باز کردن منو اصلی

علینقی عالیخانی (زاده ۱ بهمن ۱۳۰۷، در نزدیکی ابهر – درگذشته ۴ تیر ۱۳۹۸، آمریکا)[۱][۲]وزیر، اقتصاددان و مشاور اقتصادی ایرانی بود.

علینقی عالیخانی
Alinaghi Alikhani on BBC Persian.png
عالیخانی در برنامهٔ به عبارت دیگر بی‌بی‌سی فارسی
رئیس دانشگاه تهران
مشغول به کار
۱۳۴۸ – ۱۳۵۰
در زمانِ محمدرضا شاه پهلوی
پس از فضل‌الله رضا
پیش از هوشنگ نهاوندی
وزیر اقتصاد
مشغول به کار
بهمن ۱۳۴۱ – مرداد ۱۳۴۸
نخست‌وزیر اسدالله علم
حسنعلی منصور
امیرعباس هویدا
پس از جهانگیر آموزگار
پیش از هوشنگ انصاری
اطلاعات شخصی
زاده ۱ بهمن ۱۳۰۷
درگذشت ۴ تیر ۱۳۹۸ (۹۰ سال)
ملیت ایرانی
فرزندان سه پسر، یک دختر
محل
تحصیل
دانشگاه تهران
دانشگاه پاریس
شغل وزیر، اقتصاددان و مشاور اقتصادی
تخصص اقتصاددان، سیاستمدار
مذهب اسلام شیعه
عابدین (پدر)
84DE0F78-3E5E-45F5-90E0-78611EC4B2B0 w527 s.jpg

محتویات

کودکی و تحصیلاتویرایش

علینقی عالیخانی فرزند عابدین در یکم بهمن ۱۳۰۷ به دنیا آمد و در ۱۳۲۵ از دبیرستان البرز با دیپلم رشتهٔ ادبی فارغ‌التحصیل شد. سپس وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد و در رشتهٔ علوم سیاسی موفق به دریافت لیسانس شد[۳] عالیخانی در فوریه ۱۹۵۰ برای ادامهٔ تحصیل رهسپار فرانسه شد و در دانشگاه پاریس، نخست در رشتهٔ حقوق بین‌الملل عمومی به اخذ دیپلم مطالعات عالی (Diplome d’Etudes Superieures) و سپس در رشتهٔ اقتصاد به اخذ دکترای اقتصاد دولتی نائل شد.[۴]

فعالیت‌های اولیهویرایش

در ۱۳۳۶(۱۹۵۷) دعوت استخدام کنندگان ساواک را پذیرفت، به ایران بازگشت و به عنوان تحلیل‌گر اقتصادی در سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) مشغول شد[۵] به دلیل اینکه گمان می‌کرد حوزهٔ فعالیت او در بخش اطلاعات اقتصادی ساواک محدود است، همزمان با برکناری تیمور بختیار ساواک را ترک کرد و به توصیهٔ امیرعباس هویدا و انتظام به شرکت نفت رفت.[۶] در شرکت نفت وی در ادارهٔ امور غیر صنعتی مشغول به کار شد. وظیفهٔ این اداره رسیدگی به امور مسکن و بهداشت و آموزش کارگران و کارمندان صنعت نفت بود.[۷] فعالیت مهم وی در ادارهٔ امور غیر صنعتی یافتن فرصت‌های استفاده از تولیدات و خدمات داخلی به ویژه در خوزستان در جهت استفاده در شرکت نفت بود؛ به‌طوری که تا جایی که مقدور بود نیازهای شرکت نفت از منابع داخلی تأمین شود و از این جهت به رشد اقتصاد کشور و خوزستان کمک شود.[۸] در همین مدت به‌طور پاره‌وقت به عنوان مشاور در اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران تهران مشغول به کار شد.[۹]

وزارت اقتصادویرایش

در بهمن ۱۳۴۱ کشور دچار رکود اقتصادی شدیدی بود و دو وزارت بازرگانی و صنایع ضمن عدم توانایی در برنامه‌ریزی برای رفع مشکلات، بین خود دارای اختلاف جدی در زمینهٔ حمایت از صنایع یا بازرگانی بودند و به همین دلیل با تصمیم مشترک شاه و نخست‌وزیر، این دو وزارتخانه ادغام شدند و وزارت اقتصاد ایجاد شد. به دلیل حساسیت‌های ایجاد شده در اثر اصلاحات ارضی، شاه به دنبال شخصی برای این وزارت خانه بود که تحصیلات اقتصاد داشته باشد اما در آمریکا تحصیل نکرده باشد. عالیخانی که جوانی تحصیل کرده در فرانسه بود و سابقهٔ فعالیت سیاسی و کمونیستی نداشت، به او پیشنهاد شد.[۱۰]

عالیخانی در هنگام شروع به کار از تجربه‌ای که در ارتباط با اتاق بازرگانی و شناختی که از اقتصاد بخش خصوصی پیدا کرده بود، استفاده کرد. ضمن اینکه دیدارهای فشرده و زیادی را در دو ماه نخست مسوولیتش با صاحبان صنایع در جهت شناخت وضعیت موجود داشت. وی چهار هدف را در اولویت اصلی سیاستگذاری اقتصادی قرار داد:[۱۱] علینقی عالیخانی از اولین کسانی بود که با داشتن تحصیلات عالی در رشته اقتصاد به عنوان سیاستمدار وارد تشکیلات سیاسی ایران شد. در آن زمان نه تنها در ایران، بلکه حتی در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان هم تخصص اقتصاد در دیوانسالاری بسیار نادر بود و داشتن وزیری اقتصاددان پدیده ای عادی محسوب نمی‌شد. وزارت اقتصاد که زمان از ترکیب چند وزارتخانه دیگر تشکیل شده بود در آن زمان عمدتاً مسئولیت نظارت و هدایت شرایط وضعیت اقتصادی کشور و حل مشکلات اقتصادی را برعهده داشت.[۱۲]

  • تقویت بخش صنعت (در مقابل سیاست تقویت تجارت)
  • تمرکز زدایی از فعالیت‌های صنعتی و توزیع آن‌ها در کل مناطق مناسب کشور
  • کاهش بیکاری با تقویت صنایع کوچک در حال فعالیت
  • ایجاد تنوع در فعالیت‌های صنعتی و تولیدی

.[۱۱]

وی تا مرداد ۱۳۴۸ (۱۹۶۹) در این سمت خدمت کرد.

پس از وزارتویرایش

عالیخانی از ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۰ رئیس دانشگاه تهران بود. از آن پس از کارهای دولتی کناره گرفت و در بخش خصوصی به فعالیت پرداخت. پس از انقلاب ایران، به عنوان مشاور اقتصادی برای سازمان‌های مختلف بین‌المللی و شرکت‌های خصوصی کار کرد. عالیخانی و همسرش دارای سه پسر، یک دختر و نه نوه هستند.[۱۳]

وی در چهارم تیر ۱۳۹۸، در سن ۹۰ سالگی در آمریکا درگذشت.

دیدگاه عالیخانی در مورد توزیع درآمدویرایش

«دربارهٔ توزیع درآمد من همیشه به شدت به طرف توزیع درآمد نگاه می‌کردم و خیلی هم به آن اعتقاد داشتم. هنوز هم اعتقاد دارمُ هیچ فرقی هم نمی‌کند. یعنی خواه‌ناخواه در مورد توزیع درآمد، چپ بودم همیشه. هنوز هم که هنوز است، در این کشور هم که داریم زندگی می‌کنیم، من سیستم بی‌رحمانه اینها را قبول ندارم. خواه‌ناخواه به صورت مبهم یک گونه‌ای از سوسیالیسم اروپایی در من مانده و خواهد بود. کاری‌اش هم نمی‌توانم بکنم، یعنی قبولش دارم و معتقدم درست است.»[۱۴]

منابعویرایش

  1. https://etemadonline.com/content/315787/علینقی-عالیخانی-درگذشت
  2. http://jamejamonline.ir/ayam/1820666270432816041/اقتصاد-و-امنیت-دوره-پهلوی-به-روایت-عالیخانی
  3. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۴
  4. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۲۵
  5. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۴۳
  6. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۸۳
  7. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۸۵
  8. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحهٔ ۸۶
  9. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحه ۹۶–۹۸
  10. 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحه ۱۴۲-۱۴۳-۱۵۲
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ 978-964-446-395-2 اقتصاد و امنیت: گفتگو با علینقی عالیخانی به کوشش حسین دهباشی صفحه ۱۶۰–۱۶۱
  12. علینقی عالیخانی
  13. بیوگرافی کوتاه علینقی عالیخانی | Foundation for Iranian Studies
  14. حسین دهباشی (۱۳۹۳ ص ۳۳اقتصاد و امنیت (خاطرات دکتر علینقی عالیخانی)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)