاوی بوده که آب را از چاه می‌کشیده‌است و به وسیله آن گله را آب می‌دادند و به همین «چاه‌ورزا» نامیده شده‌است. ورزا در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ معین به معنی گاو نر است.[۲۰][۲۱] ورزا در فرهنگ عمید به معنی گاو نر مخصوص شخم زدن زمین آمده‌است.[۲۲]

پیشینهویرایش

پیش از اسلام در منطقهٔ چاه‌ورز مردم، دین زرتشتی داشتند.[۲۳]

با تاخت و تاز اعراب به ایران و تصرف ایران به منطقه چاهورز (به نام پیشین: چاه‌برد) نیز حمله شد، عفیف‌الدین شاه‌زندو قلعهٔ دَبان (گلرخ) و ده‌گچی را محاصره می‌کند تا این قلعه را به تصرف خود درمی‌آورد. عده‌ای فرار می‌کنند و مابقی دین اسلام را می‌پذیرند. شاه‌زندو دستور می‌دهد در صحیفه‌ای اسامی بیست و چهار هزار از افرادی که به دستش مسلمان شده‌اند را نوشته و همراهش خاک کنند تا به باور او، در قیامت شفیع او شوند.[۲۳]

تقسیمات کشوریویرایش

تأسیس بخش چاه‌ورزویرایش

در سال ۱۳۸۲ موسوی لاری (وزیر کشور از ۱۳۷۷ – ۱۳۸۴)، پیشنهاد تهیهٔ طرح توجیهی بخش شدن چاه‌ورز را به مسؤلان چاه‌ورز ارائه می‌دهد. این طرح توجیهی نیز توسط دو مسؤول در چاه‌ورز به نام‌های فتح‌علی قائدی (رئیس شورای اسلامی روستا) و محمود کریمی (دهیار) آماده می‌شود و در ۲۸ اسفند همان سال توسط انصاری لاری (استاندار وقت فارس) تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود چون این طرح در اواخر عمر دولت خاتمی بود و دولت جدید روی کار آمد عملاً طبق قانون پیش‌برد تقسیمات کشوری متوقف شد و بعد از آن نیز ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ پیگیری آن متوقف شد تا احمدزاده کرمانی هنگامی که استاندار فارس بود با پیگری‌های خود، در سال ۱۳۹۰ این طرح را دوباره تصویب می‌کند و به وزارت کشور می‌فرستد و در ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ توسط اعضای کمیسیون سیاسی - دفاعی هیئت دولت تصویب نهایی می‌شود. پس از ۵ ماه از تصویب نهایی، در ۲۳ اسفند ۱۳۹۱ اعلام رسمی می‌شود.[۵][۶]

دهستان چاه‌ورزویرایش

دهستان چاه‌ورز در سال ۱۳۷۳ تأسیس شد.[۲۴] این دهستان که یکی از دو دهستان بخش چاه‌ورز می‌باشد از روستاهای چاه‌ورز، دهبان، دهنو و چاه چاورز تشکیل شده‌است.[۲۵]

چشم‌انداز دهستان چاه‌ورز در غروب. از سمت راست به چپ روستاهای: چاه‌چاهورز، چاه‌ورز (مرکز این بخش)، دهبان، دهنو (قسمتی از آن در تصویر نیست)
روستاهای چاهورزویرایش

روستای چاه‌ورز مرکز بخش چاهورز است. طبق تذکره عفیف الدین شاه‌زندو که در زمان قاجاریان توسط سید علی اکبر بیرمی تصحیح سازی شد، سکونت کنونی در این روستا به دست افرادی که از مناطق انگالی به دلایل نا معلوم مهاجرت کردند صورت گرفت.[۲۶] مردمان محلی نام رئیس مهاجرت کنندگان را «عالی محب» گفته‌اند.[۲۷]

چشم‌اندازی از نخل‌های واقع در شمال روستای چاه‌ورز.

دهستان شیخ‌عامرویرایش

دهستان شیخ‌عامر در بخش چاه‌ورز قرار دارد. مرکز آن روستای شیخ‌عامر است که سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۱٬۵۷۵ تن بوده‌است.[۴] این دهستان متشکل از روستاهای شیخ عامر، حاجی‌آباد، ده نوفاضلی، احشام، چاه چاورز، نعمه، شیرینو، فاضلی، ده کهنه، نخلستان باد، نخلستان کت، نخلستان شکری‌دان است.[۲۵]

جغرافیاویرایش

 
رود فصلی علامرودشت عبوری از شمال چاه‌ورز

بخش چاه‌ورز در دشت علامرودشت با فاصلهٔ ۳۵۰ کیلومتر از جنوب شیراز واقع شده‌است. مختصات جغرافیایی این بخش عبارتست از ۲۷ درجه، ۲۵ دقیقه شمالی و ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه[۷] و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۶ متر است.[۷] چاه‌ورز از جنوب رشته‌کوه علامرودشت احاطه شده‌است؛ این رشته‌کوه از روستای شلدان آغاز می‌شود و در روستای پاقلات به پایان می‌رسد طول این کوه ۱۲۴ کیلومتر و بلندترین قسمت آن ۱۴۳۰متر از سطح دریا است. از شمال آن رودخانه فصلی علامرودشت که از صحرای باغ لارستان سرچشمه می‌گیرد می‌گذرد.[۲۸][۲۹][۳۰]

مردمویرایش

جمعیت چاهورزویرایش

جمعیت مرکز بخش چاه‌ورز بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۴۰۴ نفر بوده‌است؛ که متشکل از ۶۱۹ خانوار و ۱۱۸۹ زن و ۱۲۱۵ مرد بوده‌است.[۳۱] چاه ورز در سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۶۴۰ نفر (۵۲۱خانوار) بوده‌است.[۴]

لهجه مردم بخش چاه‌ورزویرایش

هر کدام از روستاهای موجود در چاه‌ورز لهجه‌ای متفاوت با هم دارند که در کل ویژگی‌هایی مشترک با هم دارند که منجر به این شده است که به سادگی با یکدیگر ارتباط کلامی برقرار کنند. از مواردی که مشترکا در تمامی لهجات روستاهای بخش چاه‌ورز دیده می‌شود ذال معجم است بدین ترتیب که «دال» در وسط جمله تبدیل به «ذال» می‌شود بعضا نیز «دال» در وسط جمله حذف می‌شود. برای مثال:بدم میاد در لهجه رسمی، «بذُم میا». در این لهجات «ب» تبدیل به «واو» می‌شود، البته در ابتدای کلمه «ب» بیاید مکن است حذف یا ابقا شود. در [را] باز کن یا «درو وا کن» به لهجه رسمی در چاهورزی «در واکَن» گفته می‌شود.

افراد سرشناسویرایش

  • احمد اکبرپور (نویسنده ادبیات کودک و نوجوان و دارای جایزه بهترین کتاب سال از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال۸۴ و در سال ۲۰۰۶ در لیست هیئت بین‌المللی کتاب برای افراد جوان (IBBY) قرار گرفت.[۳۲])
  • حمید اکبرپور (نویسنده ادبیات پایداری و ویراستار و صاحب تألیفات بسیار در زمینه دفاع مقدس)
  • مجید اکبرپور (معاونت اسبق دادگستری‌های بوشهر، قزوین و زنجان، مدیر کل اسبق پیشگیری‌های انتظامی قوه قضاییه، مدیرعامل روزنامه رسمی کشور)
  • احمد پرهیزی (روزنامه نگار و مترجم آثار فرانسوی و نامزد کسب جایزه کتاب سال در زمینه ترجمه)
  • علیرضا عسکری چاوردی (رئیس دانشگاه هنر شیراز،[۳۳] محقق و نویسنده و سرپرست ایرانی مطالعات شهر پارسه[۳۴])

ترابریویرایش

از چاه‌ورز اتوبوس بیرم-شیراز می‌گذرد.

جاذبه‌های گردشگریویرایش

تپهٔ گلرخویرایش

تپهٔ گلرخ، از آثار تاریخی دورهٔ قبل از اسلام واقع در جنوب چاه ورز است. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر بعد از قلعه اژدها پیکر لار در رده چهل و هشتم مهم‌ترین آثار تاریخی فارس قرار دارد.[۳۵] قدمت تاریخی قلعه گلرخ در ارتفاعات جنوب چاهورز، بر اساس بررسی‌های انجام شده روی سفال‌هایی که در این قلعه پیدا شده‌است مربوط به دوره ساسانی بوده‌است. این نظر با پیدا شدن یک سکه بیشتر تقویت شد. با بررسی این سکه مشخص شد که این سکه مربوط به دوره حکومت خسرو انوشیروان بوده که در ضرابخانه داربگرد داراب ضرب شده‌است.[۱۱]

تپه ده گچیویرایش

مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام در بخش چاه‌ورز - دهستان شیخ‌عامر - روستای احشام واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱۳]

نخل دوقلوویرایش

 
نخل دوقلوی چاه‌ورز

«نخل دوقلو» تبدیل به نماد روستای چاه‌ورز شده‌است[۳۶] و این نخل در شهرستان لامرد شناخته شده‌است.[۲۶] در کتاب فرهنگ لامرد، این نخل دهمین نقطه برای گردشگری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است همچنین در این کتاب، به این نخل صفت «عجایب خلقت» اطلاق شده‌است.[۳۷] اسم این نخل چندبار در کتاب من نوکر بابا نیستم از احمد اکبرپور آمده‌است. این کتاب یکی از سه نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی و نامزد بهترین رمان جشنوارهٔ دو سالانهٔ کانون پرورش ایران بوده‌است.[۳۸][۳۹]

اقتصادویرایش

شغل ساکنین چاه‌ورز کارهای خدماتی و تجاری است و این دهستان اجناس مورد نیاز شهرهای دور و نزدیک را تأمین می‌کنند راه‌های ارتباطی مهم استان از بخش چاه‌ورز می‌گذرد که این منطقه را دارای اهمیت کرده‌است.[۳۷]

در گذشته مردم چاه‌ورز بیشتر شغلشان دامداری و کشاورزی بوده‌است و محصول اصلی آن‌ها خرما بود.[۸]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری شهرستان لامرد استان فارس شماره ابلاغیه: ۲۵۲۳۱۹/ت۴۷۴۰۸ک تاریخ ابلاغیه: 1391/12/19،ref>.
  2. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، دولت با توجه به بافت جغرافیایی منطقه و با هدف توزیع بهینه و عادلانه خدمات بر اساس مصوبه دولت، دهستان شیخ عامر و بخش چاه‌ورز در تابعیت شهرستان لامرد استان فارس ایجاد می‌شود.
  3. وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران، بر اساس مصوبه دولت، دهستان شیخ عامر و بخش چاه‌ورز در تابعیت شهرستان لامرد استان فارس ایجاد می‌شود.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ {{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07_r.xlsx |عنوان= نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵| ناشر = درگاه ملی آمار ایران
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوبات هیئت وزیران.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ لامرد نوشت، اعلام رسمی بخش چاه‌ورز.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Global Gazetteer Version 2.2، Chah Varz.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ لغتنامه دهخدا، جستجو برای چاه‌ورد منبع (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 7).
  9. سایت بیرم خبر، مطالبی در مورد تذکره شاه زندو.
  10. گریشنا تذکره شاه زندو، چه کسی منطقهٔ لارستان را مسلمان کرد.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  12. دانشنامه فارس، توضیحات دربارهٔ آثار کشف شده در محوطه گلرخ.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  14. لغت‌نامه دهخدا، در مورد واژه چاه.
  15. لغت‌نامه دهخدا، جستجو برای ورد.
  16. خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی
  17. رازی، شمس قیس (۱۹۰۹المعجم فی معاییر اشعار العجم، به کوشش به تصحیح محمد قزوینی.، بیروت: مطبعهٔ کاتولیکیهٔ آباء یسوعیین
  18. مستوفی قزوینی، حمدالله (۱۹۱۰تاریخ گزیده، به کوشش به سعی و اهتمام ادوارد برون.، دارالسلطنه لندن
  19. لغت‌نامه دهخدا جستجوی برد.
  20. لغت‌نامه دهخدا، جستجو برای ورزا.
  21. فرهنگ معین، جستجو برای ورزا.
  22. فرهنگ عمید، جستجو برای ورزا.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ خادم، کریمی، زندوی، حسین-اصغر-حسین (۱۳۹۱). تذکره حضرت سیدعفیف‌الدین شاه زندوی. پیروز.
  24. پورتال وزارت کشور
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تغیرات در تقسیمات اداری ایران. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «te2212st» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ چاه‌ورز سرزمین نویسندگان نویسنده محمد بادپر، بازبینی ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴.
  27. سایت چاه‌ورز، در مورد چاه‌ورز.
  28. جغرافیای علامرودشت، تألیف هادی کریمی، انتشارات ایراهستان، ۱۳۹۱
  29. سایت فردا کتاب، کتاب جغرافیای علامرودشت شابک 9786009265008.
  30. اداره آموزش و پرورش منطقه علامرودشت، در مورد رودخانه علامرودشت.
  31. مرکز آمار ایران سرشماری جمعیت و خانوار تا سطح آبادی استان فارس، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن فارس 1390.
  32. ibby, IBBY Honour List 2006.
  33. سایت دانشگاه هنر شیراز، بخش رئیس دانشگاه.
  34. کشف بنایی متعلق به دوره هخامنشی در محوطه تخت جمشید بی‌بی‌سی فارسی
  35. اداره کل میراث فرهنگی و صنایع دستی استان فارس، فهرست مهمترین آثار تاریخی- فرهنگی استان فارس.
  36. نماد چاه‌ورز حال و روز خوشی ندارد، سایت شیخ عامر ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ عسکری چاوردی، جواد (۱۳۹۰). فرهنگ عامه و آداب و رسوم شهرستان لامرد فارس. قم: عطش.
  38. پیام جنوب، احمد اکبرپور.
  39. خبرگزاری مهر، کتاب‌های جادویی احمد اکبرپور در راه نشر/ «من نوکر بابا نیستم» به چاپ هشتم رسید.

جستارهای وابستهویرایش