خروج آمریکا از برجام

در پی تلاش آمریکا برای خروج از برجام، ایالات متحده در روز ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ رسماً از برجام خارج شد.[۱][۲]طرح جامع اقدام مشترک که به‌طور غیررسمی با عناوین معاهده ایران یا توافق هسته‌ای ایران شناخته می‌شود، توافقنامه‌ای بین‌المللی در مورد برنامه هسته‌ای ایران است که در ژوئیه ۲۰۱۵ بین ایران، گروه ۵+۱ (پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد - چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا، ایالات متحده- + آلمان)[۳][۴] و اتحادیه اروپا به تصویب رسید.

ترامپ در کاخ سفید کناره‌گیری خود را از برجام اعلام می‌کند.

در پاسخ به خروج آمریکا، سران سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا در بیانیه‌ای مشترک، بیان کردند که با افزایش احتمال اعلام نقض توافقنامه از سوی آمریکا، توسط شورای امنیت، قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد مبنی بر تأیید این توافقنامه هسته‌ای همچنان به عنوان «چارچوب قانونی بین‌المللی برای حل اختلاف» باقی خواهد ماند.[۵] واکنش‌ها به این اقدام در ایران متفاوت بوده‌است. برخی نسبت به ترامپ و دولت آمریکا ابزار انزجار کردند و برخی دیگر، این تصمیم را کاملاً بیهوده و بی‌تاثیر خواندند.[۶][۷] این اقدام از سوی محافظه‌کاران آمریکایی در ایالات متحده، که توافقنامه را ضعیف می‌دانستند، ستایش شده‌است.[۸][۹] دیگر شخصیت‌های آمریکا از جمله رئیس‌جمهور پیشین باراک اوباما و جو بایدن، معاون وی، تصمیم دولت ترامپ را مورد انتقاد قرار دادند، در حالی که کشورهای اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه و آلمان که این توافق را امضا کرده بودند از این اقدام ابراز تاسف کردند. همچنین نظرسنجی نشان داد که مردم آمریکا با رئیس‌جمهور ترامپ موافق نیستند و ترجیح می‌دهند که بخشی از این معامله را حفظ کنند.[۱۰][۱۱]

پیش‌زمینهویرایش

تلاش آمریکا برای خروج از برجام برنامه‌ای بود که دونالد ترامپ از زمان شرکت در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سر داشت. در نهایت در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ دولت ایالات متحدهٔ آمریکا رسماً از برجام خارج و بازگشت تحریم‌ها به صورت گذشته را اعلام کرد و برای انجام مجدد مذاکرات در صورت تمایل ایران اعلام آمادگی نمود.

سال ۱۳۹۶ویرایش

طرح خروج از برجام در اواخر شهریور ماه سال ۱۳۹۶ قوت گرفت و در مهر ماه همان سال، به‌طور جدی در دستور کار دولت آمریکا قرار گرفت. از آنجا که امکان خروج یک جانبه آمریکا از این توافق‌نامه بین‌المللی ممکن نبود، ترامپ منتظر فرصتی برای متهم کردن ایران به خروج از برجام ماند.[۱۲][۱۳] این تلاش‌های دولت ترامپ مشکل بزرگ روبر بود و آن هم اعلام پایبندی ایران به مفاد برجام از طرف کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود.[۱۲] لذا دولت آمریکا سعی کرد تا با تمرکز بر برنامه موشک‌های بالستیک ایران، دولت ایران را ناقض روح برجام نشان دهد.[۱۲] ترامپ همچنین مقامات امنیتی و اطلاعاتی آمریکا را برای «ساختن» شواهدی که نقض برجام توسط ایران را نشان دهند تحت فشار قرار داده‌است.[۱۴][۱۵] ترامپ در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۷ اعلام کرد که تصمیم خود را در مورد توافق‌نامه هسته‌ای با ایران گرفته‌است ولی از اعلان عمومی جزئیات آن خودداری کرد.[۱۶]

سال ۱۳۹۷ویرایش

از واپسین روزهای سال ۱۳۹۶، مجدداً اخباری در مورد تلاش‌های آمریکا برای برهم زدن برجام شنیده شد که در فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۷ شدت گرفت.

رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا و هربرت ریموند مک‌مستر، مشاور امنیت ملی آمریکا، که همیشه ترامپ را به ادامه توافق هسته‌ای با ایران ترغیب می‌کردند به ترتیب با مایک پمپئو، مدیر سازمان سیا، و جان بولتن، سفیر اسبق آمریکا در سازمان ملل، جایگزین شدند، سیاستمدارانی که همسو با ترامپ فکر می‌کنند و خروج از برجام را از اولویت‌های سیاست خارجی خود می‌خوانند.[۱۷]

ترامپ بارها دربارهٔ اصلاح برجام تا ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ (۱۲ مه ۲۰۱۸) سخن گفته و تأکید کرده که اگر سایر کشورهای عضو پیمان برجام (شامل فرانسه، بریتانیا، روسیه، چین و آلمان) کاری برای اصلاح این توافق با توجه به خط مشی آمریکا نکنند، آمریکا تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران را دوباره اعمال می‌کند.[۱۷] وی اعلام کرد که دولت ایالات متحده فقط در صورت بازبینی و اصلاح در برجام و لحاظ کردن چهار شرط در توافق هسته‌ای باقی می‌ماند.[۱۸] ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه گفت: «هیچ‌کس نمی‌داند که تصمیم من برای دوازدهم ماه مه (موعد تمدید تأیید پایبندی ایران به برجام) چه خواهد بود.»[۱۹]بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، «احتمال بسیار قوی» می‌دهد که آمریکا به زودی از توافق هسته‌ای خارج شود و آمریکا را در مرز خروج از برجام دانست.[۲۰]

وندی شرمن، معاون سیاسی سابق وزارت خارجه آمریکا، دربارهٔ ایزوله شدن آمریکا پس از خروج از توافق هسته‌ای ابراز نگرانی کرد. شرمن در مقاله خود در نیویورک تایمز تأکید می‌کند که خروج از توافق هسته‌ای دست ایران را برای غنی‌سازی اورانیوم باز می‌کند و همان قدر که آمریکا به این توافق متعهد نمی‌ماند، ایران هم خود را ملزم به تعهد به توافق هسته‌ای نمی‌بیند. همچنین اگر آمریکا هم‌پیمان قابل اعتمادی نباشد، کشورهای اروپایی آمریکا را در معادلات بین‌المللی بازی نمی‌دهند.[۱۷] بسیاری دیگر از منتقدان سیاست‌های کاخ سفید هم اعتقاد دارند خروج از توافق برجام به روابط آمریکا با متحدان اروپایی آن آسیب جدی وارد می‌آورد. این اقدام علاوه بر تهدیدی که علیه منافع امنیت ملی آمریکا ایجاد می‌کند توانایی بین‌المللی برای نظارت بر فعالیت‌های ایران را کاهش می‌دهد.[۱۸] بدیهی است خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای بقیه کشورهای متخاصم با ایالات متحده (مانند کره شمالی که تهدید هسته ای خطرناکی برای آمریکا است) را از مذاکره با این کشور دلسرد خواهد کرد و بیش از اینکه این خروج به ضرر ایران باشد به نفع ایران خواهد بود.[۲۱]

بعد از خروج احتمالی آمریکا از برجام، احتمالاً هیچ تحریمی از سوی سازمان ملل در کار نخواهد بود در نتیجه ایران تقریباً مطمئن است که دوران تحریم نفت سپری‌شده‌است.[۲۲]

روز دوشنبه (۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۷) دونالد ترامپ رئیس‌جمهور در پیام توئیتری از اعلام تصمیم خود در مورد ماندن در برجام یا خروج از آن در ساعت ۱۴ روز ۸ مه (به وقت آمریکا) (برابر با ساعت ۲۲:۳۰ روز ۱۸ اردیبهشت در ایران) خبر داد.[۲۳] همچنین یک هفته بعد در روز دوشنبه ۱۹ اردیبهشت ماه سال ۹۷ مصادف با ۸ می ۲۰۱۸ ترامپ رسماً خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد و به تمامی شرکت‌ها و تجار فرصت داد ظرف مدت ۱۸۰ روز از فعالیت در ایران خارج شوند. با دستور ترامپ تمامی تحریم‌ها اعم از موشکی-هسته ای و… برگشت. عربستان سعودی و بحرین و اسرائیل از اولین کشورهایی بودند که از این تصمیم ترامپ حمایت کردند.

اعلانویرایش

رهبر ایران در اولین واکنش به خروج آمریکا از برجام، خطاب به مسئولان کشور هشدار داد: «به سه کشور اروپایی اعتماد نکنید. اگر تضمین قطعی ندهند، نمی‌شود ادامه داد.» وی همچنین با اشاره به اظهارات اخیر ترامپ، گفتند: از طرف ملت ایران به او می‌گویم «شما غلط می‌کنید».[۲۴]

«
»

در پی تلاش آمریکا برای خروج از برجام، دونالد ترامپ در روز ۱۸ اردیبهشت رسماً خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد.[۲۵] و این حرکت را «کنار کشیدن» از آن توصیف نمود،[۲۶] که واژه‌ای از لحاظ فنی نادرست است زیرا این توافق یک معاهده نیست و آمریکا فقط می‌تواند مفاد این توافق‌نامه بین‌المللی را اجرا یا نقض کند[نیازمند منابع بیشتر]. وی این توافق را یک توافق وحشتناک یک طرفه خواند که هرگز نباید امضا می‌شد. این توافق صلح و آرامش نیاورد و نخواهد آورد.[۱] ترامپ گفت: «امروز من اعلام می‌کنم که ایالات متحده از توافق هسته‌ای ایران خارج می‌شود» و «بالاترین سطح از تحریم‌های اقتصادی» علیه ایران اعمال خواهد شد.[۲۷]

فرانسه، آلمان و انگلیس گفته‌اند که از تصمیم ترامپ برای خروج از این توافق متأسفند و تلاش می‌کنند تا او را متقاعد کنند که باقی بماند.[۲۸] از میان هشت طرف امضاکننده برجام (چین، فرانسه، آلمان، اتحادیه اروپا، ایران، روسیه، انگلستان و ایالات متحده) هیچ‌کدام حمایت خود را از تصمیم ترامپ برای خروج از برجام ابراز نکرده‌اند. با این حال، بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل می‌گوید که او از خروج «جسورانه» ترامپ از یک معامله «فاجعه آمیز» «کاملاً حمایت می‌کند.[۲۸]» همچنین عربستان سعودی، رقیب منطقه‌ای ایران می‌گوید که از حرکت ترامپ به سمت خروج از توافق «حمایت و استقبال» می‌کند.[۲۸]

دستور العملویرایش

دقایقی بعد از اعلام خروج آمریکا از برجام توسط ترامپ، وزارت خزانه داری آمریکا در بیانیه‌ای دستور العمل خروج از برجام را منتشر نموده و اعلام کرد اقدامات فوری را برای اجرای تصمیم رئیس‌جمهور انجام می‌دهد.[۲۹] طی این بیانیه اعلام شده که تحریم‌ها علیه ایران طی بازه ۹۰ روزه و ۱۸۰ روزه باز خواهند گشت؛ به گونه‌ای که در پایان این دوره‌ها تحریم‌های قابل اجرا به اثرگذاری کامل برسند.[۳۰] این امر شامل اقدامات در چارچوب هر دو دسته تحریم‌های اولیه و ثانویه می‌باشد.[۳۰]

آمار و نظرسنجی هاویرایش

رسانه آمریکایی سی ان ان آماری از نظرسنجی خود در جامعه اطلاعاتی مد نظر منتشر کرده است

آیاموافق خروج ایالات متحده از توافق هسته ای هستید؟[۳۱]
بماند
  
۶۳٪
خارج شود
  
۲۹٪
ممتنع
  
۸٪

سال ۱۳۹۸ویرایش

تشدید تحریم های ایالات متحدهویرایش


کاهش تعهدات ایرانویرایش

واشینگتن بعد از خروج از برجام در راستای سیاستی موسوم به «فشار حداکثری» به اقداماتی تحریک‌آمیز مانند قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی، اعزم یک ناوگروه، چند بمب‌افکن بی-۵۲ و چند جنگنده اف-۲۲ به منطقه و تحریم وزیر خارجه ایران روی آورده است. جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این اقدام یک سال «صبر راهبردی» را در دستور کار قرار داد و به طرف‌های توافق هسته‌ای به ویژه کشورهای اروپایی که وعده جبران خروج آمریکا را می‌دادند مهلت داد به تعهدات خود ذیل توافق هسته‌ای عمل کنند. با گذشت یک سال و محقق نشدن وعده‌های اروپا، شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیه‌ای روز ۱۸ اردیبهشت‌ماه به طرف‌های توافق هشدار داد در صورتی که ظرف ۶۰ روز به تعهدات خود در زمینه‌های نفتی و بانکی عمل نکنند ایران طبق مفاد برجام، از تعهدات خود ذیل این توافق خواهد کاست. جمهوری اسلامی ایران تا کنون در سه گام گام از تعهدات خود کاسته است. اولین گام ایران در کاهش تعهدات، عبور از سقف ۳۰۰ کیلوگرمی ذخایر اورانیوم غنی‌شده ۳.۶۷ درصد، عدم فروش آب سنگین و مازاد اورانیوم غنی‌شده بود که در تاریخ هجدهم اردیبهشت اعلام شد. گام دوم روز شانزدهم تیر و با بیانیه‌ای دولت مبنی بر افزایش سطح غنی‌سازی از ۳.۶۷ درصد اجرا شد. گام سوم ایران برای کاهش و توقف برخی تعهدات ذیل برجام که از ۱۵ شهریورماه شروع شد بیشتر مربوط به برداشتن محدودیت‌ها روی فعالیت‌های تحقیق و توسعه (R & D) از جمله توسعه و راه‌اندازی نسل جدید سانتریفیوژها در تاسیسات غنی‌سازی اورانیوم بود.[۳۲] اقدامات ایران در کاهش تعهدات برجامی ذیل سازوکار بندهای 36 و 37 توافق هسته‌ای وین صورت می‌گیرند.[۳۳]

گام چهارم کاهش تعهدات و بازتاب های آنویرایش

آیت الله خامنه ای دردهم مهر ماه خواستار ادامه روند کاهش تعهدات شدند.[۳۴] اگنس واندر مول سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه چهارشنبه در نشست خبری گفت: «ایران باید از عبور از یک مرحله جدید از اقدامات نگران‌کننده‌ای که تنش‌ها را تشدید می‌کند، خودداری کند.» «حسن روحانی» نیز رئیس جمهور ایران روز دوشنبه در نشست مطبوعاتی با اشاره به این که در صورت پایبندی اروپا به برجام، تهران نیز تعهدات توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ را اجرا می‌کند، گفت که ایران در حال کار روی بر سانتریفیوژهای پیشرفته IR-۹ برای غنی سازی اورانیوم است.

«ژان ایو لودریان» هم روز سه‌شنبه در مصاحبه با روزنامه «فیگارو» نه تنها گفت ایران باید به برجام پایبند باشد، بلکه محدود کردن مسائل دیگری از جمله فعالیت‌های موشکی و منطقه‌ای ایران را هم جزو اهداف پاریس برشمرد.[۳۵] ماژاکوچیانیک، سخنگوی کمیسیون اروپا نیز در واکنش به گام چهارم ایران گفته که برجام «مربوط به امنیت ما است و توافقی نیست که فقط برای امنیت منطقه و اروپا اهمیت داشته باشد، بلکه برای امنیت کل دنیا است.»[۳۶] همچنین وزارت خارجه فرانسه در واکنش به گام چهارم تهران در کاهش تعهدات برجامی اعلام کرد: اعلامیه تهران درباره کاهش تعهدات خود در قبال برجام نقض شرایط آن محسوب می‌شود.[۳۷] در همین راستا وزیر امور خارجه انگلیس "دومنیک راب" روز سه‌شنبه به تصمیم ایران برای برداشتن چهارمین گام در جهت کاستن از تعهدات خود ذیل برجام واکنش نشان داد. در بیانیه وزیر خارجه انگلیس آمده است: «اقدامات اخیر ایران به وضوح تخطی از توافق هسته‌ای و خطری برای امنیت ملی ما محسوب می‌شوند. ما می‌خواهیم از طریق گفتگوهای بین‌المللی راهی به جلو پیدا کنیم، اما لازم است ایران به تعهداتی که پذیرفته پایبند باشد و فوراً به پایبندی کامل [به برجام] بازگردد.»[۳۸] سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا نیز در واکنش به اعلام ایران برای برداشتن گام چهارم کاهش تعهدات برجامی خود گفت که اعلام ایران برای افزایش غنی‌سازی گامی بزرگ در مسیری غلط است. سه قانونگذار ارشد آمریکایی نیز خواستار برخور جدی و عدم تمدید معافیت های هسته ای ایران شدند.[۳۹]

در همین زمینه دولت آمریکا اعلام کرد که معافیت‌های همکاری شرکت‌های خارجی در سایت هسته‌ای فردو را نیز در ایران را لغو می‌کند. مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا دوشنبه ۲۸ آبان در یک نشست خبری با اعلام این تصمیم، گفت که این عدم تمدید معافیت از۲۴ آذر اجرایی خواهد شد. همکاری کمپانی‌های خارجی در سایت فردو یکی از چهار معافیت دولت آمریکا در ارتباط با پروژه هسته‌ای ایران بود. دولت ایالات متحده آمریکا ۱۰ آبان امسال معافیت‌ها برای چند شرکت خارجی جهت همکاری هسته‌ای با ایران در سایت فردو، کوره بوشهر و تاسیسات آب سنگین اراک را تمدید کرده بود.[۴۰]

برخی اعضای کنگره شامگاه دوشنبه ۲۷ آبان و در پیام‌هایی مواضع خود را اعلام کرده و همچنین خواستار پایان دادن به دیگر معافیت‌های هسته‌ای ایران شدند.

تام کاتن، نماینده جمهوریخواه ایالت آرکانزاس در سنای آمریکا گفت: ملاها به جای کمک به مردمشان که در خیابان‌ها اعتراض می‌کنند، با اتم در یک انبار زیرزمینی در فردو بازی می‌کنند. تصمیم دولت آمریکا برای لغو معافیت تحریم‌های فردو و ادامه فشار حداکثری بر رژیم حاکم در تهران، تصمیمی درست است.

تد کروز نماینده جمهوریخواه ایالت تگزاس در سنای آمریکا گفت: من به همراه سناتور لیندزی گراهام و لیز چینی عضو مجلس نمایندگان، از بابت خبر امروز مبنی بر این که دولت امریکا سرانجام معافیت‌های مربوط به فعالیت‌های غیرنظامی در تاسیسات فردو ایران را تمدید نمی‌کند، پرزیدنت ترامپ و وزیر خارجه پمپئو را تحسین می کنیم. این مکان [فردو] در کنار یک کوه و برای ساختن جنگ‌افزارهای هسته‌ای حفر شده است.[۴۱] شرکت «روس اتم» روسیه در ۱۵ آذر در بیانیه ای اعلام کرد با آغاز غنی‌سازی اورانیوم در مرکز «فردو» امکان تولید رادیو ایزوتوپ‌های پایدار وجود نداردو پروژه تبدیل کاربری این مرکز به حالت تعلیق درآمده است[۴۲]> در همین راستا وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «اتخاذ چنین تصمیمی در واقع نمونه دیگری از نقض آشکار تعهدات بین‌المللی از سوی آمریکا و رویکرد غیرمسئولانه این کشور به توافقی است که شورای امنیت سازمان ملل از آن حمایت می‌کند. آنها نه‌تنها آشکارا اقدام به نقض قطعنامه شورای امنیت می‌کنند، بلکه مانع اجرای آن توسط سایر کشورها نیز می‌شوند. این رفتار شرم‌آور از سوی یکی از بزرگترین کشورهای جهان که ادعای رهبری جهان را دارد، باید با قاطعیت محکوم شود.»[۴۳] وزارت خارجه روسیه همچنین شنبه ۱۶ آذر ماه در بیانیه‌ای اعلام کرد که هیأت این کشور حاضر در نشست روز جمعه کمیسیون مشترک برجام در وین، بر لزوم اجرای پروژه‌های تاسیسات اراک و فردو تاکید کرده است. البته در بیانیه‌ای که در پایان نشست کمیسیون مشترک صادر شد به بحث فردو نیز پرداخته شده بود و آمده است: « حاضران در نشست، تحولات اخیر مرتبط با تاسیسات فردو را مدنظر قرار داده و حمایت قاطع خود را از تلاش‌های روسیه جهت تداوم اجرای پروژه ایزوتوپ‌های پایدار اعلام داشتند.» همچنین «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه روز پنجشنبه ۱۴ آذر ماه نیز در اظهاراتی پیش از نشست کمیسیون برجام گفته بود که مشکلات مربوط به برجام در حال انباشته شدن هستند و این می‌تواند تلاش‌ها برای نجات آن را مختل کند [۴۴] طبق گزارشی در ۲۴ آذر که توسط سایت منسوب به کنگره آمریکا منشتر شد چند مقام آمریکایی گفته‌اند که دولت این کشور در حال رصد صادرات آب سنگین ایران است و ممکن است که مشتریان خارجی این محصول را تحریم کند. اشاره این مقام آمریکایی به «تحریم»، ممنوعیت‌هایی است که آمریکا به صورت یکجانبه و بر خلاف قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد و توافق هسته‌ای، علیه خرید آب سنگین از ایران وضع کرده است. به نوشته فری بیکن، ایران در ماه‌های اخیر ذخایر آب سنگین خود را افزایش داده است. در حالی‌که دولت آمریکا محدودیت‌ها بر صادرات آب سنگین ایران را شدت بخشیده، بازرسان بین‌المللی اخیراً متوجه شدند که ایران در چهار نوبت آب سنگین خود را از ماه مه (اردیبهشت) به یک خریدار بین‌المللی فروخته است.ایران بر اساس توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ اجازه یافت تا آب سنگین هسته‌ای مازاد خود را بدون این که با تحریمی مواجه شود به بازار بین‌المللی بفروشد. در زمان دولت «باراک اوباما» رئیس جمهور سابق آمریکا، واشینگتن دستکم ۸.۶ میلیون دلار آب سنگین از ایران خریداری کرد.[۴۵]

این وبگاه در خاتمه بر اساس اخبار تایید نشده کارشناسان هسته‌ای نوشت که به احتمال بسیار زیاد «روسیه» خریدار آب سنگین ایران است.

سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه نیزدر خصوص تصمیم آمریکا برای پایان بخشیدن به معافیت سایت هسته‌ای فردو که در پی از سرگیری غنی‌سازی در این سایت اتخاذ شده است ابراز تاسف کرده است.

در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ ایران گام نخست در کاهش تعهدات برجامی خود برداشته، در تاریخ ۱۶ تیر نیز گام دوم در ۱۴ شهریور گام سوم را عملیاتی کرده و در 14 آبان گام چهارم عملیاتی شد.

حمید بعیدی نژاد سفیر ایران در لندن ازبه چالش کشیدن مفاد برجام در پایان هر ۶۰ روز خبر داد.[۴۶]رئیس جمهوری ایران نیز اعلام کرده در راستای کاهش تعهدات برجامی در گام چهارم از فردا چهارشنبه تزریق گاز به سانتریفیوژها در فردو آغاز خواهد شد.وی درباره بازگشت پذیر بودن اقدامات نیز اشاره کرده در یک گفتگویی که انجام می‌دهیم؛ معیار را از اول ژانویه

یک سال پس از خروج یک‌جانبه ایالات متحده آمریکا از برجام و شکیبایی ایران، در روز چهارشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ و شورای عالی امنیت ملی ایران با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد این کشور براساس بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام، اجرای برخی اقدامات در چارچوب این تعهدنامه را متوقف می‌کند.[۴۷] این بیانیه در توضیح «کاهش تعهدات» گفته‌است که «جمهوری اسلامی ایران در مرحله فعلی دیگر خود را متعهد به رعایت محدودیت‌های مربوط به نگهداری ذخایر اورانیوم غنی شده و ذخایر آب سنگین نمی‌داند.» در پی انتشار این بیانیه حسن روحانی در جلسه هیئت دولت گفت: «از امروز فروش اورانیوم غنی شده و آب سنگین را متوقف می‌کنیم.[۴۸]»در بیانیه شورای‌عالی امنیت ملی به کشورهای باقی مانده در برجام شصت روز فرصت داده شده تا تعهدات خود به ویژه در حوزه های بانکی و نفتی را عملیاتی نمایند؛ در غیر این صورت در گام بعدی جمهوری اسلامی ایران «رعایت محدودیت های مربوط به سطح غنی سازی اورانیوم و اقدامات مربوط به مدرن سازی رآکتور آب سنگین اراک را نیز متوقف خواهد کرد.[۴۷]» این تصمیم ایران در همین روز طی نامه حسن روحانی به اطلاع سران کشورهای عضو برجام شامل آلمان، انگلیس، چین، روسیه و فرانسه رسید.[۴۹]

پس از بیانیه ایران کشورهای اروپایی عضو برجام و اتحادیه اروپا با صدور بیانیه‌ای مشترک در واکنش به مهلت ۶۰ روزه ایران برای اجرای تعهدات بانکی و نفتی اعلام کردند هیچ ضرب‌الاجلی را از سوی تهران نمی‌پذیرند.[۵۰]

گام پنجم کاهش تعهداتویرایش

علی‌اکبر صالحی و علی شمخانی هر دو در ۲ دی‌ماه عنوان‌کرده‌اند:«ما آمادگی لازم برای گام‌های لازم را داریم. اما دیگر خیلی گامی به لحاظ فنی باقی نمانده است با این حال می‌توانیم برخی فرایندها را شتاب دهیم اما جواد ظریف گفته:« بعید می‌دانم اروپا از برجام خارج شود برخی منابع نیز عنوان می‌کنند که بحث غنی سازی 20 درصد و کنار گذاشتن اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی جزو گزینه‌های گام پنجم نخواهند بود.[۵۱] روزنامه خراسان(وابسته‌به آستان قدس) نیز در گزارشی گزینه‌های احتمالی در گام پنجم را نصب حدود ۱۱ هزار سانتریفیوژ IR-1 و ۸۰۰ سانتریفیوژ IR2m که می‌تواند ظرفیت غنی سازی را از حالت فعلی به سه برابر افزایش دهد یا افزایش غنی سازی به ۲۰ درصد و نیز کنار گذاشتن اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی عنوان کرد.[۵۲]

بیانیه پارلمان اروپا و مکانیسم ماشهویرایش

مقامات ارشد اروپایی در حاشیه نشست فصلی شورای اروپا اعلام کردند در صورتی که گفتگوها با ایران به نتیجه نرسند کشورهای اروپایی از ساز و کار موسوم به «مکانیسم ماشه» برای برگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران استفاده خواهند کرد. دیپلمات های اروپایی اما می گویند تهدید اروپا برای ایجاد مکانیسمی که مجدداً تحریم های سازمان ملل متحد علیه ایران را نشان دهد ، شکست چشمگیر دیپلماسی در تلاش برای نجات توافق هسته ای سال۲۰۱۵ است و می تواند توافق را در معرض خطر قرار دهد.[۵۳] «ژان ایو لودریان»، وزیر خارجه فرانسه روز۶ آذر ماه ایران را به آغاز ساز و کار موسوم به مکانیسم ماشه تهدید کرد. لودریان گفته است که این کشور به طور جدی کلید زدن «مکانیسم ماشه» را که به از سر گیری تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران منجر خواهد شد، در دست بررسی دارد.  [۵۴] در ۸ آذرماه لودریان در توئیترش نوشت: «امروز تصمیم مهمی از سوی ۶ کشور اروپایی برای پیوستن به اینستکس انجام شد. اروپایی‌ها تعهد عمیقی برای حمایت از برجام و استقلال عمل اروپا نشان دادند. انتظار داریم ایران به تبعیت از برجام بازگردد.» بورل جایگزین جدید موگرینی در اتحادیه اروپا چندی پیش در مصاحبه با پولیتکو در مورد روابط با ایران و توافق هسته‌ای، در پاسخ به این سؤال که آیا این توافق «مرده» است، گفت: «این توافق مرده است، اما نه برای ما. آمریکایی‌ها تصمیم گرفتند آن را بکشند، آن هم به صورت یکجانبه، همانطور که کارها را بدون مشورت قبلی، بدون اینکه منافع اروپایی‌ها را در نظر بگیرند، انجام می‌دهند.» بورل در مورد اینکه واشینگتن ایران را به تلاش برای نابود کردن اسرائیل متهم کرده و به همین بهانه تحریم‌هایی علیه تهران وضع کرده هم گفت: «ما بچه نیستیم که هرچه که آن‌ها می‌گویند را دنبال کنیم. ما چشم‌انداز خود، منافع خود و راهبرد خود را داریم و به کار با ایران ادامه می‌دهیم. اگر آن‌ها تسلیحات هسته‌ای بسازند، برای ما بسیار بد می‌شود… ایران می‌خواهد اسرائیل را محو کند؟ چیز تازه‌ای نیست. باید با این کنار بیایید.»[۵۵]

ریچارد گرنل، سفیر آمریکا در آلمان روز شنبه از پیوستن شش کشور اروپایی به سازوکار مالی موسوم به «اینس‌تکس» برای تجارت با ایران انتقاد کرده است.

ریچارد گرنل گفته است: «پیوستن کشورهای اروپایی به اینس‌تکس در بدترین زمان! چرا باید با رژیمی تجارت کرد که مردم ایران را می کشد و اینترنت را قطع می‌کند؟شما باید حامی حقوق بشر باشید و نه تجارت با ستمگران.»[۵۶]

نخست وزیر اسرائیل روز یکشنبه ۱۰ آذر از حمایت برخی کشورهای اروپایی سازوکار ویژه مالی اتحادیه اروپا برای تجارت با ایران، اینستکس، که برای دور زدن تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی طراحی شده است، انتقاد کرده است.

به گزارش تایمز اسرائیل، بنیامین نتانیاهو در واکنش به این خبر گفت: «در حالی که رژیم ایران مردم خود را می‌کشد، کشورهای اروپایی با شتاب به حمایت از آن رژیم قاتل می‌پردازند ... کشورهای اروپایی باید از خود خجالت بکشند.»[۵۷]

بنیامین نتانیاهو همچنین در ایراد سخنرانی سالانه خود افزود یکشنبه ترامپ دیدار کردم اصلی گفتگو ایران بود. ادامه این گفتگو با پمپئو نیز در وهله  نخست درباره ایران خواهد بود و سپس دو موضوع دیگرکه

پیمان دفاعی با آمریکا که خواهان پیشبرد آن هستم و همچنین به رسمیت شناختن کرانه باختری به عنوان بخشی از اسراییل.در پاسخ به سؤال خبرنگاران:

پرزیدنت ترامپ از طریق تحریم‌ها، فشارهای سنگینی علیه رژیم ایران اعمال می‌کند و این مشخص است.

ما شاهد نوساناتی در امپراتوری جمهوری اسلامی هستیم. اعتراضات در تهران، اعتراضات در بغداد، اعتراضات در بیروت. مهم است این فشارها علیه خشونت رژیم ایران را تشدید داد.

ما همچنین شاهد خواست رژیم ایران برای پیشرفت به سمت توسعه سلاح هسته‌ای و موشک‌های بالستیک، از جمله موشک‌های دقیق هستیم. ما باید با این مقابله کنیم و راه مقابله، تشدید فشار است.

من شش کشور اروپایی که به جای تشدید تحریم‌های امریکایی، آن‌ها را تضعیف می‌کنند را محکوم کردم. این عادلانه نیست. شرم بر اینستکس باد.[۵۸]

شش کشور اروپایی بلژیک، دانمارک، سوئد، فنلاند، نروژ و هلند روز جمعه در بیانیه مشترکی اعلام کردند که جهت حمایت از تلاش های اروپا برای حفظ توافق هسته ای با ایران موسوم به برجام به سازوکار «اینس‌تکس» خواهند پیوست. سه کشور اروپایی طرف برجام از ۱۱ بهمن‌ماه ساز و کاری به نام اینستکس را برای تسهیل مبادلات تجاری با ایرن راه‌اندازی کرده‌اند.

در۲۴آذرماه وزارت خارجه آمریکا در برابر دست کشیدن کروز، سناتور تندروی جمهوری‌خواه و دارای مواضع شدیداً ضدایرانی از مخالفت با انتصاب «استفان بیگان»، به‌عنوان نفر دوم وزارت امور خارجه، با انتشار بخشی از یک «نظر حقوقی» وزارت امور خارجه آمریکا که می‌گوید به رغم خروج واشینگتن از برجام، این کشور همچنان حق استفاده از مکانیسم ماشه را دارد، موافقت کرده است. قرار است کروز و دیگر مخالفان برجام در سنا از نظر حقوقی که در اختیار آنها قرار گرفته برای استفاده از مکانیسم ماشه علیه ایران استفاده کنند. این دیدگاه از نظر حقوقی می‌گوید: «از آنجا که ایالات متحده یکی از مشارکت‌کنندگان اولیه در برجام [ذکر شده در قطعنامه شورای امنیت بوده است، یک بحث حقوقی وجود دارد که ما می‌توانیم مکانیسم ماشه را با ثبت یک اطلاع در شورای امنیت ذیل قطعنامه 2231 در خصوص موردی که از نظر آمریکا به منزله نقض آشکار برجام است، به جریان بیندازیم.»[۵۹]

رویترز۲۹آذر به نقل از دیپلمات‌های اروپایی گزارش‌داد : طرفهای اروپایی برجام در ماه ژانویه مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد تا ایران را مجبور کنند از نقص توافق هسته‌ای عقب‌نشینی کند، اما برای احیای تحریم های سازمان ملل عجله نخواهند کرد شش کشور اروپایی بلژیک، استونی، فرانسه، آلمان، لهستان و انگلیس در بند آغازین بیانیه‌ای که در ۲۹آذر منتشر شد نوشته‌اند «[ما] معتقدیم اکنون بیش از هر زمان دیگر مهم است که برجام را حفظ و قطعنامه شماره ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد را به طور کامل اجرا کنیم.» کشورهای اروپایی با این حال مقطع زمانی فعلی را «چالش برانگیز» و برداشتن گام‌های جدید از سوی ایران را «بسیار نگران‌کننده» توصیف کرده‌اند. در این بیانیه آمده است: «با وجود این، ما وارد برهه‌ای چالش‌انگیز در این خصوص شده‌ایم. جدیدترین گام‌های برداشته‌شده توسط ایران نگران‌کننده و حاوی تلویحات جدی در زمینه منع اشاعه هستند.»[۶۰]

پایبندی به توافقات پادمانیویرایش

«جکی ولکات» نماینده آمریکا در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با انتشار بیانیه‌ای از ایران خواست که به طور کامل به تعهدات پادمانی هسته‌ای خود پایبند باشد و خیلی سریع، به سؤالات مهم مبنی بر اینکه این مواد از کجا آمده و اینکه هم‌اکنون هرگونه مواد و تجهیزات هسته‌ای مربوطه در چه وضعیتی به سر می برد پاسخ موثقی بدهد. «کورنل فروتا» مدیرکل موقت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در آخرین جلسه ی شورای حکام در سال ۲۰۱۹ ضمن تأکید بر ادامه فعالیت آژانس برای راستی‌آزمایی عدم انحراف مواد هسته‌ای اعلامی توسط ایران تحت توافق پادمان مدعی شد که کارشناسان آژانس، ذرات اورانیوم طبیعی را از منشأ انسانی در مکانی در ایران که قبلاً به آژانس اعلام نشده بود، پیدا کرده‌اند.[۶۱]

کفیل مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی از عدم تبعیت جمهوری اسلامی ایران از برخی تعهدات خود در قالب توافق هسته‌ای را به شورای امنیت سازمان ملل ارسال کرده است.

سه‌شنبه ۲۶ نوامبر، کُرنل فروتا،کفیل مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گزارش خود را به رئیس شورای امنیت ارسال کرد تا در میان اعضای شورا توزیع شود.

این گزارش در خصوص فعالیت‌های اتمی ایران در زمینه تحقیق و توسعه سانترفیوژها است و به گفته رئیس جمهوری ایران در ۵ سپتامبر استناد کرده است که گفته بود از جمعه آن هفته ایران دیگر به تعهدات خود در این زمینه پایبند نخواهند ماند.

کُرنل فِروتا تأیید کرده است که جمهوری اسلامی ایران در چندین مورد سانترفیوژهای جدید و قطعات مربوطه را برخلاف توافق سال ۲۰۱۵ نصب کرده است.[۶۲]

«سید عباس عراقچی» معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه توافق هسته‌ای ایران را هنوز می‌توان حفظ کرد، گفت اروپا باید تلاش بیشتری برای حفظ برجامی انجام دهد که خواستار تداوم آن است.

عراقچی در مصاحبه با وبگاه هلندی «اِن.آر.سی» با بیان اینکه برجام هم‌اکنون در شرایطی مانند «مراقبت‌های ویژه» قرار دارد اشاره کرده‌است که یکی از درس‌هایی که ایران از مسئله برجام گرفته، این‌بود که نتیجه این توافق تحریم بیشتر بود. [۶۳]

همچنین وزیر امور خارجه در ۱۷ آذر با بیان اینکه از میزان تعهد اتحادیه اروپا به اجرای برجام ناراضی هستیم، پیوستن 6 کشور اروپایی به اینستکس را مثبت خواند و در عین حال بر عملیاتی شدن این سازوکار تأکید کرد. وی درباره ضرورت اجرای واقعی تعهدات برجامی توسط دیگران و اینکه ایران این آمادگی را همواره داشته که در صورت اجرای تعهدات دیگران، اقدامات مبتنی بر ماده 36 خود را متوقف کند هم در جلسه مطرح شده است.[۶۴]

جوزف بورل مسئول جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا۱۸ آذر ماه گفت بروکسل از توافق هسته‌ای با ایران حمایت می‌کند و خواهان حفظ آن است، اما در صورتی که کاهش تعهد ایران به برجام ادامه یابد، حفظ این توافق ناممکن می‌شود. بورل که بعد از نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل در جمع خبرنگاران صحبت می‌کند، در مورد بحث ایران اعلام میکند: «این موضع واحد، برای ما بسیار مهم است. تمام شرکت‌کنندگان از این توافق پشتیبانی می‌کنند و می‌خواهند آن را حفظ کنند. من اشاره کردم که زنده نگه داشتن این توافق، مسئولیت جمعی است، اما اگر روند اخیر در سوی هسته‌ای معکوس نشود، [این توافق] قابل تداوم نخواهد بود. اما اتحادیه اروپا و تمام شرکت‌کنندگان در نشست روز جمعه کمیسیون برجام در وین بسیار زیاد پشتیبان این توافق هستند.»[۶۵]

همچنین لو دریان در نشست خبری با جوزف بورل در پاریس، با ابراز نگرانی از وضعیت برجام، گفت اروپا به مقام‌های ایرانی هشدار داده است که در صورتی که ایران در ماه ژانویه گام تازه‌ای در جهت کاهش تعهد به برجام بردارد، «اصل این توافق» در معرض خطر قرار می‌گیرد.

وی گفت پاریس معتقد است که تصمیم ایران برای کاهش تعهد به برجام، «پاسخی غلط» به «تصمیم بد» آمریکا برای خروج یکجانبه از توافق هسته‌ای بوده است، که می‌تواند به تضعیف ثبات در منطقه منجر شود. [۶۶] «ولادیمیر چیزوف» نماینده دائم روسیه در اتحادیه اروپا هم در ۱ دی ۱۳۹۸ درباره‌آینده برجام‌اعلام کرده‌است:«شرایط بحرانی است. این نه تنها عقیده دستگاه سیاست خارجی اتحادیه اروپا بلکه موضع همه اعضای حاضر در نشست کمیسیون برجام بود. ایرانیها این را واضح گفته‌اند که مگر تا اوایل ژانویه حرکت مثبتی انجام شود در غیر اینصورت گام پنج تعلیق تعهدات از سوی این کشور برداشته خواهد شدنهادهای اتحادیه اروپا هنوز معتقدند که برجام را می‌توان حفظ کرد در واقع هرچند که ایمان(به حفظ برجام) روز به روز قویتر نمی‌شود اما بعد از نشست کمیسیون برجام همه بازیگرها در حال ادامه مشورتها هستند، دفتر سیاست خارجی اتحادیه اروپا به نمایندگی هلگا اشمید، تروئیکای اروپایی و چین و روسیه و البته ایران. آمریکا دیگر در این مذاکرات مشارکت ندارد و از برجام خارج شده است. و نه تنها خارج شده بلکه تلاش می‌کند دیگران را نیز از انجام تعهداتشان باز دارد ایرانیها حق دارند بگویند از (مزایای)برجام تاثیر ضعیفی دریافت کرده و استفاده کمی هم از مکانیسم ویژه پرداخت با ایران موسوم به اینستکس کرده‌اند، این یک طرف قضیه است، مساله دیگر تاثیر کم تسهیل تحریمها برای ایران بوده است. حتی اگر همین فردا اینستکس به ظرفیت کامل برسد ایران هنوز بیشتر پولهایش را در اختیار ندارد تا از طریق اینستکس مروادات مالی را انجام دهد. با این وجود برخی امکانات(از طریق اینستکس) وجود دارد. علاوه بر آن، ایران هم مکانیسم مشابهی به نام نهاد ویژه مالی و تجاری(STFI) ایجاد کرده است و این دو مکانیسم با هم در تعامل هستند.»[۶۷] در همین راستا «سرگئی لاوروف» روز یکشنبه در مصاحبه با خبرگزاری تاس گفت: «با ایران نمی‌توان با روشی که واشینگتن در پیش گرفته رفتار کرد. آمریکا نه تنها آشکارا منشور ملل متحد را نقض کرده و از اجرای یک قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل سر باز می‌زند، بلکه به شکلی بی‌ادبانه خواسته‌هایی را در برابر ایران قرار می‌دهد، آن در برابر کشوری با سنت، تمدن چند هزار ساله و عزت نفس لاوروف در ادامه درخواست‌های آمریکا از ایران را «غیر منطقی» توصیف کرد» او افزوده: «در حقیقت، آمریکایی‌ها گفتند که این قطعنامه را اجرا نمی‌کنند در حالی که ایران باید تحت این قطعنامه انجام همه موارد خواسته شده را ادامه دهد. علاوه بر این، آمریکایی‌ها از دیگران که حق تجارت آزاد با ایران به آن‌ها در قبال محدود شدن برنامه هسته‌ای ایران، داده شده، می‌خواهند تجارت با ایران را متوقف کنند. در حالی که ایران موظف به ادامه تعهدات خود است.»[۶۸] در 4 دی ماه وانگ یی» وزیر خارجه چین به مناسبت پایان سال ۲۰۱۹ با روزنامه «مردم» (People’s Daily) مصاحبه مفصلی ترتیب داده و در آن ضمن هشدار به واشنگتن و تاکید بر روابط بی سابقه پکن با مسکو، از تلاش چین برای حفظ «اقتدار و اثربخشی برجام» سخن می‌گوید«چین همیشه یک نیروی ایجاد کننده صلح در خاورمیانه بوده است. ما اقتدار و اثربخشی برجام را حفظ کرده‌ایم و طرف‌های مربوطه را به حل اختلافات از راه مذاکره و مشورت تشویق کرده‌ایم.»[۶۹]

جلسه‌شورای امنیت درباره‌اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ از سوی ایرانویرایش

این جلسه به بررسی هشتمین گزارش «آنتونیو گوترش» دبیر کل سازمان ملل درباره قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت می‌پرداخت نماینده آمریکا در سازمان ملل در پایان جلسه اعلامیه منتشر کرد:«ایران به اشباع کردن خاورمیانه از تسلیحات ادامه می‌دهد، که نقض قطعنامه 2231 است. این شامل ارسال نارنجک‌انداز به عدن، موشک کروز برای حوثی‌ها و پهپاد و مواد انفجاری به سوریه می‌شوداین اقدام تحریک‌آمیز (حمله به آرامکو) باید از سوی تمام کشورها محکوم شود، فارغ از اینکه چه موضعی در قبال توافق هسته‌ای دارند که اگر تهران به بی‌ثبات کردن خاورمیانه ادامه بدهد واشینگتن نیز هر آنچه در توان داشته باشد برای محدود کردن «رفتارهای شرورانه ایران» به کار می‌بندد.دولت آمریکا به ریاست «دونالد ترامپ»، متوسل شدن ایران به سیاست لبه‌پرتگاه جهت کم‌رنگ کردن رفتارهای خود را نمی‌پذیرد.»[۷۰]

شکایت سه‌کشور اروپایی از موشک‌های ایران به سازمان‌مللویرایش

فرانسه، آلمان و بریتانیا در نامه‌ای به دبیرکل سازمان‌ملل نوشتند با توجه‌به عکس‌های اخیر از سامانه موشکی شهاب ایران، ایران، موشک‌های بالستیک ساخته که می‌تواند کلاهک هسته‌ای داشته‌باشد.

آن‌ها از دبیرکل ملل‌متحد نیز خواسته‌اند بنابر وظیفه‌اش، این کارهای ایران و زیرپاگذاشتن قطع‌نامه‌های برجامی شورای امنیت ملل‌متحد را به آن شورا خبر دهد.[۷۱]

  • غربی‌ها، بریتانیا، آلمان و فرانسه، و اتحادیه‌اروپا از ایران گله دارند که چرا تعهدهای هسته‌ای برجامی‌اش را می‌کاهد و ایران هم انتظار دارد اروپا، در برابر بیرون‌رفتن آمریکا از برجام بایستد و به ایران در برجام کمک کند.
  • دفتر سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره رایزنی‌های انجام شده درروز جمعه۱۵ آذرکه در حاشیه آخرین نشست کمیسیون مشترک برجام در سال ۲۰۱۹ بود بیانیه‌ای منتشر کرد و در آن ضمن انتقاد از گام‌های ایران در زمینه کاهش تعهدات برجامی خودش، درباره ساز و کار اینستکس اظهارنظر کرد.
در بیانیه آمده است: «این نشست در یک برهه حساس برگزار میشد. شرکت‌کنندگان به پایبندی ۱۴ ماهه ایران به تعهدات هسته‌ای برجامی خودش بعد از خروج تاسف برانگیز ایالات متحده از این توافق و اعمال مجدد تحریم‌های امریکا که سبب شد ایران به مزایای کامل رفع تحریم‌ها برسد، اذعان کردند. مشارکت‌کنندگان بار دیگر بر اینکه برجام یک دستاورد بین‌المللی و عنصر کلیدی در زمینه معماری جهانی در زمینه عدم اشاعه هسته‌ای است، تاکید کردند. در این باره، نگرانی‌هایی جدی در خصوص یک سلسله از تحولات به ویژه در خصوص اقدامات اخیر ایران در زمینه اجرای تعهدات هسته‌ای برجامی این کشور مطرح شدند. همه شرکت‌کنندگان بر اهمیت کلیدی اجرای کامل و مؤثر تعهدات همه طرف‌ها و اراده‌شان برای پیش بردن تلاش‌ها به منظور حفظ توافق (برجام) تاکید کرد. با این نیت و مطابق با بیانیه مشترک نشست در سطح وزرای خارجه ماه سپتامبر اتحادیه اروپا/ سه کشور اروپایی به علاوه ۲ (روسیه و چین) و ایران در نیویورک، سه کشور اروپایی به علاوه دو کشور، قویا ایران را تشویق کردند که اقدامات ضروری را برای اجرای کامل تعهدات هسته ای خودش و اجتناب از انجام اقدامات تنش‌آمیز اتخاذ کند و همچنین بر اهمیت حفظ مزایای اقتصادی برجامی ایران تاکید کردند مشارکت‌کنندگان این طرح، بار دیگر بر حمایت قوی خودشان و مسوولیت جمعی‌شان در زمینه ادامه کار پروژه‌های کلیدی عدم اشاعه هسته‌ای که بخش حیاتی برجام هستند، تاکید کردند. آنها از تداوم تلاش‌های گروه مشترک کاری اراک، چین و بریتانیا در زمینه پیش بردن پروژه نوسازی اراک استقبال کردند. آنها تحولات اخیر در رابطه با تاسیسات نطنز را بررسی کردند و حمایت مستحکم خودشان را از تلاش‌های روسیه برای ادامه اجرای پروژه ایزوتوپ پایدار ابراز داشتند.مشارکت‌کنندگان از تلاش‌های دیپلماتیک اخیر به منظور کاستن از تنش‌ها قدردانی کردند. برای مثمر ثمر شدن این تلاش‌ها، همه طرف‌های مربوطه باید به اندازه کافی انعطاف از خودشان نشان دهند.[۷۲]
  • برایان هوک»، نماینده ویژه دولت آمریکا در امور ایران شامگاه۲۰ آذر ماه خواستار افزایش فشار کشورهای اروپایی روی برنامه موشکی ایران شد.برایان هوک که در نشست لابی موسوم به «بنیاد دفاع از دموکراسی» صحبت می‌کرد بار دیگر گفت: «خروج از برجام اهرم فشاری در اختیار ما قرار می‌دهد تا از تبدیل شدن ایران به یک کشور هسته‌ای جلوگیری کنیم.»[۷۳]
  • «کریستوفر برگر» سخنگوی وزارت خارجه آلمان شامگاه ۲۲آذر طی نشست خبری در برلین با ادعای نقض قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل توسط ایران، گفت کشورش از برنامه موشکی تهران شدیداً نگران است. او اعلان کرد: «ما مکرراً نگرانی خود را در گذشته اعلام کرده و گفته ایم که به‌صورت خاص آزمایش‌های موشکی ایران در تناقض با قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل است».این مقام آلمانی با اشاره به نامه چند روز پیش فرانسه، انگلیس و آلمان به سازمان ملل درباره لزوم توقف فعالیت‌های موشکی بالستیک ایران با استناد به قطعنامه 2231، اظهار داشت: «نامه تروئیکای اروپایی برای رفع این نگرانی درباره برنامه موشکی ایران است».[۷۴]

تلاش برای میانجیگریویرایش

روزنامه «لوموند» در مطلبی با عنوان «پرونده هسته‌ای ایران: شکست واسطه‌گری فرانسه میان ایالات متحده و ایران»، به نقل از منابع مطلع نوشته است که دولت فرانسه به این نتیجه رسیده که تلاش‌های برای وساطت میان واشینگتن و تهران با شکست روبرو شده است. رئیس‌جمهور فرانسه برای بیش از دو ماه در تلاش بود تا دیداری میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا ترتیب دهد و دو طرف را به توافق هسته‌ای و تلاش برای کاستن از تنش‌ها، متعهد کند، اما این رایزنی‌ها بی‌نتیجه ماند. منبعی دیپلماتیک در این مورد به لوموند گفته است: «یک فضای دو تا سه ماهه از تابستان تا نیمه نوامبر (اواخر آبان) وجود داشت. این فضا اکنون بسته شده است نزدیک شدن انتخابات مجلس شورای اسلامی در ایران و انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا، اوضاع را بیش از پیش پیچیده کرده است.»[۷۵]

تهدید به خروج از NPTویرایش

بعیدی‌نژاد سفیر ابران در لندن هشدار داده که برخی از چهره‌های تأثیرگذار در داخل ایران، خروج از معاهده منع گسترش سلاح‌های اتمی را به‌عنوان پاسخی به عدم برآورده شدن انتظارها از سوی طرف‌های اروپایی برجام، پیشنهاد کرده‌اند.او با اشاره به وجود فشار داخلی برای خروج از معاهده منع گسترش سلاح‌های اتمی (NPT)، گفت سال آینده که این معاهده تحت بازبینی قرار گیرد، در «خطر کامل» قرار خواهد گرفت.[۷۶]



واکنش‌هاویرایش

ایرانویرایش

 
دانشجویان تهرانی عصر چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت با برگزاری تجمع در واکنش به خروج از برجام توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در مقابل سفارت سابق آمریکا طی بیانیه ای از مسئولان دولت خواستند تا از این پس طبق سخنان رهبر جمهوری اسلامی عمل کرده و پاسخ به خروج آمریکا از برجام بدهند.[۷۷]

بازتاب و واکنش های کنشگران ایرانی در سطح بین‌المللی

  • سید علی خامنه‌ای رهبر ایران در واکنش به این اقدام بیان کرد: «بنده از روز اول بارها گفتم به آمریکا اعتماد نکنید؛ هم در جلسهٔ عمومی گفتم و هم در جلسهٔ خصوصی. گفتم اگر می‌خواهید قرارداد ببندید، تضمین لازم را بگیرید و بعد ببندید. یکی از شروطی که گفتم این بود که رئیس‌جمهور آمریکا باید امضا کند. مسئولین محترم زحمت کشیدند و عرق ریختند و خب، نتوانستند. دو سال و نیم است که ما در حال انجام این قرارداد هستیم و حالا این مردک می‌گوید من قبول ندارم.[۷۸]» وی با اشاره به مخالفت آمریکا با اصل نظام جمهوری اسلامی و بهانه بودن مسئله هسته‌ای گفت: «آن‌وقتی که مسئلهٔ هسته‌ای شروع شد… می‌گفتیم مسئلهٔ آمریکا با ایران، مربوط به انرژی هسته‌ای نیست و این‌ها بهانه است؛ می‌گفتند نه، این‌جور نیست. حالا دیدید که این‌جوری است؛ ما برجام را پذیرفتیم اما دشمنی‌ها با جمهوری اسلامی تمام نشد. حالا مسئلهٔ حضور ما در منطقه و مسئلهٔ موشک‌ها را مطرح می‌کنند؛ اگر این‌ها را هم قبول کنیم، مسئله تمام نخواهد شد، مسئلهٔ دیگری را شروع می‌کنند. علت مخالفت آمریکا با نظام جمهوری اسلامی این است که آمریکا به‌طور کامل سلطه داشت و انقلاب دست آن‌ها را کوتاه کرد.[۷۹]»
  • حسن روحانی در نطق تلویزیونی بلافاصله پس از اعلامیه ترامپ در این باره گفت «از این لحظه توافق برجام بین ایران و پنج کشور است. در این شرایط باید منتظر باشیم تا شش کشور بزرگ جهانی نسبت به توافق چگونه عمل می‌کنند.»[۲۰] وی گفت که در این باره به وزارت خارجه دستور داده تا طی دو هفته آینده با طرف‌های دیگر برجام دربارهٔ امکان تأمین منافع ایران از این معاهده بدون حضور آمریکا مذاکره انجام شود تا در این صورت، برجام بدون آمریکا حفظ شود.[۸۰]
  • محمدحسین باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در واکنش به خروج آمریکا از برجام، با تأکید بر تکیه بر توان داخلی کشور گفت: «ما امروز با نظامی مواجه هستیم که به برجامی که برای ملت ما مطلوب نبود و ما آن را با کرامت و بزرگواری برای اتمام حجت با جهان پذیرفتیم، به امضای خود پایبند نمی‌ماند. ما در داخل تجربه کرده‌ایم که اگر بخواهیم پایدار بمانیم باید دست به زانوی خودمان بزنیم و به برجام و امثال آن تکیه نکنیم.»[۸۱]
  • سید عبدالرحیم موسوی فرمانده کل ارتش در این باره گفت: «من از روز اول معتقد بودم بزرگترین خسارت برجام مشروعیت بخشیدن به مذاکره با آمریکا و بزرگترین سود آن همین اثبات عدم پایبندی آنها به تعهداتشان است. خدا را شکر می‌کنیم که آمریکا از برجام خارج شد. این طبیعت نظام سلطه و نگاه خاصی است که آن‌ها به ما دارند.[۸۲]»
  • محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه در واکنش به خروج آمریکا از برجام گفت: «اقدام ترامپ در خروج از برجام را به فال نیک می‌گیریم، این اتفاق جدیدی نیست و تأثیر تعیین‌کننده‌ای در هیچ حوزه‌ای که خلاف منافع ملی ما باشد نخواهد داشت. کاملاً روشن بود که آمریکایی‌ها مورد اعتماد نیستند و یک بار دیگر اثبات شد که آمریکا برای مذاکره و تعامل قابل اعتماد نیست.[۸۳]»

اعضای ۵+۱ویرایش

  •   ایالات متحده آمریکا: دونالد ترامپ یک روز پس از خارج کردن این کشور از برجام، بار دیگر جمهوری اسلامی را تهدید کرد و گفت ایران یا باید مذاکره کند یا اتفاق دیگری خواهد افتاد وی همچنین اظهار داشت: «من به ایران توصیه می‌کنم برنامه هسته‌ایش را از سر نگیرد. من به آنها قویا توصیه می‌کنم. اگر دست به چنین کاری بزنند با عواقب جدی روبرو می‌شوند».[۸۴]
  •   اتحادیه اروپا: پیشتر اعلام کرده بود که تا پیش از اعلام رسمی دونالد ترامپ هیچ واکنشی به برجام نخواهد داشت.[۱۷] پس از اعلام کناره‌گیری آمریکا از برجام، فدریکا موگرینی حمایت اتحادیه اروپا از برجام را اعلام کرد.[۸۵]
  •   آلمان: آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان در ارتباط با تصمیم ترامپ به خروج از برجام گفت این اقدام عواقب سنگینی در پی خواهد داشت. مرکل تأکید کرد که آلمان و دو کشور بریتانیا و فرانسه به تعهدات بین‌المللی خود در ارتباط با توافق هسته‌ای پایبند هستند. فرانک والتر اشتاین‌مایر، رئیس‌جمهوری آلمان نیز در ارتباط با اقدامات و تصمیمات دولت ترامپ موضع گرفته و نسبت به فاصله ایجاد شده در مناسبات آمریکا با متحدانش ابراز نگرانی کرد وی همچنین افزود اقدامات دولت آمریکا جوامع را دوقطبی و دستخوش انشقاق می‌کند.[۸۶]
  •   فرانسه: امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه طی تماسی تلفنی با حسن روحانی از او خواست تا در کنار فرانسه، آلمان و بریتانیا به برجام پایبند بماند.[۸۷]
  •   بریتانیا: از تصمیم آمریکا اظهار تأسف کرد.[۸۵]
  •   روسیه: وزارت خارجه روسیه با صدور بیانیه‌ای ضمن ابراز تأسف از تصمیم رئیس‌جمهور آمریکا برای خروج از برجام تصریح کرد که «برجام توسط قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل تصویب شده‌است. این سازمان تنها به ایالات متحده تعلق ندارد، بلکه مالکیت آن متعلق به کل جامعه بین‌المللی است. ایران به شدت به تعهداتش پایبند بوده‌است و هیچ دلیلی برای تضعیف یا خروج از این توافق هسته‌ای وجود ندارد.»[۸۸]

سایر کشورهاویرایش

  •   اسرائیل: وزارت امور خارجه اسرائیل در پی تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا برای خروج از برجام در پیامی به زبان فارسی در صفحه توییتر خود گفت: «تصمیم پرزیدنت ترامپ برای خروج از توافق هسته‌ای تصمیم شجاعانه و درستی است و ما کاملاً از آن حمایت می‌کنیم. خطرناک‌ترین رژیم جهان نباید به خطرناک‌ترین اسلحه جهان دستیابی پیدا کند.»[۸۹]
  •   عربستان سعودی: از این اقدام استقبال کرد.[۹۰]
  •   امارات متحده عربی وزارت خارجه امارات متحده عربی ضمن اعلام حمایت از تصمیم ترامپ برای خروج از برجام حمایت خود را از سیاست‌های ترامپ در برابر تهران اعلام کرد و خواستار حمایت جامعه بین‌المللی از موضع دولت آمریکا برای رها ساختن خاور میانه از سلاح‌های هسته‌ای شد.[۹۱]
  •   بحرین: وزارت خارجه بحرین با صدور بیانیه ای ضمن اعلام حمایت از تصمیم دونالد ترامپ نوشت: «این تصمیم نشان می‌دهد که آمریکا خود را ملزم به رویارویی با سیاستهای ایران و تلاشهای این کشور برای صدور تروریسم به منطقه می‌داند بی آنکه تعهدی به قوانین و عرف بین‌المللی داشته باشد‎».[۹۲]
  •   ترکیه: رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه در واکنش به تصمیم ترامپ با ابراز تاسف از تصمیم واشینگتن برای خروج از برجام، اعلام کرد: «آمریکا بازنده این مسئله خواهد بود زیرا به توافقی که خود امضا کرده، پایبند نبوده‌است.» وی با بیان اینکه واشینگتن از ابتدا نیز به تعهداتش در برجام پایبند نبوده، گفت: «شما نمی‌توانید هر وقت که خواستید، توافقات بین‌المللی را لغو کنید».[۹۳]
  •   سوریه: وزارت خارجه سوریه با بیان اینکه خروج آمریکا از برجام نشان‌دهنده عدم پایبندی آن‌ها به توافقات هسته‌ای است، این اقدام ترامپ را محکوم و اعلام نمود: «این امر بار دیگر ثابت کرد که آمریکا به توافقات و معاهدات بین‌المللی پایبند نیست.[۹۴]»
  •   اسپانیا: ماریو راجی، نخست‌وزیر اسپانیا، از تصمیم ترامپ برای ترک معامله ایران انتقاد کرد.[۹۵]
  •   چین: آمریکا برجام را به شکست کشانده و باعث بی ثباتی در نقاط مختلف دنیا شده و با این اقدامات به اقتصاد جهان نیز ضربات جدی وارد کرده و جامعه بین‌المللی را نگران کرده است.[۹۶]
  •   نیوزیلند- جاسیندا آردرن نخست‌وزیر نیوزیلند اعلام کرد: «خروج آمریکا از توافق هسته ای ایران یک گام به عقب بود.[۹۷]»

مقامات آمریکاویرایش

  • نیکی هیلی سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد: «ترامپ تصمیم مطلقاً درستی اتخاذ کرده‌است.»[۹۸]
  • مایک پومپئو وزیر خارجه: «در حالیکه ما از توافق ایران خارج می‌شویم، با متحدین خودمان برای یافتن یک راه حل واقعی، جامع، و پایدار در رابطه با تهدیدات ایران کار خواهیم کرد.»[۹۹]
  • جان بولتون، مشاور امنیت ملی ترامپ: «تحریم‌های آمریکا فوراً بازگردانده می‌شود و بر قراردادهای جدید اعمال می‌شود و شرکت‌های خارجی چند ماه برای خروج از ایران فرصت دارند.»[۱۰۰]
  • وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز اعلام کرد: «تحریم‌هایی که به قراردادهای پیشین امضا شده در ایران مربوط است در یک دوره گذار نود تا صد و هشتاد روزه به اجرا گذاشته می‌شود.»[۱۰۱]

پیامدهاویرایش

ارتش اسرائیل نیروهای خود را به حالت آماده باش درآورد. به شهروندان اسرائیلی که در ارتفاع‌های جولان زندگی می‌کنند گفته شده‌است که پناهگاه‌های بمب آماده کنند.[۱۰۲]

در پی این اقدام، قیمت نفت با نوساناتی همراه شد.[۱۰۳]

لغو قراردادهای بوئینگ و ایرباسویرایش

پس از اعلام تصمیم ترامپ برای خروج از برجام، استیون منوچین وزیر خزانه داری آمریکا اعلام کرد که مجوزهای دو شرکت بوئینگ و ایرباس برای فروش هواپیمای مسافربری به ایران لغو خواهد شد.[۲] این در حالی است که در آذر ۱۳۹۵ وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز فروش ۱۰۶ هواپیمای مسافربری به شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما) را برای شرکت ایرباس فرانسه صادر کرده بود[۱۰۴] و شرکت هواپیماسازی ایرباس نیز در تیر ۱۳۹۶ برای فروش ۷۳ فروند هواپیمای مسافربری با دو شرکت هواپیمایی ایرانی به توافق رسیده بود.[۱۰۵]

شرکت نایکویرایش

شرکت نایک اعلام کرد که بازیکنان تیم ملی فوتبال ایران حق ندارند به علت تحریم‌ها از کفش‌های این شرکت در جام جهانی ۲۰۱۸ استفاده کنند.[۱۰۶]

سقوط ارزش ریال ایرانویرایش

 
قیمت دلار در بازه زمانی یک سال قبل و پس از خروج آمریکا از برجام، از خرداد ۹۶ تا خرداد ۹۸. تاریخ خروج آمریکا از برجام با خط قرمز رنگ مشخص شده‌است.[۱۰۷][۱۰۸]

ارزش ریال ایران پس از این خبر به شکل قابل ملاحظه ای کاهش یافت و هر دلار آمریکا با قیمت بیش از ۱۴۰٬۰۰۰ ریال ایران مبادله شد. پیش از این دلار به قیمت کمتر از ۴۰٬۰۰۰ ریال مبادله می‌شد.

بحران خلیج فارسویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ "Trump Withdraws U.S. From 'One-Sided' Iran Nuclear Deal". The New York Times. Retrieved 8 May 2018.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Trump pulls US out of Iran deal". BBC News. 2018-05-08. Retrieved 2018-05-08.
  3. Joshua Keating, "You say P5+1, I say E3+3", Foreign Policy (September 30, 2009).
  4. Jeffrey Lewis, "E3/EU+3 or P5+1" بایگانی‌شده در ۱۱ اوت ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine, Arms Control Wonk (July 13, 2015).
  5. Mark Landler (May 8, 2018). "Trump Abandons Iran Nuclear Deal He Long Scorned". The New York Times.
  6. «واکنش مردم کشورمان نسبت به خروج آمریکا از برجام + فیلم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۸.
  7. «جواب دندان‌شکن ایرانی‌ها به یاوه‌گویی‌های ترامپ/ ملت ایران: منتظر پاسخ قاطع مسؤولان می‌مانیم». خبرگزاری فارس. ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۸.
  8. "Trump Dumps Iran Deal — Hallelujah! | National Review". National Review. 2018-05-08. Retrieved 2018-05-10.
  9. "Trump's reneging on Iran deal has enthused his supporters". The Daily Dot. 2018-05-08. Retrieved 2018-05-10.
  10. «Majority say US should not withdraw from Iran nuclear agreement». CNN. مه ۹, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۸.
  11. «It's nearly unanimous: foreign policy experts think Trump made the wrong choice on Iran». Vox. مه ۹, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۸.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «تلاش آمریکا برای خروج از برجام شکست خواهد خورد». پایگاه خبری افکارنیوز. ۲۰۱۷-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۵.
  13. «تلاش آمریکا برای خروج از برجام با هزینه ایران». پایگاه اطلاع‌رسانی شبکه خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. ۲۰۱۷-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۵.
  14. Borger, Julian (August 28, 2017). "White House 'pressuring' intelligence officials to find Iran in violation of nuclear deal". The Guardian. Retrieved April 16, 2018.
  15. "Opinion - I Helped Sell the False Choice of War Once. It's Happening Again". The New York Times. February 5, 2018. Retrieved April 16, 2018.
  16. DiChristopher, Tom (2017-09-20). "How Trump can pull out of the Iran nuclear deal and what it means for markets". CNBC. Retrieved 2017-10-05.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ «پیامدهای تصمیم ترامپ برای خروج از برجام بر روابط بین‌المللی آمریکا». euronews (به عربی). آوریل ۳, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «euronews 2018» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. ().
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «تبعات خروج ترامپ از برجام». fa.alalam.ir. آوریل ۲۵, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸.
  19. «ترامپ و برجام؛ از پیشنهاد ماکرون برای توافق جدید تا واکنش ایران». euronews (به عربی). آوریل ۲۵, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ فردا، رادیو (مارس ۱۶, ۲۰۱۸). «نتانیاهو: آمریکا در آستانه خروج از برجام است». رادیو فردا. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «فردا 2018» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. ().
  21. Sputnik (ژانویه ۹, ۲۰۱۸). «اگر ترامپ از برجام خارج شود؟». Sputnik Iran. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸.
  22. «گزینه‌های ایران در صورت خروج آمریکا از برجام». روزنامه دنیای اقتصاد. آوریل ۲۵, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در آوریل ۲۵, ۲۰۱۸.
  23. «احتمال خروج آمریکا از برجام و پیامدهای آن». ایسنا. مه ۸, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در مه ۸, ۲۰۱۸.
  24. https://www.isna.ir/news/97021910910/
  25. "ترامپ خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد - ۸ ژوئن 2018". DW.COM. Retrieved May 8, 2018.
  26. Holpuch, Amanda (8 May 2018). "Iran deal: Donald Trump withdraws US from nuclear agreement – live". The Guardian. Retrieved 8 May 2018.
  27. «Iran deal: Trump breaks with European allies over 'horrible, one-sided' nuclear agreement». The Guardian.
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ "Iran nuclear deal: Trump pulls US out in break with Europe allies". BBC.
  29. «گزارش تسنیم». خبرگزاری تسنیم. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ «Statement by Secretary Steven T. Mnuchin on Iran Decision». وزارت خزانه داری آمریکا. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  31. Sparks, Grace (May 9, 2018). "Majority say US should not withdraw from Iran nuclear agreement". CNN. Retrieved May 9, 2018.
  32. «گام چهارم کاهش تعهدات».
  33. «اقدامات ایران». ۱۳۹۸-۰۸-۱۶.
  34. «گام چهارم». ۱۳۹۸-۱۰-۰۷.
  35. «اقدام فرانسه برای جلوگیری از اقدامت تنش زا». ۱۳۹۸-۰۸-۲۴.
  36. «و.اکنش اتحادیه اروپا». ۱۳۹۸-۰۸-۱۴.
  37. «فرانسه و گام چهارم». ۱۳۹۸-۰۸-۱۴.
  38. «بیاینه انگلیس». ۱۳۹۸-۰۸-۱۴.
  39. «واکنش آمریکا». ۱۳۹۸-۰۸-۱۵.
  40. «لغو معافیت تحریمی فردو». dw.com. ۱۳۹۸-۰۸-۲۸.
  41. «تحریم فردو». ۱۳۹۸-۰۸-۰۸.
  42. https://www.farsnews.com/news/13980914000953/کمالوندی-مذاکرات-درباره-چگونگی-اجرای-پروژه-ایزوتوپ-پایدار-در-جریان
  43. «واکنش ها به تحریم فردو». ۱۳۹۸-۰۹-۰۲.
  44. https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-suspends-project-with-iran-due-to-uranium-enrichment/2019/12/05/46c47d02-176d-11ea-80d6-d0ca7007273f_story.html
  45. https://freebeacon.com/national-security/u-s-pursues-mystery-buyer-of-contested-iranian-nuclear-materials/
  46. «سفیر ایران در لندن». ۱۳۹۸-۰۹-۰۵.
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ «ایران کاهش اجرای تعهدات خود در برجام را رسماً اعلام کرد». یورونیوز. ۸ مه ۲۰۱۹.
  48. «ایران 'برخی اقدامات خود در برجام را متوقف' کرد». بی بی سی. ۸ مه ۲۰۱۹.
  49. «نامه روحانی مبنی بر کاهش تعهدات ایران در برجام تسلیم سفرای ۱+۴ شد». خبرگزاری مهر. ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  50. «اتحادیه اروپا ضرب‌الاجل ۶۰ روزه ایران برای برجام را رد کرد». یورونیوز. ۹ مه ۲۰۱۹.
  51. «ACTIONofjcpoa». دریافت‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۲۰.
  52. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ACTIONofjcpoa وارد نشده‌است. ().
  53. reuters (۱۳۹۸-۰۸-۲۱). «European concerns raise prospect of renewed U.N. sanctions on Iran».
  54. «ماشه». ۱۳۹۸-۰۹-۰۶.
  55. «رویکرد بورل».[پیوند مرده]
  56. «وانش سفیر آمریکا». ۱۳۹۸-۰۹-۰۹.
  57. «واکنش نتانیاهو». ۱۳۹۸-۰۹-۱۰.
  58. «برجام». ۱۳۹۸-۰۹-۱۱.
  59. https://apnews.com/a9befc75d569d97c82f18d164cc3283d
  60. https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-europe/europeans-to-toughen-up-iran-stance-but-shy-away-from-sanctions-diplomats-idUSKBN1YO1AO
  61. vienna.usmission.gov (۱۳۹۸-۰۹-۰۱). «گزارش آژانس».
  62. «پادمان». ۱۳۹۸-۰۹-۰۵.
  63. «عراقچی». ۱۳۹۸-۰۹-۰۷.
  64. https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/12/09/2156280/zarif-instex-likely-to-become-operational
  65. https://www.parsine.com/fa/news/580840/جوزپ-بورل-ادامه-روند-کنونی-حفظ-برجام-را-ناممکن-می‌کند
  66. «لودریان در پاریس». ۱۳۹۸-۰۹-۲۰.
  67. http://www.interfax.com/newsinf.asp?id=944751
  68. https://tass.com/politics/1102205
  69. «برجام و چین». دریافت‌شده در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۹.
  70. https://www.jpost.com/Middle-East/US-to-UNSC-We-wont-sit-idly-by-while-Iran-destabilizes-region-611554
  71. «شکایت». ۱۳۹۸-۰۹-۱۳.
  72. https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/71644/chairs-statement-following-6-december-meeting-joint-commission-jcpoa_en
  73. «وانش هوک». ۱۳۹۸-۰۹-۲۰.
  74. https://www.aa.com.tr/en/europe/berlin-concerned-over-tehrans-missile-program/1666351
  75. https://www.lemonde.fr/international/article/2019/12/21/nucleaire-iranien-l-echec-de-la-mediation-francaise-entre-washington-et-teheran_6023727_3210.html
  76. «خروج از npt». ۱۳۹۸-۰۸-۱۸.
  77. "تجمع دانشجویان در محکومیت نقض برجام مقابل لانه جاسوسی - اخبار تسنیم". Tasnim. May 9, 2018. Retrieved May 9, 2018.
  78. «حضور و سخنرانی رهبر انقلاب در دانشگاه فرهنگیان». ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  79. «امام خامنه‌ای: ترامپ ملت و نظام را تهدید کرد؛ از طرف ملت ایران می‌گویم: آقای ترامپ! شما غلط می‌کنید/ دیدید که هسته‌ای بهانه بود». خبرگزاری تسنیم. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  80. Cunningham، Erin (۲۰۱۸-۰۵-۰۸). «Iran to negotiate with Europeans, Russia and China about remaining in nuclear deal» (به انگلیسی). Washington Post. شاپا 0190-8286. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۵-۰۸.
  81. «واکنش سردار باقری به خروج آمریکا از برجام». خبرگزاری تسنیم. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  82. «فرمانده ارتش: «مشروعیت بخشیدن به مذاکره با آمریکا» بزرگترین خسارت برجام بود». خبرگزاری آنا. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  83. «سرنوشت برجام روشن است/ اروپا نمی‌تواند مستقل از آمریکا تصمیم بگیرد». خبرگزاری فارس. ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  84. "تهدید تازه دونالد ترامپ: ایران یا باید مذاکره کند یا اتفاق دیگری خواهد افتاد". رادیو فردا. May 9, 2018.
  85. ۸۵٫۰ ۸۵٫۱ "Trump pulls US out of Iran deal". BBC News. May 8, 2018. Retrieved May 8, 2018.
  86. "انتقاد صدراعظم آلمان از تصمیم ترامپ دربارهٔ خروج از برجام". دویچه وله. May 9, 2018.
  87. "مکرون در تماس تلفنی با روحانی از ایران خواست در برجام بماند". رادیو فردا. May 9, 2018.
  88. «بیانیه وزارت امور خارجه روسیه در خصوص خروج آمریکا از برجام، منتشر شد». اسپوتنیک. May 09, 2018. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  89. [۱]
  90. "Khalid bin Salman خالد بن سلمان on Twitter". Twitter. Retrieved 2018-05-08.
  91. واکنش متحدان آمریکا به تصمیم ترامپ برای خروج از برجام؛ موافقان و مخالفان
  92. آمریکا: نشست شورای امنیت در مورد کره شمالی ارزشی نخواهد داشت
  93. «Erdoğan says 'US will be the one to lose' in quitting Iran deal». yenisafak. May 09, 2018. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  94. «Syria 'Strongly Condemns' U.S. Withdrawal From Iran Nuclear Deal». The New York Times. مه ۸, ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  95. «Rajoy critica a Trump por romper el acuerdo con Irán y se compromete a defender la vigencia del pacto». elpais.com. 9 MAY 2018. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  96. «واکنش چین».
  97. Isaac Davison and Michael Neilson (9 May, 2018). «Prime Minister Jacinda Ardern: Donald Trump's withdrawal from Iran nuclear deal a step backwards». The New Zealand Herald. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  98. http://www.bbc.com/news/world-us-canada-44045957
  99. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :0 وارد نشده‌است. ().
  100. تحریم‌های تازه[پیوند مرده]
  101. الکاپو (۱۳۹۷-۰۲-۱۸). «تحریم های هسته ای». home.treasury.gov.
  102. "Israel on "high alert" after Trump Iran deal announcement". www.vox.com. Retrieved 2018-05-08.
  103. Egan, Matt. "Oil prices swing wildly after Trump announces exit from Iran deal". CNNMoney. Retrieved 2018-05-08.
  104. «دولت آمریکا 'مجوز فروش بیش از صد ایرباس به ایران را صادر کرد'». بی‌بی‌سی. ۲ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  105. «ایرباس ۷۳ هواپیمای دیگر به ایران می‌فروشد». بی‌بی‌سی. ۱ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۸.
  106. "شرکت نایکی بازیکنان تیم ملی ایران را تحریم کرد؛ به شما کفش نمی‌دهیم - اخبار تسنیم". خبرگزاری تسنیم - Tasnim. June 1, 2018. Retrieved June 28, 2018.
  107. "شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز". قیمت دلار. 2019-05-21. Retrieved 2019-05-21.
  108. "قیمت دلار آمریکا در بازار تهران - واحد دلار آمریکا واحد قیمت ریال نمودار قیمت یک ساله - ارز - ارانیکو". Eranico. 2019-02-26. Retrieved 2019-05-21.