چینی ماندارین

گروهی از گویش‌ها و لهجه‌های مرتبط به هم که بیشتر مردم شمال و جنوب غرب چین به آن سخن می‌گویند
(تغییرمسیر از زبان ماندرین)

ماندارین (چینی ساده‌شده: 官话، چینی سنتی: 官話، پین‌یین: Mǐn yǔ؛ به معنی «سخن مقامات») یک گروه از زبان‌های چینی است که در قسمت‌های شمالی و جنوب غربی چین صحبت می‌شود. لهجه پکنی که پایه و اساس چینی معیار به‌شمار می‌رود، زیرمجموعه این زبان است. از آنجایی که ماندارین از شمال چین ریشه گرفته و بیشتر زبان‌ها و گویش‌های ماندارین در شمال کشور یافت می‌شوند، گاه به ماندارین چینی شمالی (北方话، běifānghuà، «سخن شمالی») نیز اطلاق می‌شود. بیشتر گونه‌های ماندارین همچون گویش جنوب غربی (شامل سیچوآنی) و یانگ‌تسه پایین (مثل نانجینگی) از فهم متقابل نسبت به یکدیگر برخوردار نیستند و در برابر ماندارین معیار نیز تا حدی فهمیده می‌شوند. ماندارین با حدود یک میلیارد سخنور بومی، نخستین زبان جهان بر پایه جمعیت سخنوران بومی است.

ماندارین
官話/官话 Guānhuà
Guanhua.png
Guānhuà (ماندارین)
در حروف چینی
منطقهبیشترین شمال و جنوب غرب چین
(همچنین ببینید: چینی معیار)
تعداد گویشوران
۹۵۵ میلیون  (۲۰۱۰)[۱]
گویش‌ها
جین (گاهی یک گروه جداگانه در نظر گرفته می‌شود)
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳cmn
زبان‌شناسی79-AAA-b
{{{mapalt}}}
نقشه پراکندگی گویشوران ماندارین
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

ماندارین بزرگترین گروه از هفت یا ده گروه گویش چینی است و توسط ۷۰ درصد از کل سخنوران چینی در یک منطقه جغرافیایی بزرگ از یون‌نان در جنوب غرب تا سین‌کیانگ در شمال غرب و هیلونگ‌جیانگ شمال شرق صحبت می‌شود. این پراکندگی به‌طور کلی به آسانی سفر و ارتباطات در دشت شمال چین در مقایسه با جنوب کوهستانی، همراه با گسترش اخیر ماندارین به مناطق مرزی نسبت داده می‌شود.

در بیشتر هزاره اخیر، پایتخت چین همواره در مناطق ماندارین‌زبان قرار داشته و از قرن چهاردهم گونه‌هایی از آن به عنوان زبان میانجی در سرتاسر کشور کاربرد داشته‌اند. در اوایل قرن بیستم، یک گونه استاندارد مبتنی بر گویش پکن همراه با عناصر سایر گویش‌های ماندارین، به عنوان زبان ملی چین پذیرفته شد. چینی معیار زبان رسمی جمهوری خلق چین و تایوان و یکی از ۴ زبان رسمی سنگاپور است. ماندارین همچنین در میان بیشتر گروه‌های شورشی و مناطق چندقومی میانمار زبان رسمی یا زبان میانجی است. از ماندارین به عنوان یکی از زبان‌های کاری سازمان ملل هم استفاده می‌شود و آن همچنین یکی از پرکاربردترین انواع زبان‌های چینی در بین جوامع چینی دور از وطن و متداول‌ترین زبان چینی که به غیرچینی‌زبانان آموزش داده می‌شود است.

نامویرایش

از نام ماندارین علاوه بر اشاره به مجموعه این زبان‌ها، برای نامیدن زبانی مشخص به نام ماندارین معیار نیز استفاده می‌شود. این زبان بیش از هر زبانی بر روی کره زمین صحبت می‌شود.

در زبان انگلیسی، کلمه ماندارین به دو مفهوم اشاره می‌کند:

  1. به ماندارین استاندارد یا چینی استاندارد (Putonghua/Guoyu)، که بر پایه لهجه پکنی (لهجه‌ای که در پکن صحبت می‌شود) بنا شده‌است. ماندارین استاندارد به‌عنوان زبان رسمی جمهوری خلق چین و زبان رسمی جمهوری چین (تایوان) و یکی از زبانهای رسمی سنگاپور مورد استفاده قرار می‌گیرد. این زبان یکی از ۶ زبان رسمی سازمان ملل می‌باشد.
  2. به تمام گویش‌هایی که در شمال و جنوب غربی چین صحبت می‌شوند و همگی از نظر زبان‌شناسی ماندارین نامیده می‌شوند.

پراکندگی جغرافیاییویرایش

 
پراکندگی هشت زیرگروه ماندارین به همراه چینی مین براساس اطلس زبانی چین (۱۹۸۷)[۲]

بیشتر چینی‌های هان که در شمال و جنوب غربی چین زندگی می‌کنند، گویشوران بومی زبان ماندارین هستند. دشت شمال چین موانع کمی برای مهاجرت فراهم آورده و منجر به همگنی نسبی زبان یک منطقه گسترده در شمال چین شد. در مقابل، کوه‌ها و رودخانه‌های جنوب چین باعث پدید آمدن شش گروه عمده دیگر از انواع چینی را با تنوع درونی زیاد به ویژه در فوجیان شده‌است.

با این حال، انواع ماندارین منطقه بزرگی را شامل می‌شود که تقریباً یک میلیارد نفر جمعیت دارد. در نتیجه، تغییرات ناحیه‌ای واضح در تلفظ، واژگان و دستور زبان وجود دارد و بسیاری از انواع ماندارین دارای قابلیت فهم متقابل نیستند.

بیشتر شمال شرقی چین، به جز لیائونینگ، تا قرن ۱۸ میلادی مورد مهاجرت زیاد توسط چینی‌های هان قرار نگرفت و در نتیجه، لهجه‌های ماندارین شمال شرقی که در آنجا صحبت می‌شوند، تفاوت چندانی با گویش پکن ندارند. مردم منطقه منچو اکنون به‌طور انحصاری با این لهجه‌ها صحبت می‌کنند. زبان مادری آن‌ها فقط در شمال غربی سین‌کیانگ حفظ شده‌است.

مناطق مرزی شمال غربی چین در همان زمان مورد هجوم گویشوران ماندارین قرار گرفتند و در نتیجه گویش‌های آن مناطق نیز مشابه با خویشاوندان خود در منطقه اصلی ماندارین است. ماندارین‌زبان‌ها در اوایل در جنوب غربی کشور مستقر شدند، اما این جمعیت به دلایل نامشخصی در قرن سیزدهم افت کرد و تا قرن ۱۷ بهبود نیافت. گویش‌های این منطقه اکنون نسبتاً یکنواخت هستند. با این حال، شهرهای قدیمی حتی بسیار نزدیک به پکن، مانند تیانجین، بائودینگ، شنیانگ و دالیان لهجه‌هایی با تفاوت قابل توجهی دارند.

برخلاف هموطنانشان در ساحل جنوب شرقی، گویشوران اندکی از ماندارین تا اواخر قرن بیستم به خارج از کشور مهاجرت کردند، اما اکنون در شهرهای سراسر جهان اجتماعات قابل توجهی از آن‌ها وجود دارد.

واج‌شناسیویرایش

فرق عمده زبان چینی ماندارین با اکثر زبان‌های دیگر جهان در آهنگین بودن آن می‌باشد. بدین صورت که هر هجا در این زبان (chang, chung, bei, ba, lai و…) در ۴ آهنگ و تعدادی از هجاها نیز به صورت استثنائی در ۵ آهنگ تلفّظ می‌شوند.

  • در آهنگ اوّل هجا به صورت یکنواخت و کشیده تلفظ می‌شود.
  • در آهنگ دوّم، در هنگام تلفّظ هجا صدای فرد به صورت تدریجی به سمت بالا می‌رود.
  • در آهنگ سوّم صدای فرد ابتدا به سمت پایین سقوط می‌کند و سپس به سمت بالا اوج می‌گیرد.
  • در آهنگ چهارم هجا به صورت دفعی و ضربتی تلفّظ می‌شود.
  • تلفّظ پنجم هم که به صورت استثنائی در برخی هجاها وجود دارد فاقد آهنگ است و هجا به صورت معمولی بیان می‌شود.

مثال از آهنگ‌هاویرایش

به عنوان مثال هجای ma در آهنگ اوّل معنی مادر را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(媽/妈). در آهنگ دوّم معنای کَنَف را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(麻). در آهنگ سوّم معنی اسب را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(馬/马). در آهنگ چهارم معنای توامان سرزنش کردن و توهین کردن را می‌دهد و بدین شکل نوشته می‌شود:(罵/骂). در آهنگ پنجم به عنوان جزء پایانی جمله سؤالی بکار می‌رود و جمله را سؤالی می‌کند و بدین شکل نوشته می‌شود:(嗎/吗).

تلفظ چهار لحن ماندارین هجای ما.
نمونه‌ای از لحن‌های ماندارین معیار
نماد پین‌یین نوع معنی
/ سطح بالا «مادر»
خیز بالا «کنف»
/ افت-خیز پایین «اسب»
/ خیز بالا «سرزنش کردن»
/ ma خنثی جزء پرسشی

خطویرایش

در ماندارین نگارش به دو صورت است:

  1. چینی سنتی یا کلاسیک
  2. چینی ساده‌شده

چینی سنتی خط اصیل زبان چینی می‌باشد که برای نخستین بار در زمان حکمرانی امپراتوری هان در چین پدیدار گشت و از آن زمان برای نگارش زبان چینی به کار می‌رفته‌است و اکنون در کشورهای جمهوری چین (تایوانهنگ کنگ، ماکائو و چینی‌های مقیم ایالات متّحده و غرب رایج است. چینی ساده‌شده در واقع ساده‌شده همان خط سنّتی است که در جمهوری خلق چین و سنگاپور رایج است. این خط به دستور مائو تسه‌تونگ مؤسّس جمهوری خلق چین از ساده کردن خط سنّتی به دست آمده‌است.

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2010" The World's 100 Largest Languages in 2010
  2. Wurm et al. (1987), Map A2.